Кіріспе

Мұздық дауыл, сондай-ақ глазур немесе күміс дауыл деп те аталады, қатып су тамшыларынан туындайтын қысқы дауылдың бір түрі. АҚШ Ұлттық метеорологиялық қызметі мұздық дауылды ашық беттерде кем дегенде мұз қабатының қалыптасуына себеп болатын дауыл деп анықтайды. Бұл дауылдар көбінесе күшті болмайды, бірақ нөл градустан сәл төмен температурада жауатын жұмсақ жаңбыр ретінде сезіледі.

Құрылу

Мұздың пайда болуы жер бетіне жақын температурасы төмен қабаттың үстінде, нөлден жоғары температурадағы ауа қабатынан басталады. Мұздаған жауын-шашын жылы ауа қабатына түскенде жаңбырға айналады, содан кейін төмендегі суық қабатта қайтадан қатып бастайды. Егер жауын-шашын ауада тоңса, жерге ұсақ мұз бөлшектері түседі. Әйтпесе, сұйық тамшылар жер бетінен жоғарыдағы суық ауа арқылы өтіп, тоңбай түсуі мүмкін. Бұл жұқа ауа қабаты жаңбырды нөлден төмен температураға дейін салқындатады. Бірақ тамшылардың өзі қатып қалмайды, бұл құбылыс суперсуыту деп аталады (немесе "суперсуытылған тамшылар" пайда болады). Суперсуытылған тамшылар жерге немесе төмендегі басқа да нәрселерге (мысалы, электр сымдары, ағаш бұтақтары, ұшақтар) тигенде, су тамшылаған кезде мұз қабаты жиналады, нәтижесінде мұздың қалыңдығы артады, осылайша мұздаған жаңбыр пайда болады. Метеорологтар мұз дауылының қашан және қайда болатынын болжаса да, кейбір дауылдар ескертусіз немесе алдын ала хабарланбастан болып жатады.

Тиімділігі

Мұз дауылдан жауған мұз жаңбыр барлық нәрсені ауыр, тегіс мұз қабығымен жауып тастайды. Бұған қоса, қауіпті жол жүру және серуендеу жағдайлары туындайды, тіпті мұздың салмағынан бұтақтар немесе тіпті толық ағаштар сынуы мүмкін. Құлаған бұтақтар жолдарды бөгеп, электр және телефон желілерін жығып, басқа да зақымдар келтіруі мүмкін. Ағаштар мен бұтақтар құламаса да, мұздың салмағы электр желілерін оңай сындырып, электр бағаналарын, тіпті болат қаңқалы электр тіректерін сындырып, құлата алады. Бұл адамдарды бірнеше күннен бір айға дейін электр қуатысыз қалдыруы мүмкін. Көптеген метеорологтардың пікірінше, тек 2,5 см мұз жиналуы бір желілік аралыққа шамамен 500 кг салмақ қосады. Мұз дауылынан келген зақымдар бүкіл қалалық аймақтарды тоқтата білуге қабілетті. Сонымен қатар, мұз дауылы кезінде электр қуатының үзілуі көміртек монооксидімен (CO) улануға байланысты көптеген аурулар мен өлім-жітімге себеп болады. CO-ның төменгі деңгейде улануына байланысты құлшық, бас айналу, шаршау және бас ауруы сияқты симптомдар пайда болады, ал жоғары деңгейде улану естен тану, жүрек жеткіліксіздігі және өлімге әкелуі мүмкін. Мұз дауылы кезінде CO уланудың салыстырмалы түрде жоғары жиілігі, қатты мұз дауылынан кейін жиі болатын, ұзаққа созылатын электр қуатының өшірілуі кезінде жылыту және тамақ дайындаудың балама әдістерін пайдаланудан туындайды. Газ генераторлары, ағаш көмірі және пропан грильдері, керосин жылытқыштары жабық кеңістіктерде, мысалы, жертөлелерде және басқа да ішкі орындарда жұмыс істегенде CO улануына ықпал етеді. Мұз дауылы кезінде электр қуатының жоғалуы тікелей гипотермияға және өлімге әкелуі мүмкін. Сондай-ақ, құбырлардың ішіндегі судың қатуына байланысты құбырлардың жарылуына да себеп болуы мүмкін.