19 ғасырдағы фин ақсұлы және ұлтшыл ойшыл Йохан Вильгельм Снеллман

Кіріспе

XIX ғасырдағы фин дворяны және ұлтшылы Йохан Вильгельм Снеллман (12 мамыр 1806 – 4 шілде 1881) – ықпалды фенноман философы және фин мемлекет қайраткері, 1866 жылы дворяндық атағы берілді. Ол Элияс Лённрот және Й. Л. Рунебергпен қатар фин ұлтшылдығын жандандырған және дамытқан маңызды тұлғалардың бірі болды.

Өмір және мансап

Снеллман Швецияның Стокгольм қаласында, кеме капитаны Кристиан Хенрик Снеллманның ұлы болып дүниеге келді. 1808–09 жылдары Ресейдің Финляндияны жаулап алуынан және жартылай тәуелсіз Ұлы Финляндия Герцогтығының құрылуынан кейін, оның отбасы 1813 жылы сол жаққа, Остроботнияның жағалау қаласы Кокколаға көшіп келді. Оның анасы Мария Магдалена Снеллман бір жыл өткен соң қайтыс болды. Снеллман 1822 жылдан бастап Турку Корольдік академиясында білім алды, онда теологияны, сондай-ақ тарих, грек, латын және әлем әдебиетін, сонымен қатар физика және басқа да табиғат ғылымдарын оқыды. Академияда оқып жүргенде Снеллман ұлттық романтизмнің күшті ықпалына ілесті, бірақ ол романтиктерден ерекшеленді, себебі ол тарихқа емес, болашаққа және ұлттардың рухани өркендеуіне қызығушылық танытты. 1828 жылы университет Хельсинкиге көшірілген кезде ол сол қалаға қоныстанды. Ол білімді топтардың сол кездегі финдердің шамамен 85% құраған тілінде сөйлеуді, фин тілін ғылыми еңбектерге, өнерге, мемлекеттік басқаруға және ұлт құруға пайдалы мәдениеттің тіліне дамытуды қолдады. «Сайма» басылымы 1846 жылы үкімет тарапынан жабылды. 1848–49 жылдары Снеллман Хельсинкидегі Финляндия университетінде профессорлық қызметке үміткер болғанда қайтадан үміті ақталмады. Швецияда қайтадан жер аудару мүмкіндігін ойлағаннан кейін, бұл жолы бәлкім соңғы рет болуы мүмкін, Снеллман 1850 жылы Куопиодағы лауазымын тастап, Хельсинкиге көшіп келді, онда ол және оның отбасы император Николайдың 1855 жылы қайтыс болуына дейін экономикалық қиын жағдайда өмір сүрді. Содан кейін Снеллманға саяси мәселелер бойынша мерзімді басылымдар жариялау мүмкіндігі туды. Ол 1845 жылы Йоханна Ловиза Веннбергке үйленді, олардың 1857 жылы қайтыс болған әйелінің өліміне дейін бес баласы болды. 1856 жылы Снеллман, соңғы рет профессорлық лауазымға тағайындалды, бұл саяси жағдайға қызығушылық танытқан финдердің үлкен қуанышын тудырды. Алайда Снеллманның бұрынғыдай зор беделі ұзаққа соқпады. Ол ең белсенді саяси оппозициядан бір буын үлкен еді және енді император Александр II билігі кезінде Финляндия үшін зор үміттерді көріп отырған үкіметті қолдады. Финляндиядағы тілдік тартысқа бастамашы болған ол өзіне және оның көзқарастарына қарсы оппозицияның күшеюіне себепкер болды. Соңында, оның 1863 жылғы қаңтар көтерілісіне қатысқан поляк көтерілісшілеріне қарсы ұстанымы көптеген адамдар үшін принципсіз жалтақтаудың белгісі болып көрінді. 1863 жылы Снеллман Финляндия Сенатының кабинетіне, іс жүзінде Қаржы министрі лауазымына шақырылды, онда ол белсенді және құрметті сенатор болды. Марка Финляндия үшін аса маңызды валютаға айналды. Снеллманның Қаржы министрі лауазымы 1866–1868 жылдардағы Финляндиядағы ашаршылықпен, үкіметтің қатаң фискалдық саясатымен байланысты болды, бірақ Снеллман жаңа валютаны қорғауға тырысқан кезде көмек алуға күш салды. Снеллманның 12 мамыр туған күні оған арналған және ол «Фин сәйкестік күні» немесе «Фин мұрасы күні» деп аталатын Финляндияның ту күніне айналды.

Snellman was born in Stockholm, Sweden, the son of Kristian Henrik Snellman, a ship's captain. After the Russian conquest of Finland in 1808–09, and the promising establishment of the semi autonomous Grand Duchy of Finland, his family moved there in 1813, to the Ostrobothnian coastal town of Kokkola. His mother Maria Magdalena Snellman died there only a year later. Snellman was educated at the Royal Academy of Turku from 1822, where he studied theology as well as history, Greek, Latin and world literature, as well as a little bit of physics and other natural sciences. While studying at the academy, Snellman also received permanent national romantic influences, but he differed from the romantics in that he was interested in the future and the spiritual activity of nations instead of history. He settled in Helsinki in 1828 when the university was moved there. which advocated the duty of the educated classes to take up the language of the then circa 85% majority of Finns, and develop Finnish into a language of the civilized world, useful for academic works, fine arts, state craft, and nation building. Saima was suppressed by the government in 1846. In 1848–49, Snellman was again rebuffed when applying for the position of professor at Finland's University in Helsinki. After having contemplated a renewed exile in Sweden, this time possibly definitive, Snellman in 1850 gave up the position in Kuopio and moved to Helsinki, where he and his family lived under economically awkward conditions until the death of Emperor Nicholas in 1855. Then it again became possible for Snellman to publish periodical papers on political issues. He had married Johanna Lovisa Wennberg in 1845, and they had five children before her death in 1857. In 1856, Snellman was finally appointed professor, which was met with great satisfaction among politically interested Finns. However, Snellman's unparalleled popularity could not remain. He was a generation older than the most active political opposition, and now backed a government which had the brightest expectations for Finland under the rule of Emperor Alexander II. The language strife in Finland, of which he was the chief initiator, contributed also to substantial opposition against him and his views. Finally and not least, his stance against the Polish rebels of the January Uprising of 1863 was seen by many as the ultimate sign of unprincipled ingratiation. In 1863 Snellman was called to a cabinet post in the Senate of Finland, in effect as Chancellor of the Exchequer, where he became an energetic and valued senator. The Markka came to be of the utmost value for Finland. Snellman's tenure as Finance Minister would be tainted by the Finnish famine of 1866–1868, aggravated by the government's strict fiscal policy, but Snellman worked to get aid while trying to protect the new currency. Snellman's birthday on May 12 is dedicated to him and it has become one of Finland's flag days, known as the "Day of Finnish Identity" or the "Finnish Heritage Day".

Шығармалары

1842 жылы Снелман өзінің ең маңызды еңбегі – «Läran om staten» (Мемлекет туралы оқу) деген кітабын жариялады.