Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қарулы бразилиялық қозғалысы Кангасо (kɐ̃ˈɡasu) – 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Бразилияның Солтүстік-Шығысында пайда болған құбылыс. Бразилияның бұл аймағы шөлейтті және ауыр тұрмыспен белгілі, және үкіметке қарсы "әлеуметтік қарақшылық" нысанында көптеген ерлер мен әйелдер көшпелі қарақшылар болуға белім білді, ақша, тамақ және кек алу үшін елдің шалқарына саяхаттап жүрді.
Armed Brazilian movement
Cangaço (kɐ̃ˈɡasu) was a phenomenon of Northeast Brazil in the late 19th and early 20th centuries. This region of Brazil is known for its aridness and hard way of life, and in a form of "social banditry" against the government, many men and women decided to become nomadic bandits, roaming the hinterlands seeking money, food, and revenge.
Сөздің шығу тегі
1834 жылға қарай, "кангасейро" термині солтүстік-шығыс шөлдерінде тұратын, былғары киім және бас киім киген, карабин, револьвер, оқпана және "кангасейро" деп аталатын ұзын, тар пышақ алып жүрген кедей шаруалардың тобын атау үшін қолданыла бастады. "Кангасейро" – жағалаудағы өмір салтына бейімделе алмайтын адамды білдіретін қарапайымдау айту.
By 1834, the term cangaceiro was already used to refer to bands of poor peasants who inhabited the northeastern deserts, wearing leather clothing and hats, carrying carbines, revolvers, shotguns, and the long narrow knife known as the
"Cangaceiro" was a pejorative expression, meaning a person who could not adapt himself to the coastal lifestyle.
Бандитизм түрлері
XIX ғасырдың ортасында бұл аймақта екі негізгі қарулы заңгер топтары болды: jagunços, жалдамалылар, олар ақысын төлеген әркімге жұмыс істеді, көбінесе өздерінің жерлерін қорғау немесе кеңейтуді қалаған жер иелері, сондай-ақ шаруалармен мәміле жасады; және cangaceiros, "әлеуметтік қарақшылар", олар ең кедей халықтан белгілі бір деңгейде қолдау алды. 1920 және 1930 жылдары кангасейролардың қызметі өрге жұқты, ең танымал топтарда 100-ге дейін қарақшылар болды. Бұл қарақшылар көбінесе халықтың кедей топтарымен жақсы қарым-қатынаста болып, қайырымдылық көрсетіп, шағын дүкендерден әдеттегіден қымбатқа тауар сатып алып, тегін тойлар ("баилдер") ұйымдастырды. Ал байлар тоналып, олардан мәжбүрлеп ақша жиналып (қорқыту арқылы), көбінесе ұрланып, кейін құтқару үшін ақы талап етілді. Кангасейролардың тобына халықтың арасынан көмекшілер жасырынып, оларға үкімет тарапынан оларды жою үшін жіберілген, "волантес" деп аталатын полициядан қашуға көмектесетін ақпарат берді. Бразилияның Солтүстік-Шығысының шалқа жерлерін мекендеген кедей тұрғындар көбінесе жарымәскери полициямен жаман қарым-қатынаста болды және олардың елді мекендерінде кангасейролардың болуын артық көреді.
By the mid 19th century in that region, there were two main groups of loosely organized armed outlaws: the jagunços, mercenaries who worked for whoever paid their price, usually land owners who wanted to protect or expand their territorial limits and also deal with farm workers; and the cangaceiros, "social bandits", who had some level of support from the poorest population. The 1920s and 1930s saw the height of cangaceiro activity, with the most prominent bands numbering up to as many as 100 bandits. The bandits often behaved well to the poorer sections of society performing acts of charity, buying goods for higher than usual prices from small shopkeepers and giving free parties ("bailes"). In contrast, the wealthy were robbed, targeted for forced monetary contributions (extortion) and were often kidnapped and held to ransom. The cangaceiro bands were sheltered by helpers within the population, who also provided information which helped them escape from police forces, known as volantes, sent by the government to destroy them. The poorer inhabitants of the backlands of the Brazilian Northeast were generally badly treated by the paramilitary police, and often preferred the presence of cangaceiro bands in their settlements.
Лампиао
Ең танымал кангасейро, кангачо тарихымен ең көп байланыстырылатын адам – Виргулино Феррейра да Силва, сонымен қатар "Лампиао" ("Мұнай шам"), себебі ол рычагты мылтықты соншалықты жылдам оқтайтын, шам ұстағандай көрінетін. Ол Перейра және Ногейра Карвальо отбасыларының қырқыстары арасында бала кезінде бастады. Ата-анасы осы жанжалдардың салдарынан қаза тапқанда, ағаларының кейбіреуі қашып кетті, бірақ Антонио, Ливино және Езекиел Виргулиномен бірге кангачоға қосылды. Батыр мен қарақшының аралас бейнесі ретінде танылған Лампиао Бразилияның ең көрнекті символына айналды. Баия штатындағы Санта-Бригида аймағында ол аяқ киімші Зэ де Ненедің әйелі Мария Алиа да Силвамен (қатында Мария де Дейя) танысты. Кейін ол "Лампиао ханым", Мария Бонита ("Сұлу Мария") деген атпен танымал болды. Лампиао 1938 жылы Сергипеде, Сергипе және Алагоас штаттарының шекарасында, полициямен қаза тапты, оның орналасқан жерін полицияға хабарлаған Жока Бернардес болды. Ауқымды шабуыл қан төгіске әкелді, және топтың он бір мүшесі қаза тапты: Лампиао, Мария Бонита, Луис Педро, Мергульхао, Энедина, Электрико, Квинта Феира, Моэда, Алекрим, Колчете және Масела. Тағы қырық адам қашып құтыла алды.
The most famous cangaceiro of them all, the one who is often associated with the whole history of the cangaço, was a man called Virgulino Ferreira da Silva, also known as "Lampião" ("Oil Lamp", because, he could fire a lever action rifle so quickly that it looked like he was holding a lamp). He began when he was just a boy, amongst vendetta plots of the Pereira and Nogueira Carvalho families. When his parents were killed because of these disputes, some of his brothers ran away, but Antônio, Livino, and Ezequiel followed Virgulino into the cangaço. Seen as a mixture of hero and bandit, Lampião became one of the most representative icons of Brazil. Wandering around Santa Brígida, in the state of Bahia, he met Maria Alia da Silva (a. k. a. Maria de Déia), wife of shoemaker Zé de Nenê. Later she would be better known as Mrs. Lampião, Maria Bonita (literally "Pretty Maria"). Lampião was killed by the police in 1938, in Sergipe, next to the state limits of Sergipe and Alagoas, when an informer, Joca Bernardes, gave away their location to the police. A massive offensive led to bloodshed, and eleven members of the band were killed: Lampião, Maria Bonita, Luís Pedro, Mergulhão, Enedina, Elétrico, Quinta Feira, Moeda, Alecrim, Colchete and Macela. Forty others in the band managed to escape.
Котейрос
Койтейрос – кангасейроларға көмектесетін, оларға баспана мен тамақ беруші адамдар еді. Олар мұны түрлі себептермен жасады: олар кангасейроның туысы, досы, бұрынғы көршісі болуы мүмкін, немесе олардың билігіне қызығушылық танытқан, немесе олардан қорқып жүрген жандар еді.
Coiteiros were people who helped the cangaceiros, giving them shelter and food. They did this for many reasons – they could be relatives of a cangaceiro, friends, ex neighbours, or simply had some interest in their power, or they were afraid of them.
Воланттар мен маймылдар
Волантелер – Бразилия федерациясының әрбір штатынан жиналған, 20-дан 60-қа дейін сағалаған шағын, арнайы жасақталған әскер тобы. Олар кангасейроларды іздеу және жою мақсатымен үкіметтік құқық қорғау органдары тарапынан жіберілді. Кангасейролар оларды қоңыр түсті формалары мен әмірге бағынуға дайындықтары үшін "маймылдар" деп атады. Олардың кейбіреулері заманауи "Хотчкисс" пулеметтерімен қаруланған, кангасейролар осы қарулардан қорқып, бірақ оларды өздеріне қолдану үшін ұрлауға әрқашан дайын болды.
The volantes were a small and special band of troops—around twenty to sixty—from every state of the Brazilian federation, formed by the government Law Enforcement agencies sent to seek and destroy the cangaceiros. The cangaceiros often referred to them as "monkeys", because of their brown uniforms and their willingness to obey their orders. Some of them carried modern Hotchkiss machine guns, weapons that the cangaceiros quickly learned to fear—but were always willing to steal for their own use.
Кангасейро стилі
Кангасейролардың мінез-құлқы мен киінуіне қатысты нақты түсініктер болған. Ең алдымен, олардың көпшілігі тігіске өте жақсы білген. Бразилияның солтүстік-шығысындағы шөлді жерлерде өмір сүріп, тікенді құрғақ бұталардың арасында күнекөріс жасауға мәжбүр болған. Күндізгі ыстыққа қарамастан, кангасейролар түрлі-түсті ленталар мен металл бөлшектермен әшекейленген былғары киімдерді таңдаған. Олар сондай-ақ, қапталғандай, бірақ сәндік мақсатта тігілген монеталар мен басқа металл бөлшектері бар былғары қолғаптарды киген. Ыстық пен судың жетіспеуінен кейбір кангасейролар, әсіресе Лампиао, француз парфюмі қолданған. Олар көбінесе бай адамдардың үйінен ұрлаған, бірақ кішкентай дүкен иелерінен алғанда әдетте ақысын төлеген және оны көп мөлшерде пайдаланған.
The cangaceiros had very specific notions of how to behave and dress. First of all, most of them knew how to sew quite well. Living in the desert lands of the northeast of Brazil, they had to survive amidst spiky dry bushes. Despite the heat during the day, the cangaceiros preferred to wear leather clothing, embellished with all kinds of coloured ribbons and metal pieces. They also used leather gloves with coins and other pieces of metal sewn onto them, almost like armour but with decorative purposes. Because of the heat and the absence of water some cangaceiros –especially Lampião – wore French perfume. They often stole it from rich people's houses, but usually paid for it if obtained from small shopkeepers, and used it in large quantities.
Кангасейро қарулары
Кангасейролардың қарулары негізінен Маузер бұрандалы және Винчестер сияқты рычагты мылтықтар, револьверлер және әйгілі "пара бело" болды. "Макако" (маймыл) сияқты "бело" (әдемі) полицейлерді атау үшін қолданылған тағы бір жаргондық сөз болды. Сондықтан тапаншаларды "pára belo" (әдемі тоқтатушы) деп атаған. Дегенмен, бұл атаудың шынында латын тіліндегі "para bellum" сөзінен шыққандығы көрінеді, ол "соғысқа дайындық" деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз Бразилия үкіметтік әскерлері мен кейбір құқық қорғау органдары қолданған ресми қосалқы қару, яғни неміс қару өндірушісі DWM шығарған Luger тапаншасына қатысты қолданылған. Олар сондай-ақ "пиксейра" деп аталған, жіңішке, ұзын және өте өткір пышақты танымал етті. Бұл пышақ көбінесе құрбандарын азаптау немесе олардың тамағын кесу үшін қолданылатын балықты пішiруге арналған пышақ еді. Пышақты жылдам өлтіру үшін ерекше тәсілмен пайдаланған: оны мойын мен кіндік сүйегінің арасына тік төмен қадап жіберген. Ұзындығының арқасында, пышақ бірден маңызды қан тамырларына және жүрекке қайырсыздан зиян келтіретін.
The weapons of the Cangaceiros were mostly Mauser bolt action and Winchester like lever action rifles, revolvers and the famous "pára belo". It is claimed that like 'macaco' (monkey), 'belo' (beautiful) was another slang term for the policemen. Hence, pistols were called "pára belo" (belo stopper). However, the name seems to be actually a derivation of the Latin expression para bellum, which means "prepare for war" and was used to refer to the then official sidearm used by the Brazilian governmental troops and by some of the law enforcement soldiers, the Luger pistol, which was produced by the German arms maker DWM. They also made famous a thin, long, and very sharp knife nicknamed a "peixeira", a fish filleting knife, used mostly to torture or cut the throats of their victims. The knife was also used in a very specific way to kill quickly; the blade was stabbed downwards between the neck and collarbone. Due to its length, the blade would cause instantly lethal damage to major blood vessels and the heart.