Кіріспе

Қарулы бразилиялық қозғалысы Кангасо (kɐ̃ˈɡasu) – 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Бразилияның Солтүстік-Шығысында пайда болған құбылыс. Бразилияның бұл аймағы шөлейтті және ауыр тұрмыспен белгілі, және үкіметке қарсы "әлеуметтік қарақшылық" нысанында көптеген ерлер мен әйелдер көшпелі қарақшылар болуға белім білді, ақша, тамақ және кек алу үшін елдің шалқарына саяхаттап жүрді.

Сөздің шығу тегі

1834 жылға қарай, "кангасейро" термині солтүстік-шығыс шөлдерінде тұратын, былғары киім және бас киім киген, карабин, револьвер, оқпана және "кангасейро" деп аталатын ұзын, тар пышақ алып жүрген кедей шаруалардың тобын атау үшін қолданыла бастады. "Кангасейро" – жағалаудағы өмір салтына бейімделе алмайтын адамды білдіретін қарапайымдау айту.

Бандитизм түрлері

XIX ғасырдың ортасында бұл аймақта екі негізгі қарулы заңгер топтары болды: jagunços, жалдамалылар, олар ақысын төлеген әркімге жұмыс істеді, көбінесе өздерінің жерлерін қорғау немесе кеңейтуді қалаған жер иелері, сондай-ақ шаруалармен мәміле жасады; және cangaceiros, "әлеуметтік қарақшылар", олар ең кедей халықтан белгілі бір деңгейде қолдау алды. 1920 және 1930 жылдары кангасейролардың қызметі өрге жұқты, ең танымал топтарда 100-ге дейін қарақшылар болды. Бұл қарақшылар көбінесе халықтың кедей топтарымен жақсы қарым-қатынаста болып, қайырымдылық көрсетіп, шағын дүкендерден әдеттегіден қымбатқа тауар сатып алып, тегін тойлар ("баилдер") ұйымдастырды. Ал байлар тоналып, олардан мәжбүрлеп ақша жиналып (қорқыту арқылы), көбінесе ұрланып, кейін құтқару үшін ақы талап етілді. Кангасейролардың тобына халықтың арасынан көмекшілер жасырынып, оларға үкімет тарапынан оларды жою үшін жіберілген, "волантес" деп аталатын полициядан қашуға көмектесетін ақпарат берді. Бразилияның Солтүстік-Шығысының шалқа жерлерін мекендеген кедей тұрғындар көбінесе жарымәскери полициямен жаман қарым-қатынаста болды және олардың елді мекендерінде кангасейролардың болуын артық көреді.

Лампиао

Ең танымал кангасейро, кангачо тарихымен ең көп байланыстырылатын адам – Виргулино Феррейра да Силва, сонымен қатар "Лампиао" ("Мұнай шам"), себебі ол рычагты мылтықты соншалықты жылдам оқтайтын, шам ұстағандай көрінетін. Ол Перейра және Ногейра Карвальо отбасыларының қырқыстары арасында бала кезінде бастады. Ата-анасы осы жанжалдардың салдарынан қаза тапқанда, ағаларының кейбіреуі қашып кетті, бірақ Антонио, Ливино және Езекиел Виргулиномен бірге кангачоға қосылды. Батыр мен қарақшының аралас бейнесі ретінде танылған Лампиао Бразилияның ең көрнекті символына айналды. Баия штатындағы Санта-Бригида аймағында ол аяқ киімші Зэ де Ненедің әйелі Мария Алиа да Силвамен (қатында Мария де Дейя) танысты. Кейін ол "Лампиао ханым", Мария Бонита ("Сұлу Мария") деген атпен танымал болды. Лампиао 1938 жылы Сергипеде, Сергипе және Алагоас штаттарының шекарасында, полициямен қаза тапты, оның орналасқан жерін полицияға хабарлаған Жока Бернардес болды. Ауқымды шабуыл қан төгіске әкелді, және топтың он бір мүшесі қаза тапты: Лампиао, Мария Бонита, Луис Педро, Мергульхао, Энедина, Электрико, Квинта Феира, Моэда, Алекрим, Колчете және Масела. Тағы қырық адам қашып құтыла алды.

Котейрос

Койтейрос – кангасейроларға көмектесетін, оларға баспана мен тамақ беруші адамдар еді. Олар мұны түрлі себептермен жасады: олар кангасейроның туысы, досы, бұрынғы көршісі болуы мүмкін, немесе олардың билігіне қызығушылық танытқан, немесе олардан қорқып жүрген жандар еді.

Воланттар мен маймылдар

Волантелер – Бразилия федерациясының әрбір штатынан жиналған, 20-дан 60-қа дейін сағалаған шағын, арнайы жасақталған әскер тобы. Олар кангасейроларды іздеу және жою мақсатымен үкіметтік құқық қорғау органдары тарапынан жіберілді. Кангасейролар оларды қоңыр түсті формалары мен әмірге бағынуға дайындықтары үшін "маймылдар" деп атады. Олардың кейбіреулері заманауи "Хотчкисс" пулеметтерімен қаруланған, кангасейролар осы қарулардан қорқып, бірақ оларды өздеріне қолдану үшін ұрлауға әрқашан дайын болды.

Кангасейро стилі

Кангасейролардың мінез-құлқы мен киінуіне қатысты нақты түсініктер болған. Ең алдымен, олардың көпшілігі тігіске өте жақсы білген. Бразилияның солтүстік-шығысындағы шөлді жерлерде өмір сүріп, тікенді құрғақ бұталардың арасында күнекөріс жасауға мәжбүр болған. Күндізгі ыстыққа қарамастан, кангасейролар түрлі-түсті ленталар мен металл бөлшектермен әшекейленген былғары киімдерді таңдаған. Олар сондай-ақ, қапталғандай, бірақ сәндік мақсатта тігілген монеталар мен басқа металл бөлшектері бар былғары қолғаптарды киген. Ыстық пен судың жетіспеуінен кейбір кангасейролар, әсіресе Лампиао, француз парфюмі қолданған. Олар көбінесе бай адамдардың үйінен ұрлаған, бірақ кішкентай дүкен иелерінен алғанда әдетте ақысын төлеген және оны көп мөлшерде пайдаланған.

Кангасейро қарулары

Кангасейролардың қарулары негізінен Маузер бұрандалы және Винчестер сияқты рычагты мылтықтар, револьверлер және әйгілі "пара бело" болды. "Макако" (маймыл) сияқты "бело" (әдемі) полицейлерді атау үшін қолданылған тағы бір жаргондық сөз болды. Сондықтан тапаншаларды "pára belo" (әдемі тоқтатушы) деп атаған. Дегенмен, бұл атаудың шынында латын тіліндегі "para bellum" сөзінен шыққандығы көрінеді, ол "соғысқа дайындық" деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз Бразилия үкіметтік әскерлері мен кейбір құқық қорғау органдары қолданған ресми қосалқы қару, яғни неміс қару өндірушісі DWM шығарған Luger тапаншасына қатысты қолданылған. Олар сондай-ақ "пиксейра" деп аталған, жіңішке, ұзын және өте өткір пышақты танымал етті. Бұл пышақ көбінесе құрбандарын азаптау немесе олардың тамағын кесу үшін қолданылатын балықты пішiруге арналған пышақ еді. Пышақты жылдам өлтіру үшін ерекше тәсілмен пайдаланған: оны мойын мен кіндік сүйегінің арасына тік төмен қадап жіберген. Ұзындығының арқасында, пышақ бірден маңызды қан тамырларына және жүрекке қайырсыздан зиян келтіретін.