Кіріспе
Commedia dell'arte-нің тұрақты кейіпкері Il Dottore (il dotˈtoːre;), итальян тілінде Dottor Balan немесе жай ғана Balanzone (balanˈtsoːne; Bolognese) деп белгілі, commedia dell'arte-нің тұрақты кейіпкері, бір сценарийде жас ғашықтарға кедергі келтіреді. Il Dottore және Pantalone бір-біріне комикалық қарсылық көрсетеді, Pantalone – құлшынып, бай саудагер, ал Il Dottore – құлшынып, білімді адам. Ол 16 ғасырдың ортасынан бері кейіпкерлердің негізгі тізіміне кіреді.
Il Dottore (il dotˈtoːre; ), most commonly known in Italian as Dottor Balan or simply Balanzone (balanˈtsoːne; Bolognese ), is a commedia dell'arte stock character, in one scenario being an obstacle to young lovers. Il Dottore and Pantalone are the comic foils of each other, Pantalone being the decadent wealthy merchant, and Il Dottore being the decadent erudite. He has been part of the main canon of characters since the mid 16th century.
Шолу
Il Dottore Италияның Болония қаласында дүниеге келген. Ол комедиялық тұрғыдан өте нашар, қате жіберетін. Әдетте ол өте бай, бірақ жағдайға қарай мұқтаждығы басқаша болуы мүмкін, сондай-ақ ол өте мақтаншы, өз даусының әуеніне ғашық, жалған латын және грек тілдерін шашыратып сөйлейді. Il Dottore өте өзімшіл және ашкөз екені мәлім. Оның пьесадағы әрекеттері көбінесе Панталонемен, дос, ұстаз немесе бәсекелес ретінде өрістеді.
Тарих
Il Dottore алғаш рет Pantalone-нің комик әріптесі ретінде пайда болды. Персонаж 1560 жылы актер Лусио Буркиелламен сахнаға шықты; одан кейін көп ұзамай 1565 жылы тағы екі рет еске алынды. Дотторе Скарпазон және Дотторе Форбизон ("Др. Үлкен қайшы") – оның көптеген аттары оның әзілқой мінезін көрсетеді және оның жақсы қасиеттерін назарға білдіреді. Il Dottore 1572 жылы Gelosi труппасымен бірге Францияға көшті, оны сол кезде де Лусио Буркиелла орындады. Commedia dell'arte артистері көшпелі болғандықтан, оның кейіпкерінің басқа елдерге таралуы заңды. 17 ғасырдың соңына қарай Il Dottore көпшілік назарында берік орнықты, мұны драматург Мольердің өзінің пьесасына «Доктор» стиліндегі кейіпкерді енгізуі дәлелдейді. Қазіргі заманғы медиада Il Dottore-ні көптеген таныс кейіпкерлерде кездестіруге болады, мысалы, «Үлкен жарылыс теориясынан» Шелдон және «Футурамадан» доктор Зойдберг.
Сипаттамалары
Ротон, Il Dottore ішімдік пен тамақты жақсы көреді, бірақ шоколадты ең көп жақсы көреді. Il Dottore қыздарға да құмар. Дегенмен, ол шындықты айтпайды және бірнеше рет алданып қалады; ол жаман қарулы. Il Dottore білімді интеллигенцияның өкілі болып табылады, сондықтан білімді элитаны әжуалай пародиялау үшін жасалған. Ол Болонья университетінде оқыған, және көптеген салаларда сарапшы екенін көрсетіп, үнемі сөйлейді, бірақ көбінесе ол не туралы айтып жатқанын білмейді. Бірақ, көпшілікке ең ұнайтыны – ақылсыз сөйлейтін Дотторе. Il Dottore кеудесін тік көтеріп, тізелерін бүгіп, шағын қадамдармен секіріп жүреді; ол қолдары мен саусақтарымен белсенді қимылдар жасайды, өзгелерді алшақ ұстап, өзіне кеңістік жасайды. Алайда, Дотторе әке емес болатын жағдайлар да бар, атап айтқанда "Тіс жұлушы" немесе Il Cavadente. Сондай-ақ, Il Dottore-ның аяқталған қарым-қатынаста болуына да мысалдар бар.
Маска және костюм
Commedia dell'arte-дегі жартылай маскалардың көпшілігінен айырмашылығы, Il Dottore маскасы ерекше, себебі ол бетінің үштен бірін ғана жабатын маска; масканың өзі Болоньялық құқық сарапашысының пародиязы болып саналады. Оның қара халаттарының астында қысқа қара халаттар мен қара туфлілер бар. Il Dottore-нің мойнына тағылатын кружевті жағау Францияда оның танымалдылығы артқан соң ғана пайда болды, және 1653 жылы Агостино Лолли оны қабылдады.