Күн жүйесі денелерінің беткей есімдерінің жүйесі

Кіріспе

Планеталық номенклатура, жер бетіндегі номенклатура сияқты, планетаның немесе табиғи спутниктің бетіндегі ерекше белгілерді бірегей анықтау жүйесі болып табылады, осылайша белгілерді оңай табуға, сипаттауға және талқылауға болады. Телескоп ойлап табылғаннан бері астрономдар айналасындағы, әсіресе Ай мен Марстағы беттік нысандарға атау беріп келеді. Планеталық номенклатура саласындағы құзыретті орган құру үшін 1919 жылы Халықаралық астрономиялық одақ (IAU) Күн жүйесі денелеріндегі нысандарға атау беру және оларды стандарттау мақсатымен құрылды.

IAU-ның мақұлдау тәртібі

Планетаның немесе серіктің бетінің алғашқы суреттері алынғанда, атаулардың тақырыбы таңдалады және маңызды ерекшеліктерге, әдетте тиісті ХАҒ жұмыс тобының (қалыпты қабылданған планета атаулары тобы) мүшелері ат қояды. Кейін, жоғары сапалы суреттер мен карталар қолжетімді болғанда, зерттеушілердің өтініші бойынша нақты беттерді, ерекшеліктерді немесе геологиялық құрылымдарды картаға түсіру немесе сипаттау мақсатымен қосымша ерекшеліктерге ат қойылады. Кез келген адам нақты атауды қарау үшін жұмыс тобына ұсынуы мүмкін. Егер жұмыс тобының мүшелері атаудың қолайлы екеніне келіссе, онда ғылыми қауымдастықтың мүшелері нақты ерекшелікке ат қоюды сұрағанда оны пайдалануға болады. Жұмыс тобының қарауынан өткен атаулар ХАҒ Планеталық жүйелер номенклатурасы жөніндегі жұмыс тобына (WGPSN) жіберіледі. WGPSN бекіткеннен кейін атаулар ресми деп есептеледі және карталарда мен жарияланымдарда қолданылуы мүмкін. Олар сондай-ақ Планеталық номенклатура тізілімінде жарияланады.

МАҰ ережелері мен конвенциялары

IAU қабылдаған атаулар Одақ жылдар бойы бекіткен және өзгертіп келген әртүрлі ережелер мен конвенцияларға сәйкес болуы тиіс. Олардың ішінде:

Номенклатура – құрал, ал ең бастысы оны қарапайым, анық және түсініксіздікке орын бермейтін ету керек. Жалпы алғанда, ең үлкен өлшемдері 100 метрден кем нысандарға ресми атау берілмейді, бірақ ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын кіші нысандарға ерекшеліктер жасалуы мүмкін. Әрбір дене үшін таңдалған атаулардың саны ең төмен болуы керек. Нысандарға тек олардың ерекше ғылыми маңызы болғанда және мұндай нысандарды атау ғылыми және картографиялық қоғамдастыққа пайдалы болғанда ғана атау берілуі керек. Бір беткей нысанының атын екі немесе одан көп денеде, сондай-ақ серіктер мен кіші планеталар үшін қайталауға кеңес берілмейді. Атаулар өте орынды болған және шатасу мүмкіндігі аз болған жағдайларда қайталауға рұқсат етуге болады. Әрбір дене үшін таңдалған жеке атаулар оның бастапқы тілінде берілуі керек. Әртүрлі әліпбилер үшін транслитерация берілуі тиіс, бірақ бір тілден екінші тілге аударма жасалмайды. Мүмкіндігінше, Күн жүйесі номенклатурасының бастапқы кезеңінде белгіленген тақырыптарды пайдаланып, оларды кеңейту керек. Күн жүйесі номенклатурасы атауларды таңдауда халықаралық сипатта болуы керек. Астрономиялық одақтың ұлттық комитеттеріне ұсынылған ұсыныстар қарастырылады, бірақ атауларды түпкілікті таңдау Халықаралық астрономиялық одақтың жауапкершілігінде. Қажет болған жағдайларда WGPSN этникалық топтар, елдер және гендер бойынша аттарды әділ таңдауды ынталандырады; алайда, қонуға жоспарлап отырған елдің аттарының үлесі қону орны карталарында жоғары болуы мүмкін. 19 ғасырға дейінгі саяси тұлғалардың аттарын қоспағанда, саяси, әскери немесе (қазіргі заманғы) діни маңызы бар аттарды қолдануға болмайды. Планеталық денелердегі адамдарды еске алу әдетте жеке мақсат емес, бірақ ерекше жағдайларда қолданылуы мүмкін және ол халықаралық аренада жоғары беделге ие тұлғаларға арналады. Осылай құрметтелген тұлғалар кем дегенде үш жыл бұрын қайтыс болған болуы керек. Атаудың бірнеше нұсқасы болған жағдайда, тұлғаның өзі таңдаған немесе сенімді анықтамада қолданылған нұсқасы қолданылуы керек. Диакритикалық белгілер атаудың қажетті бөлігі болып табылады және қолданылуы тиіс. Сақиналар мен сақина аралықтарының номенклатурасы және жаңадан ашылған серіктердің аттары WGPSN және IAU 20-шы комиссиясы арасында бірлесіп әзірленеді. Серіктерге олардың орбиталық элементтері жеткілікті дәл белгілі болғанға дейін немесе олардың бетінде нақты белгілер анықталғанға дейін атау берілмейді. Қабылданған атаулар үшін қолжетімді және сенімді дереккөздер, соның ішінде интернеттегі дереккөздер қажет. Википедия дереккөз ретінде жеткіліксіз, бірақ тиісті дереккөздерді анықтауға көмектесе алады. Осы жалпы ережелерге қоса, әрбір жұмыс тобы жеке планеталық денелер үшін қызықты және мағыналы номенклатураны құрастыру кезінде қосымша конвенцияларды әзірлейді.

Nomenclature is a tool and the first consideration should be to make it simple, clear, and unambiguous. In general, official names will not be given to features whose longest dimensions are less than 100 meters, although exceptions may be made for smaller features having exceptional scientific interest. The number of names chosen for each body should be kept to a minimum. Features should be named only when they have special scientific interest, and when the naming of such features is useful to the scientific and cartographic communities at large. Duplication of the same surface feature name on two or more bodies, and of the same name for satellites and minor planets, is discouraged. Duplications may be allowed when names are especially appropriate and the chances for confusion are very small. Individual names chosen for each body should be expressed in the language of origin. Transliteration for various alphabets should be given, but there will be no translation from one language to another. Where possible, the themes established in early solar system nomenclature should be used and expanded on. Solar system nomenclature should be international in its choice of names. Recommendations submitted to the IAU national committees will be considered, but final selection of the names is the responsibility of the International Astronomical Union. Where appropriate, the WGPSN strongly supports an equitable selection of names from ethnic groups, countries, and gender on each map; however, a higher percentage of names from the country planning a landing is allowed on landing site maps. No names having political, military or (modern) religious significance may be used, except for names of political figures prior to the 19th century. Commemoration of persons on planetary bodies should not normally be a goal in itself, but may be employed in special circumstances and is reserved for persons of high and enduring international standing. Persons being so honored must have been deceased for at least three years. When more than one spelling of a name is extant, the spelling preferred by the person, or used in an authoritative reference, should be used. Diacritical marks are a necessary part of a name and will be used. Ring and ring gap nomenclature and names for newly discovered satellites are developed in joint deliberation between WGPSN and IAU Commission 20. Names will not be assigned to satellites until their orbital elements are reasonably well known or definite features have been identified on them. Accessible and authoritative sources, including Internet sources, are required for adopted names. Wikipedia is not sufficient as a source, but may be useful for identifying appropriate sources. In addition to these general rules, each task group develops additional conventions as it formulates an interesting and meaningful nomenclature for individual planetary bodies.

Атау беру ережесі

Барлық планеталық нысандардың атауларында екі нысан түрін қоспағанда, сипаттамалық термин болады. Кратерлер үшін сипаттамалық термин жасырын түрде қолданылады. Ио және Тритон планеталарындағы кейбір нысандардың атауларында сипаттамалық термин болмайды, себебі олар уақытша. Жалпы, нысан түрінің атау конвенциясы оның өлшеміне қарамастан өзгермейді. Бұл ереженің ерекшелігі – Марс және Венерадағы аңғарлар мен кратерлер; осы нысандардың атау конвенциялары өлшеміне байланысты өзгеше. Бір нысан жіктелуі – regio, бастапқыда Ай мен Меркурийдің ерте карталарында (телескоптық байқаулар негізінде) анық емес альбедо нысандарын сипаттау үшін қолданылған. Қазір ол кең географиялық аймақты белгілеу үшін пайдаланылады. Координаттары әлі анықталмаған, өте кішкентай нысандардың атаулары сол нысанның суретінде көрсетіледі, ол суреттер IAU транзакцияларының сол жылғы томына енгізіледі. Спутниктік сақиналар мен сақиналардағы аралықтар осы нысандарды зерттеген ғалымдардың құрметіне аталған; осы атауларды көрсететін суреттер де тиісті транзакциялар томына қосылған. Атмосфералық нысандардың атаулары қазіргі уақытта бейресми, алдағы уақытта ресми жүйе таңдалады. Көптеген ірі нысандардың (мысалы, terrae, regiones, planitiae және plana) шекаралары топографиялық немесе геоморфологиялық тұрғыдан айқын емес; осы нысандардың координаттары кездейсоқ таңдалған орталық нүктеден анықталады. Шекаралар (демек, координаттар) болашақ миссиялардың геохимиялық және геофизикалық деректері арқылы дәлірек анықталуы мүмкін. Белсенді миссиялар кезінде кішкентай беттік нысандарға бейресми атаулар беріледі. Оларға қону орындары, ғарыш кемесінің құлау жерлері және кратерлер, төбелер, тастар сияқты кішкентай топографиялық нысандар кіруі мүмкін. Мұндай атауларға, жоғарыдағы 2-қағидада көрсетілген жағдайларды қоспағанда, IAU ресми мәртебе бермейді. Ал үлкен нысандарға қатысты, осындай кішкентай нысандардың ресми атаулары IAU-ның белгіленген ережелері мен санаттарына сәйкес болуы керек.

Дескрипторлық терминдер (белгілер түрлері)

Ерекше айтылуы Тізімделген айтылулар дәстүрлі немесе латын сөздерінің дәстүрлі ағылшынша айтылуын ұстанады. Дегенмен, кейбір сөйлеушілер латын немесе грек тілдеріне жақын, әртүрлі (көбінесе өзгермелі) айтылуларды қолданады. Сипаттама Альбедо белгісі /æ//l/'/b//iː//d//oʊ/ Жарықтығы немесе қараңғылығы жағынан көршілес аймақтармен контраст көрсететін аймақ (альбедо). Бұл термин түсініксіз. AL Arcus, arcūs '/ɑːr//k//ə//s/ Доға: қисық нысан AR Astrum, astra '/æ//s//t//r//ə//m/, '/æ//s//t//r//ə/ Венерадағы радиалды үлгілі нысандар AS Catena, catenae /k//ə/'/t//iː//n//ə/, /k//ə/'/t//iː//n//iː/ Крейтерлер тізбегі, мысалы, Энки Catena. CA Cavus, cavi '/k//eɪ//v//ə//s/, '/k//eɪ//v//aɪ/ Ылғалды, тік беткейлі, әдетте жинақталған немесе топталған ойыстар CB Chaos '/k//eɪ//ɒ//s/ Бұзылған немесе араласқан жердің ерекше аймағы, мысалы, Iani Chaos. CH Chasma, chasmata '/k//æ//z//m//ə/, '/k//æ//z//m//ə//t//ə/ Тераң, созылған, тік беткейлі ойыс, мысалы, Эос шазмасы. CM Collis, colles /'//k//ɒ//l//ɪ//s/, '/k//ɒ//l//iː//z/ Кішкентай төбе немесе дөңгелек. CO Corona, coronae /k//ɒ/'/r//oʊ//n//ə/, /k//ɒ/'/r//oʊ//n//iː/ Овал пішін. Бұл тек Венера мен Мирандада қолданылады. CR Кратер, кратерлер '/k//r//eɪ//t//ər/ Дөңгелек ойыс (көбінесе соққыдан пайда болған). Бұл термин түсініксіз. AA Dorsum, dorsa '/d//ɔːr//s//əm/, '/d//ɔːr//s//ə/ Жота, кейде қырқалы жота деп аталады. DO Эруптивтік орталық Иодағы белсенді жанартау. Бұл термин түсініксіз. ER Facula, faculae '/f//æ//k//j//ʊ//l//ə/, '/f//æ//k//j//ʊ//l//iː/ Жарқын нүкте FA Farrum, farra '/f//ær//ə//m/, '/f//ær//ə/ Төбешік тәрізді құрылым, немесе осындай құрылымдардың қатары. Бұл тек Венерада қолданылады. FR Flexus, flexūs '/f//l//ɛ//k//s//ə//s/ Өте төмен қисық сызықты жота, қырлы FE Fluctus, fluctūs '/f//l//ʌ//k//t//ə//s/, /f//l//ʌ//k/'/t//uː//s/ Сұйықтың ағып кетуімен қапталған жер. Венера, Ио, Титан және Марста қолданылады. FL Flumen, flumina '/f//l//uː//m//ɪ//n/, '/f//l//uː//m//ɪ//n//ə/ Титандағы сұйықтықты тасымалдайтын арна FM Fossa, fossae '/f//ɒ//s//ə/, '/f//ɒ//s//iː/ Ұзын, тар, терең емес ойыс FO Fretum, freta '/f//r//iː//t//əm/, '/f//r//iː//t//ə/ Екі үлкен сұйық аймағын байланыстыратын сұйық бұғазы. Тек Титанда қолданылады. FT Insula, insulae '/ɪ//n//sj//uː//l//ə/, '/ɪ//n//sj//uː//l//iː/ Арал (аралдар), сулы аймақ (теңіз немесе көл) қоршап тұрған немесе жақын жерде орналасқан оқшауланған жер аумағы (немесе осындай аумақтардың тобы). Тек Титанда қолданылады. IN Labes, labēs /'//l//eɪ//b//ɪ//s/, '/l//eɪ//b//iː//z/ Жер сілкінісінен құлаған материал. Марс пен 1 Церерада ғана қолданылады. LA Labyrinthus, labyrinthi /l//æ//b//ɪ/'/r//ɪ//n//θ//ə//s/, /l//æ//b//ɪ/'/r//ɪ//n//θ//aɪ/ Қиылысатын аңғарлар немесе жоталар кешені. LB Lacuna, lacunae /l//ə/'/k//juː//n//ə/, /l//ə/'/k//juː//n//iː/ Құрғақ көл төбесіндей көрінетін, қалыпты емес пішінді тұнба. Тек Титанда қолданылады. LU Lacus, lacūs '/l//eɪ//k//ə//s/ Ай мен Марста "көл" немесе кішкентай жазық; Титанда, қара сұйық көмірсутектерден тұратын "нағыз көл" немесе кішкентай, қара жазық; Плутонда, кішкентай оқшауланған мұздық LC Ай қону орындарында немесе жақын жердегі Ай ерекшеліктері LFLарлық сақиналы ерекшеліктер ЛГ Lenticula, lenticulae /l//ɛ//n/'/t//ɪ//k//j//ʊ//l//ə/, /l//ɛ//n/'/t//ɪ//k//j//ʊ//l//iː/ Еуропадағы кішкентай қара дақтар LE Linea, lineae '/l//ɪ//n//iː//ə/, '/l//ɪ//n//iː//iː/ Қара немесе жарқын созылған белгі, қисық немесе түзу болуы мүмкін LI Lingula, lingulae '/l//ɪ//ŋ//g//j//ʊ//l//ə/, '/l//ɪ//ŋ//g//j//ʊ//l//iː/ Жатаудың дөңгелек немесе тіл тәрізді шекаралары бар кеңейтілген бөлігі LN Lobus Байланысқан екіліктердің жанындағы бөліктері. Қазіргі уақытта тек Аррокотта қолданылады. LO Macula, maculae '/m//æ//k//j//ʊ//l//ə/, '/m//æ//k//j//ʊ//l//iː/ Қара дақ, ретсіз болуы мүмкін MA Mare, maria '/m//ɑːr//iː//, /m//ɑːr//i//ə/ "Теңіз": Айда, төмен альбедосы бар, салыстырмалы түрде тегіс жазық, әдетте үлкен көлемде; Марста, қара альбедо аймағы, мысалы, Mare Erythraeum; Титанда, сұйық көмірсутектер деп саналатын қара материалдардың үлкен кеңістіктері, мысалы, Ligeia Mare. ME Mensa, mensae '/m//ɛ//n//s//ə/, '/m//ɛ//n//s//iː/ Үсті тегіс, шеттері жартастықты білдіретін, яғни, тау. MN Mons, montes '/m//ɒ//n//z/, '/m//ɒ//n//t//iː//z/ Mons тауды білдіреді. Montes тау тізбегін білдіреді. MO Oceanus /oʊ/'/s//iː//ə//n//ə//s/ Өте үлкен қара аймақ. Бұл белгімен аталған жалғыз нысан Oceanus Procellarum. OC Palus, paludes '/p//eɪ//l//ə//s/, /p//ə/'/lj//uː//d//iː//z/ "Бұздық"; шағын жазық. Ай мен Марста қолданылған. PA Patera, paterae '/p//æ//t//ər//ə/, '/p//æ//t//ər//iː/ Ретсіз кратер, немесе қырлы жиектері бар күрделі кратер, мысалы, Ah Peku Patera. Әдетте бұл жанартаудың үстіндегі табақ тәрізді ойысты білдіреді. PE Planitia, planitiae /p//l//ə/'/n//ɪ//ʃ//ə/, /p//l//ə/'/n//ɪ//ʃ//iː/ Төмен жазық, мысалы, Amazonis Planitia. PL Planum, plana '/p//l//eɪ//n//ə//m/, '/p//l//eɪ//n//ə/ Плато немесе биік жазық, мысалы, Planum Boreum. PM Plume, plumes '/p//l//uː//m/ Тритонның криовулкандық ерекшелігі. Бұл термин қазіргі уақытта қолданылмайды. PU Promontorium, promontoria /p//r//ɒ//m//ə//n/'/t//ɔər//i//ə//m/, /p//r//ɒ//m//ə//n/'/t//ɔər//i//ə/ "Мүйіс"; мүйіс. Тек Айда қолданылады. PR Regio, regiones '/r//iː//dʒ//i//oʊ/, /r//ɛ//dʒ//i/'/oʊ//n//iː//z/ Көршілес аймақтардан айырмашылығы бар рефлективтілік немесе түспен ерекшеленетін үлкен аймақ, немесе кең географиялық аймақ RE Reticulum, reticula /r//ɪ/'/t//ɪ//k//j//ʊ//l//ə//m/, /r//ɪ/'/t//ɪ//k//j//ʊ//l//ə/ Венерадағы торлы (желілі) үлгі RI Rima, rimae '/r//aɪ//m//ə/, '/r//aɪ//m//iː/ Жарық. Тек Айда және 21 Лютецияда қолданылады. RU Rupes, rupēs /'//r//uː//p//ɪ//s/, '/r//uː//p//iː//z/ Жар RU Saxum, saxa '/s//æ//k//s//ə//m/, '/s//æ//k//s//ə/ Тас немесе тас SA Satellite feature Байланысты ерекшелікпен бірдей атауды бөлісетін ерекшелік, мысалы, Hertzsprung D. SF Scopulus, scopuli '/s//k//ɒ//p//j//ʊ//l//ə/, '/s//k//ɒ//p//j//ʊ//l//aɪ/ Дөңгелек немесе ретсіз жар SC Serpens, serpentes '/s//ɜːr//p//ə//n//z/, /s//ər/'/p//ɛ//n//t//iː//z/ Позитивті және негативті рельеф сегменттері бар иректелген нысан SE Sinus, sinūs '/s//aɪ//n//ə//s/ "Бұхта"; Ай немесе Марстағы шағын жазық, мысалы, Sinus Meridiani; Титанда, сұйық денелер арасындағы бұхта. SI Sulcus, sulci '/s//ʌ//l//k//ə//s/, '/s//ʌ//l//s//aɪ/ Параллель жоталар мен ойыстар SU Terra, terrae '/t//ɛ//r//ə/, '/t//ɛ//r//iː/ Кең жер массасы, мысалы, Arabia Terra, Aphrodite Terra. TA Tessera, tesserae '/t//ɛ//s//ər//ə/, '/t//ɛ//s//ər//iː/ Плитка тәрізді, көпбұрышты жердің аймағы. Бұл термин тек Венерада қолданылады. TE Tholus, tholi '/θ//oʊ//l//ə//s/, '/θ//oʊ//l//aɪ/ Кішкентай дөңгелек тау немесе төбе, мысалы, Hecates Tholus. TH Undae, undae '/ʌ//n//d//iː/ Құмды дала. Венера, Марс және Титанда қолданылады. UN Vallis, valles '/v//æ//l//ɪ//s/, '/v//æ//l//iː//z/ Аңғар, мысалы, Valles Marineris. VA Vastitas, vastitates '/v//æ//s//t//ɪ//t//ə//s/, /v//æ//s//t//ɪ/'/t//eɪ//t//iː//z/ Кең жазық. Бұл белгімен аталған жалғыз нысан Vastitas Borealis. VS Virga, virgae '/v//ɜːr//ɡ//ə/, '/v//ɜːr//dʒ//iː/ Түс жолағы немесе сызығы. Бұл термин қазіргі уақытта тек Титанда қолданылады. VI

Feature PronunciationListed pronunciations are conventional or follow the traditional English pronunciation of Latin words. However, some speakers use different (often variable) pronunciations that are closer to the Latin or Greek. Description Designation Albedo feature /æ//l/'/b//iː//d//oʊ/ An area which shows a contrast in brightness or darkness (albedo) with adjacent areas. This term is implicit. AL Arcus, arcūs '/ɑːr//k//ə//s/ Arc: curved feature AR Astrum, astra '/æ//s//t//r//ə//m/, '/æ//s//t//r//ə/ Radial patterned features on Venus AS Catena, catenae /k//ə/'/t//iː//n//ə/, /k//ə/'/t//iː//n//iː/ A chain of craters e. g. Enki Catena. CA Cavus, cavi '/k//eɪ//v//ə//s/, '/k//eɪ//v//aɪ/ Hollows, irregular steep sided depressions usually in arrays or clusters CB Chaos '/k//eɪ//ɒ//s/ A distinctive area of broken or jumbled terrain e. g. Iani Chaos. CH Chasma, chasmata '/k//æ//z//m//ə/, '/k//æ//z//m//ə//t//ə/ Deep, elongated, steep sided depression e. g. Eos Chasma. CM Collis, colles /'//k//ɒ//l//ᵻ//s/, '/k//ɒ//l//iː//z/ A small hill or knob. CO Corona, coronae /k//ɒ/'/r//oʊ//n//ə/, /k//ɒ/'/r//oʊ//n//iː/ An oval feature. Used only on Venus and Miranda. CR Crater, craters '/k//r//eɪ//t//ər/ A circular depression (in most cases created by impact event). This term is implicit. AA Dorsum, dorsa '/d//ɔːr//s//əm/, '/d//ɔːr//s//ə/ Ridge, sometimes called a wrinkle ridge e. g. Dorsum Buckland. DO Eruptive center An active volcano on Io. This term is implicit. ER Facula, faculae '/f//æ//k//j//ʊ//l//ə/, '/f//æ//k//j//ʊ//l//iː/ Bright spot FA Farrum, farra '/f//ær//ə//m/, '/f//ær//ə/ Pancake like structure, or a row of such structures. Used only on Venus. FR Flexus, flexūs '/f//l//ɛ//k//s//ə//s/ Very low curvilinear ridge with a scalloped pattern FE Fluctus, fluctūs '/f//l//ʌ//k//t//ə//s/, /f//l//ʌ//k/'/t//u://s/ Terrain covered by outflow of liquid. Used on Venus, Io, Titan, and Mars. FL Flumen, flumina '/f//l//uː//m//ᵻ//n/, '/f//l//uː//m//ᵻ//n//ə/ Channel on Titan that might carry liquid FM Fossa, fossae '/f//ɒ//s//ə/, '/f//ɒ//s//iː/ Long, narrow, shallow depression FO Fretum, freta '/f//r//iː//t//əm/, '/f//r//iː//t//ə/ Strait of liquid connecting two larger areas of liquid. Used only on Titan. FT Insula, insulae '/ɪ//n//sj//uː//l//ə/, '/ɪ//n//sj//uː//l//iː/ Island (islands), an isolated land area (or group of such areas) surrounded by, or nearly surrounded by, a liquid area (sea or lake). Used only on Titan. IN Labes, labēs /'//l//eɪ//b//ᵻ//s/, '/l//eɪ//b//iː//z/ Landslide debris. Used only on Mars and 1 Ceres. LA Labyrinthus, labyrinthi /l//æ//b//ᵻ/'/r//ɪ//n//θ//ə//s/, /l//æ//b//ᵻ/'/r//ɪ//n//θ//aɪ/ Complex of intersecting valleys or ridges. LB Lacuna, lacunae /l//ə/'/k//juː//n//ə/, /l//ə/'/k//juː//n//iː/ Irregularly shaped depression having the appearance of a dry lake bed. Used only on Titan. LU Lacus, lacūs '/l//eɪ//k//ə//s/ A "lake" or small plain on Moon and Mars; on Titan, a "true lake" of dark liquid hydrocarbons or a small, dark plain with discrete, sharp boundaries; on Pluto, a small isolated glacier LCLanding site name Lunar features at or near Apollo landing sites LFLarge ringed feature Cryptic ringed features LG Lenticula, lenticulae /l//ɛ//n/'/t//ɪ//k//j//ʊ//l//ə/, /l//ɛ//n/'/t//ɪ//k//j//ʊ//l//iː/ Small dark spots on Europa LE Linea, lineae '/l//ɪ//n//iː//ə/, '/l//ɪ//n//iː//iː/ Dark or bright elongate marking, may be curved or straight LI Lingula, lingulae '/l//ɪ//ŋ//g//j//ʊ//l//ə/, '/l//ɪ//ŋ//g//j//ʊ//l//iː/ Extension of plateau having rounded lobate or tongue like boundaries LN Lobus Lobes of contact binaries. Currently used only on Arrokoth. LO Macula, maculae '/m//æ//k//j//ʊ//l//ə/, '/m//æ//k//j//ʊ//l//iː/ Dark spot, may be irregular MA Mare, maria '/m//ɑːr//iː//, // //eɪ/, '/m//ɑːr//i//ə/ A "sea": on the Moon, a low albedo, relatively smooth plain, generally of large extent; on Mars, dark albedo area, e. g. Mare Erythraeum; on Titan, large expanses of dark materials thought to be liquid hydrocarbons, e. g. Ligeia Mare. ME Mensa, mensae '/m//ɛ//n//s//ə/, '/m//ɛ//n//s//iː/ A flat topped prominence with cliff like edges, i. e. a mesa. MN Mons, montes '/m//ɒ//n//z/, '/m//ɒ//n//t//iː//z/ Mons refers to a mountain. Montes refers to a mountain range. MO Oceanus /oʊ/'/s//iː//ə//n//ə//s/ Very large dark area. The only feature with this designation is Oceanus Procellarum. OC Palus, paludes '/p//eɪ//l//ə//s/, /p//ə/'/lj//uː//d//iː//z/ "Swamp"; small plain. Used on the Moon and Mars. PA Patera, paterae '/p//æ//t//ər//ə/, '/p//æ//t//ər//iː/ Irregular crater, or a complex one with scalloped edges e. g. Ah Peku Patera. Usually refers to the dish shaped depression atop a volcano. PE Planitia, planitiae /p//l//ə/'/n//ɪ//ʃ//ə/, /p//l//ə/'/n//ɪ//ʃ//iː/ Low plain e. g. Amazonis Planitia. PL Planum, plana '/p//l//eɪ//n//ə//m/, '/p//l//eɪ//n//ə/ A plateau or high plain e. g. Planum Boreum. PM Plume, plumes '/p//l//uː//m/ A cryovolcanic feature on Triton. This term is currently unused. PU Promontorium, promontoria /p//r//ɒ//m//ə//n/'/t//ɔər//i//ə//m/, /p//r//ɒ//m//ə//n/'/t//ɔər//i//ə/ "Cape"; headland. Used only on the Moon. PR Regio, regiones '/r//iː//dʒ//i//oʊ/, /r//ɛ//dʒ//i/'/oʊ//n//iː//z/ Large area marked by reflectivity or color distinctions from adjacent areas, or a broad geographic region RE Reticulum, reticula /r//ᵻ/'/t//ɪ//k//j//ʊ//l//ə//m/, /r//ᵻ/'/t//ɪ//k//j//ʊ//l//ə/ reticular (netlike) pattern on Venus RT Rima, rimae '/r//aɪ//m//ə/, '/r//aɪ//m//iː/ Fissure. Used only on the Moon and 21 Lutetia. RI Rupes, rupēs /'//r//uː//p//ᵻ//s/, '/r//uː//p//iː//z/ Scarp RU Saxum, saxa '/s//æ//k//s//ə//m/, '/s//æ//k//s//ə/ Boulder or rock SA Satellite feature A feature that shares the name of an associated feature, for example Hertzsprung D. SF Scopulus, scopuli '/s//k//ɒ//p//j//ʊ//l//ə/, '/s//k//ɒ//p//j//ʊ//l//aɪ/ Lobate or irregular scarp SC Serpens, serpentes '/s//ɜːr//p//ə//n//z/, /s//ər/'/p//ɛ//n//t//iː//z/ Sinuous feature with segments of positive and negative relief along its length SE Sinus, sinūs '/s//aɪ//n//ə//s/ "Bay"; small plain on Moon or Mars, e. g. Sinus Meridiani; On Titan, bay within bodies of liquid. SI Sulcus, sulci '/s//ʌ//l//k//ə//s/, '/s//ʌ//l//s//aɪ/ Subparallel furrows and ridges SU Terra, terrae '/t//ɛr//ə/, '/t//ɛr//iː/ Extensive land mass e. g. Arabia Terra, Aphrodite Terra. TA Tessera, tesserae '/t//ɛ//s//ər//ə/, '/t//ɛ//s//ər//iː/ An area of tile like, polygonal terrain. This term is used only on Venus. TE Tholus, tholi '/θ//oʊ//l//ə//s/, '/θ//oʊ//l//aɪ/ Small domical mountain or hill e. g. Hecates Tholus. TH Undae, undae '/ʌ//n//d//iː/ A field of dunes. Used on Venus, Mars and Titan. UN Vallis, valles '/v//æ//l//ᵻ//s/, '/v//æ//l//iː//z/ A valley e. g. Valles Marineris. VA Vastitas, vastitates '/v//æ//s//t//ᵻ//t//ə//s/, /v//æ//s//t//ᵻ/'/t//eɪ//t//iː//z/ An extensive plain. The only feature with this designation is Vastitas Borealis. VS Virga, virgae '/v//ɜːr//ɡ//ə/, '/v//ɜːr//dʒ//iː/ A streak or stripe of color. This term is currently used only on Titan. VI

Жиде

Белгі түрі Қазіргі тізім Атау беру ережесі Катена тізімі Радиотелескоптар құрылыстары Кратерлер тізімі Белгілі қайтыс болған суретшілер, музыканттар, кескіншілер, жазушылар Дорса тізімі Планетаны егжей-тегжейлі зерттеген астрономдар Факулалар тізімі Әр түрлі тілдерде "жылан" сөзі Фосса тізімі Архитектураның маңызды ескерткіштері Монтес тізімі Әр түрлі тілдерде "ыстық" сөзі. Қазіргі уақытта тек бір тау жотасы аталған: Калорис Монтес, латын тілінен "жылу" деген сөз. Планиция тізімі Меркурийдің (планета немесе құдай) әртүрлі тілдердегі аттары. Екі ерекше жағдай бар. Рупес тізімі Зерттеу немесе ғылыми экспедициялар кемелері Валлес тізімі Ежелгі заманның тасталып қалған қалалары, кенттері немесе елді мекендері.

Ай

Қасиет түрі Атау беру ережесі Кратерлер Кратерлер көбінесе өз саласына ерекше немесе маңызды үлес қосқан, қайтыс болған ғалымдардың, зерттеушілердің, суретшілердің және саяхатшылардың есімдерімен аталады. Сонымен қатар, Московенсе теңізінде немесе оның маңындағы кратерлер қайтыс болған ресейлік ғарышкерлердің есімімен, ал Аполлон кратерінде және оның маңындағы кратерлер қайтыс болған американдық астронавттардың есімімен аталады (ғарыш апаттары мен оқиғаларына қараңыз). Егер басқа ғарышқа сапар жасайтын елдер ғарышта қаза тапса, бұл ереже кеңейтілуі мүмкін. Лакус, Мария, Палудес, Синус Бұл нысандарға латын тіліндегі ауа-райы және басқа да абстрактілі ұғымдарды сипаттайтын атаулар беріледі. Монт Монттар жер бетіндегі тау жоталарының немесе жақын орналасқан кратерлердің есімдерімен аталады. Рупес Рупестер жақын маңдағы тау жоталарының атымен аталады (жоғарыда қараңыз). Валлес Валлестер жақын орналасқан нысандардың атымен аталады. Басқалары Жоғарыда аталған санаттардың ешқайсысына жатпайтын нысандар жақын орналасқан кратерлердің атымен аталады.

Марс

Белгі түрі Атау беру ережесі Үлкен кратерлер Марсты зерттеуге үлес қосқан, қаза болған ғалымдар; Марс туралы аңызды дамытуға үлес қосқан жазушылар және басқалар Кіші кратерлер 100 000-нан аз халқы бар әлем елдерінің ауылдары Үлкен аңғарлар Марс/жұлдыз атауларының әртүрлі тілдердегі нұсқалары Кіші аңғарлар Өзендердің классикалық немесе қазіргі заманғы атаулары Басқа белгілер Шиапарелли немесе Антониади карталарындағы ең жақын аталған альбедо белгісінен алынған атаулар. Марстағы классикалық альбедо белгілерінің тізілімін қараңыз. Марсқа ғарыш зондтары қонғанда, тастар, құм төбелер және ойыстар сияқты шағын нысандарға көбінесе бейресми атаулар берілді. Олардың көптегені әдемі емес: белгілер мұзқаймақ атауларымен (мысалы, Cookies N Cream); мультфильм кейіпкерлерімен (мысалы, Спанч Боб және Патрик); және 1970-ші жылдардағы музыкалық топтармен (мысалы, ABBA және Bee Gees) аталды.

Деимос

Деимостағы ерекшеліктер Марс спутниктері туралы жазған авторлардың есімдерімен аталады. Қазіргі уақытта Деимоста екі атаулы нысан бар: Джонатан Свифт болжағандай, Свифт кратері және Вольтер кратері, Вольтер де Марстың айларының болатынын болжаған.

Фобос

Фобостағы барлық ерекшеліктер Марс спутниктерін ашу, динамикасы немесе қасиеттерін зерттеген ғалымдардың есімдерімен, немесе Джонатан Свифттың "Гулливердің саяхаттары" кітабындағы адамдар мен жерлердің аттарымен аталады.

Амалтея

Амалтея мифіне байланысты адамдар мен орындар.

Теба

Тебадағы ерекшеліктер Теба мифімен байланысты адамдар мен орындардың аттарымен аталған. Тебада бір ғана атаулы нысан бар – Зетус кратері.

Io

Белгі түрі Атау беру ережесі Белсенді атыс орталықтары Иодағы белсенді жанартаулар от, күн немесе найзағай құдайларының немесе батырларының есімдерімен аталады. Катеналар Кратер тізбектері Күн құдайларының есімдерімен аталады. Флюктустар Флюктустардың атаулары жақын жердегі аталатын нысаннан, оттан, күннен, найзағайдан немесе жанартау құдайларынан, құдайшалардан және батырлардан немесе мифтік ұсталардан алынады. Менса, Монтес, Плана, Регион және Толи Бұл нысандар Ио мифологиясымен байланысты жерлердің есімдерімен, жақын маңдағы аталатын нысандардан немесе Дантенің "Тозағынан" алынған жерлердің есімдерімен аталуы мүмкін. Патералар Иодағы патералар от, күн, найзағай немесе жанартау құдайларының, батырлардың немесе құдайшалардың немесе мифтік ұсталардың есімдерімен аталады. Валлес Долиналардың атаулары жақын маңдағы аталатын нысандардан алынады.

Ганимед

Белгілер түрі Атау беру ережесі Катеналар, кратерлер Таяу Шығыстың ежелгі өркениеттерінің құдайлары мен батырлары Факулалар Ежелгі Мысыр мифтерімен байланысты орындар Фоссалар Борынгы Месопотамия халқының құдайлары (немесе билеушілері) Патералар Ганимедтегі патералар Таяу Шығыстағы вадилердің аттарымен аталады. Аймақтар Юпитердің спутниктерін ашқан астрономдар Сулки Ежелгі халықтардың мифтерімен байланысты орындар.

Титан

Ерекшелік түрі Атау беру ережесі Альбедо ерекшеліктері, терралар Әлемдік мәдениеттердің аңыздары, мифтері, әңгімелері мен өлеңдерінен киелі немесе сиқырлы жерлер, жұмақ немесе аспан әлемі Colles Орта Жерден (ағылшын жазушысы Дж.Р.Р. Толкиннің фантастикалық романдарының ойдан шығарылған ортасы) кейіпкерлердің есімдері Кратерлер мен сақиналы құрылымдар Даналық құдайлары мен құдайшалары Факула және факулалар Факула: Саяси тәуелсіз емес Жердегі аралдардың есімдері, Факулалар: Аралдар тобының есімдері Флюктус Сұлулық құдайлары мен құдайшалары Флуминалар Мифтік немесе қиял өзендерінің есімдері Америкалық жазушы Исаак Асимовтың ғылыми-фантастикалық романдарынан «Foundation» сериясының кейіпкерлерінің есімдері (1920–1992) Инсулалар Аңыздар мен мифтерден аралдардың есімдері Лакус және лакуналар Жердегі көлдер, әсіресе Титан планетасындағы лакус немесе лакуна сияқты пішінге ұқсас Маре және мариа Теңіз жаратықтары мифтер мен әдебиеттен Монтес Орта Жерден (ағылшын жазушысы Дж.Р.Р. Толкиннің фантастикалық романдарының ойдан шығарылған ортасы) таулар мен шыңдардың есімдері Планициялар мен лабиринттер Америкалық жазушы Фрэнк Герберттің ғылыми-фантастикалық романдарынан «Dune» сериясының планеталарының есімдері (1920–1986) Синус Жердегі шығанақтардың, шағын шығанақтардың, фьордтардың немесе басқа да ойыстардың есімдері Ундае Жел құдайлары мен құдайшалары Виргае Жаңбыр құдайлары мен құдайшалары

Жапырақ

Саерстің «Ролан әні» аудармасындағы адамдар мен орындар; жалғыз ерекшелік – Кассини Реджио, ол оны ашқан Джованни Кассинидің құрметіне аталған.

Фиби

Фигура түрі Атау беру ережесі Кратерлер Фибидің кратерлері Фибимен байланысты адамдардың немесе Аполлоний Родийдің немесе Гай Валериус Флаккстің "Аргонавтика" шығармасынан алынған тұлғалардың есімдерімен аталады. Фибидегі кратер емес, басқа нысандар "Аргонавтика" шығармасындағы жер-аналардың аттарымен аталады.

Уранның спутниктері

Уран планетасының серіктері Уильям Шекспирдің туындыларындағы немесе "Құлыптың зорлануы" поэмасының кейіпкерлерінің аттарымен аталған.

Кіші спутниктер

Уранның кіші серіктерінде қазіргі таңда аталатын ешқандай географиялық нысан жоқ, бірақ атаулар Шекспир мен Поптың пьесаларындағы басты кейіпкерлердің есімдерінен алынады.

Протеус

Протейдегі нысандар сумен байланысты рухтардың, грек және римдік емес құдайлар мен құдайшалардың есімдерімен аталады. Протейде қазірге дейін тек Фарос кратері ғана атау алған.

Тритон

Тритонның геологиялық ерекшеліктеріне, римдік және грек мифологиясынан алынған атауларды қоспағанда, сумен байланысты атаулар берілуі керек. Жеке сипаттамалар үшін ұсынылатын тақырыптар: әлемдік су әуесі, танымал жер бетіндегі фонтандар немесе фонтан орналасқан жерлер, жер бетіндегі су нысандары, танымал жер бетіндегі гейзерлер немесе гейзер орналасқан жерлер, және жер бетіндегі аралдар.

Нерейд

Қазіргі уақытта Нерейдте аталатын ешқандай нысан жоқ. Жаңа нысандар табылғанда, олар жеке-жеке нереидтердің аттарымен аталуы тиіс.

Кіші спутниктер

Нептунның басқа спутниктеріндегі ерекшеліктер анықталғаннан кейін, Нептун/Посейдон мифологиясымен байланысты немесе жалпы мифологиялық су қызылдарының есімдерімен аталуы тиіс.

Плутон

Құдайлар, құдайшалар және мифологиядан, фольклордан және әдебиеттен Астыртқымен байланысты басқа да жандар. Мифологияда, фольклорда және әдебиетте Астыртқының атаулары және оның орналасқан жерлері. Астыртқыны зерттеген батырлар және басқа да саяхатшылар. Плутон және Койпер белдеуімен байланысты ғалымдар мен инженерлер. Ғарышқа жасалған алғашқы миссиялар мен ғарыш кемелері. Жерді, теңізді және аспанды зерттеуде жаңа горизонттар ашқан тарихи тұлғалар.

Харон

Шығыс және басқа да зерттеулердегі ойдан шығарылған орындар мен маңызды кезеңдер. Ғарыш және басқа да зерттеулердегі ойдан шығарылған және мифологиялық кемелер. Ойдан шығарылған және мифологиялық саяхатшылар, жолаушылар және зерттеушілер. Ғарыш зерттеулерімен, әсіресе Плутон және Койпер белдеуімен байланысты авторлар мен суретшілер.

Жоқ

Түннің құдайлары.

Гидра

Аңыздағы жыландар мен айдаһарлар.

Керберлер

Әдебиеттен, мифологиядан және тарихтан алынған иттер.

Стекс

Өзен құдайлары.