Кіріспе

Ингольштадт (нем. Ingolstadt, австро-баварлық: ) – Жоғарғы Бавариядағы Дунай өзенінде орналасқан, 139 553 тұрғыны бар тәуелсіз қала (2022 жылғы 30 маусымдағы мәлімет бойынша). Агломерацияда шамамен жарты миллион адам тұрады. Ингольштадт – Мюнхеннен кейін Жоғарғы Бавариядағы екінші ірі қала және Мюнхен, Нюрнберг, Аугсбург және Регенсбургтен кейін Бавариядағы бесінші ірі қала. Қала 1989 жылы 100 мың тұрғынға жетті және содан бері Германияның ірі қалаларының бірі болып табылады. Регенсбургтен кейін Ингольштадт Дунай бойындағы Германияның екінші ірі қаласы. Қала туралы алғашқы жазба 806 жылға дейін барады. Кейінгі орта ғасырларда қала Мюнхен, Ландсхут және Штраубингпен қатар Бавария герцогтықтарының астаналарының бірі болды, бұл қаланың сәулетінде көрініс тапқан. 1472 жылдың 13 наурызында Ингольштадт Бавариядағы алғашқы университетке айналды, ол кейін Контрреформацияның орталығы ретінде танылды. 1776 жылы осы қалада еркін ойлы «Иллюминаты» ұйымы құрылды. Сонымен қатар, қала 400 жылдан астам уақыт бойы Бавария мемлекеттік бекінісі болып келді. Тарихи ескі қала толығымен сақталған. Қалада екі колледж бар. Бұл аймақ Бавариядағы үш өңірлік орталықтың бірі. Қаланың экономикасы негізінен автомобиль және машина жасау сияқты өндірістік салаларға негіделген. 2022 жылғы ақпан айындағы жұмыссыздық деңгейі 3,3% құрады.

География

Ингольштадттың қалалық ауданы 154,5 км² құрайды, географиялық тұрғыдан ол Мюнхен, Нюрнберг және Аугсбург қалаларынан кейін Баварияның төртінші ірі қаласы. Қаланың ең ұзын нүктесі шығыстан батысқа дейін, ал солтүстіктен оңтүстікке дейін шамамен созылған. Қала шекарасының ұзындығы шамамен 60 км. Қала шекарасы Баварияның географиялық орталығы Кипфенбергтен шамамен 80 км қашықтықта орналасқан. Ескі қала теңіз деңгейінен шамамен 388 метр биіктікте орналасқан, ал ең биік нүктесі Петтенхофен ауданында орналасқан және 436 метрді құрайды. Шуттер өзенінің Дунайға құсылатын ең төменгі нүктесі теңіз деңгейінен 318 метр биіктікте орналасқан. Ингольштадт Германиядағыдай Орталық Еуропа уақытын пайдаланады; орташа уақыт айырмасы 14 минутты құрайды. Қала Дунайдың солтүстік және оңтүстік жағалауларында кең, жазық алапта кеңейіп жатыр. Ингольштадт алабы Дунай-Исар төбелерінің оңтүстігінде және солтүстігінде орналасқан Юра тауларының етегімен шектеседі. Оңтүстік-батысында – Донумос, ал шығысында Дунайдың жазық ормандары қалалық аймаққа дейін жетеді. Бұл Дунайдағы екінші ірі жапырақты ормандардың су тасқынына ұшырайтын аймағы. Сандрах, бұрын Дунайдың оңтүстік негізгі саласы, қаланың оңтүстік шекарасының бір бөлігін құрайды. Солтүстікке қарай Шуттер өзені батыстан ағып, Альтштадт маңында Дунайға құяды.

Тарих және мәдениет

Ингольштадт алғаш рет 806 жылғы 6 ақпанда Карл Ұлының құжатында "Ингольдес штат" (Ingoldes stat) деп аталып, Ингольдтың мекені ретінде тіңкерілген. 1250 жыл шамасында Ингольштадтқа қала мәртебесі берілді. 1392 және 1447 жылдар аралығында Ингольштадт Баварияның Ингольштадт герцогтығының астанасы болды. Кейін Ингольштадт Бавария Ландшутымен біріктірілді. Бавария герцогы Людовик VII Жаңа қамал және Мырзайымның шіркеуін (Мюнстер зюр Шёнен Унсерен Либен Фрау), сондай-ақ "Жоғарғы приход" (Обере Пфарр) деп белгілі шіркеудің салынуын бұйырды. Оның архитектуралық стиліне француз готикасы күшті әсер етті. 1472 жылы Бавария герцогы Людовик IX Ингольштадт университетін құрды, ол кейін Людвиг Максимилиан университеті болып аталды. 1800 жылы ол Ландшутқа, ал 1826 жылы Мюнхенге көшірілді. Ингольштадт университеті Иоганн Экк сияқты көрнекті ғалымдардың жетекшілігімен Реформация дәуірінде Рим-католик шіркеуін қорғауда маңызды рөл атқарды. 1516 жылы Ингольштадт қаласында Бавария герцогы Вильгельм IV Бавария тазалық заңын (Reinheitsgebot) жазып, қол қойды. 1632 жылғы 30 сәуірде шведтердің қаланы қоршауы кезінде Ингольштадт қаласында неміс фельдмаршалы Иоганн Церклас, Тилли графы қайтыс болды. Фельдмаршал бұрын швед корольі Густав Адольф басқаруымен болған шайқаста ауыр жарақат алған еді. Ингольштадт шведтердің қоршауына толық төтеп берген Германиядағы алғашқы бекініс болды, ал шведтер ақыры шегінді. Густав Адольфтың жылқысының қалдықтары қалалық мұражайда сақталған. Жылқы патшаның астынан "Фигура" деп аталған қамалдың зеңбірегінен атылып құлаған. Шведтер шегінгеннен кейін қала патшаның жылқысының қалдықтарын сақтап, тік орнатып қойды. Ол шамамен 400 жылдан бері солай тұр. 1748 жылы Ингольштадтта Иллюминаттар орденінің негізін қалаушы Адам Вайсхаупт дүниеге келді. 1799 жылы француз басқынынан кейін қамал қиратылып, университет Ландшутқа көшірілді. Бастапқыда бекініс қаласы болған Ингольштадт ортағасырлық қорғаныс қабырғасымен қоршалған. Бавария бекінісінде (1537–1930) қазір Бавария армиясының мұражайы орналасқан. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде болашақ Франция президенті Шарль де Голь соғыс тұтқыны ретінде осы жерде ұсталған. Өзен жанында саперлердің жаттығу алаңы орналасқан, ал жақын маңда екі әскери әуе базасы бар, олардың біреуі ұшақтарды сынақтан өткізуге пайдаланылады. Қаланың ұзақ әскери дәстүрі бүгінгі азаматтық және мәдени өмірде көрініс береді. Бұрынғы "кіруге тыйым салынған" әскери жаттығу алаңдары қазір жақсы қолданылатын қоғамдық саябақтарға айналдырылған. Адольф Шерцер "Бавариялық марш" шығармасын жазды. Мэри Шеллидің "Франкенштейн" романының оқиғасы Ингольштадтер Альте Анатомиясында (Ескі анатомия ғимараты), қазір медицина тарихы мұражайында болды. Мариэлюза Флейссер өзінің "Ингольштадттағы пионерлер" (1928) пьесасын осы қалада қойды.

Экономика

1945 жылы қалаға алғаш рет Auto Union автокөлік өндіруші компания келді. Компанияның Кемниц және Цвиккау қалаларындағы бастапқы зауыттары (сол кездегі Кеңес бақылауындағы Шығыс Германияда орналасқан) соғыс жылдары қирап, Кеңес Одағымен өтемақы ретінде алынып қойылды. Auto Union басшылары соғыстан кейінгі алғашқы кезеңде компанияны толығымен осы аймаққа көшіру ниетімен Ингольштадт қаласында қосалқы бөлшектермен жұмыс істей бастады. Маршалл жоспарының көмегімен Auto Union 1949 жылы Ингольштадт қаласында қайта құрылды, ал 1964 жылы Volkswagen компаниясы сатып алғаннан кейін ол қазіргі заманғы Audi компаниясына айналды. Бүгінде Audi аймақтың ең ірі жұмыс берушісі болып табылады және қала экономикасын толық бақылайды.

Негізгі көрікті жерлер

Баварияның ортағасырлық бес герцогтік резиденциясының бірі – Ландшут, Мюнхен, Штраубинг және Бургхаузен қалаларымен қатар – Ингольштадт қаласында көптеген готикалық ғимараттар бар, мысалы, Герцогскастен («ескі герцогтік қамал», шамамен 1255 жыл) және 1418 жылдан бастап салынған Жаңа қамал. Ең ірі шіркеу – 1425 жылы құрылысы басталған біздің Анамыз шіркеуі (Либфрауенмюнстер). Шіркеу, Сент-Морис шіркеуімен қатар екінші приход шіркеуі ретінде, сондай-ақ Людовик пен оның отбасының жерлену орны ретінде, болашақ Бавария герцогтарының Ингольштадттың ресми жерлену орны болуы үшін салынған. Оның ерекше және сирек кездесетін пішіні 20 ғасырда салынған Ньюарк соборында көшірілген. Сонымен қатар, Сент-Морис шіркеуі (1235 жыл) және Гнаденталь мен францискан монастырлары готикалық дәуірден қалған. Крейцтор (1385 жыл) – ескі қала қабырғасының сақталған қақпаларының бірі және бүгінгі күнге дейін қаланың ерекше белгісі болып табылады. Готикалық Ескі қалалық зал 14 ғасырда салынған және кейін бірнеше рет өзгертілген. Барокко дәуірі университеттың Ескі анатомия ғимараты (1723–1736 жылдар, Габриэль де Габриэли жобалаған) және Ассам ағайындары (1732–1736 жылдар) салған Сент-Мария-де-Виктория шіркеуімен ұсынылған. Иоганн Михаил Фишердің (1736 жыл) августиндік шіркеуі Екінші дүниежүзілік соғыста толығымен қирады. Лео фон Клензедің неоклассикалық бекінісінің көптеген ғимараттары сақталған, мысалы, Редуит Тилли және Баур мен Трива мұнаралары. Автомобиль өндіруші Audi компаниясының бас кеңсесі орналасқан қалада Audi мобильді мұражайы да бар, ол көпшілікке ашық және тарихи экспонаттарды ұсынады, сондай-ақ экскурсиялар өткізеді.

Парктер мен табиғи аумақтар

Ингольштадт – көптеген саябақтар, жасыл кеңістіктер мен ормандарға толы жасыл қала. Олардың ең танымалсы – «Глацис», бұрын қала қабырғалары алдындағы ашық алаң болған, қазір тарихи қала орталығын қоршап тұр. Ол «жасыл белдеу» ретінде және көлік, тұрғын үйлер мен мектептер арасындағы буферлік аймақ қызметін атқарады. Жаяу жүргіншілер мен велосипедшілер үшін кең жолдармен жүріп өтуге болады, сондай-ақ бұрынғы бекіністер орнына, оның ішінде сақталған арық бөлігіне көңіл қоюға болады. Глацистің шамамен жартысын алып жатқан Кленцепарк [de] – қаладағы ең ірі саябақ. Ол бұрынғы Ингольштадт мемлекеттік бекінісін қамтыды және 1992 жылы Ландесгартеншоу өткізілген орын болды. Кленцепарк Дунай өзенінің оңтүстігінде, Ингольштадттың ескі қаласының қарсы бетінде орналасқан. Жылы айларда шамамен 100 000 адам ай сайын саябаққа келеді, олардың көп бөлігі жастар. Саябаққа келушілердің шамамен 75% Ингольштадт пен айналасындағы аудандардан, ал қалған 25% алыс жерлерден келеді. Ингольштадттың ең үлкен орман – Аувальд («өзен бойындағы орман», сондай-ақ «Шюттель» деп те аталады). Ол Дунайдың солтүстік және оңтүстік жағалауларында орналасқан және Германиядағы ең үлкен, жақсы сақталған өзен ормандарының бірі болып табылады, негізінен Нойбургтен Ингольштадтқа дейін, сондай-ақ қала орталығына дейін созылады. Орман табиғи қорық ретінде қызмет етеді, оның кейбір бөліктері ерекше өсімдіктерге ие немесе жабайы табиғатты қорғау айманы болып табылады. Дунай өзені Ингольштадт арқылы батыстан шығысқа қарай ағып өтеді. Ингольштадт ауданында Дунай өзенінің ені 80-100 метрге жетеді және қаланың ескі бөлігінің жанынан өтеді.

Ингольштадт менеджмент мектебі

Ингольштадт қаласында Ингольштадт менеджмент мектебі орналасқан, ол Эйхштадт-Ингольштадт католик университетінің бизнес-әкімшілік және экономика факультеті болып табылады. Ұлттық рейтингілерде бұл бизнес-мектептің көрсеткіштері үздік ондыққа кіреді. Факультет халықаралық білім алмасу бағдарламасы үшін серіктес университеттердің кең желісін сақтайды. Ингольштадт менеджмент мектебі бизнес-әкімшілік саласында бакалавр және магистр дәрежелерін ұсынады. Сондай-ақ, академиялық бағдарламаларға Executive MBA және докторлық диссертациялар да кіреді.

Ингольштадт техникалық жоғары мектебі

Ингольштадт техникалық жоғары мектебі (THI) – технология, компьютерлік ғылымдар және бизнес-әкімшілік салаларындағы университет. Шамамен 6000 студентімен Ингольштадт қаласындағы ең ірі білім беру мекемесі болып табылады. Siemens және Conti Temic (Continental AG) сияқты компаниялар қолдаған бірнеше стипендия бағдарламалары, дарынды студенттерге оқу барысында қаржылық көмек көрсетеді. Бұл студенттер осы ұйымдарда жұмыс істеу арқылы тәжірибелерін арттырады. THI бакалавриат және магистратура деңгейіндегі бірнеше білім беру бағдарламаларын ұсынады.

Спорт

Қаланың спорттық өмірі 83 тіркелген спорт клубына негізделген. Ең ірі спорт клубы – MTV 1881 Ингольштадт, 16 бөлімшеде 3000-нан астам тіркелген мүшесі бар. Ингольштадт қаласындағы спорт клубтарының барлығында 41 000-нан астам мүше бар. Ингольштадт әсіресе мұз хоккейі мен футболдан танымал. 1964 жылы құрылған ERC Ингольштадт 2002–03 маусымнан бері Германия мұз хоккей лигасынде ойнап келеді. Дебюттік маусымы мен 2007–08 жылдарын есептемегенде, клуб 2014 жылдан бастап әр жыл сайын ұлттық плей-оффқа қатысып, үш рет жартылай финалға жеткен. 2014 жылы Германия мұз хоккей лигасының чемпионы атанды. Футбол клубы FC Ingolstadt 04, 2004 жылы MTV Ingolstadt және ESV Ingolstadt футбол бөлімшелерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. 2007–08 маусымда сол кездегі үшінші деңгейдегі лигадан, Regionalliga Süd-тен 2-ші Бундеслигаға жол алды. 2008–09 маусымда соңғы екінші орынға түсіп қалды, бірақ 2010–11 маусымда қайтадан көтеріліп, 2015 жылға дейін 2-ші Бундеслигада қалды. 2015 жылы Ингольштадт 2-ші Бундеслиганың жеңімпазы атанды және елдің жоғары лигасы – Бундеслигаға жол алды. Бундеслигадағы алғашқы маусымында Ингольштадт 11-орында аяқтады. 2016–17 маусымының соңында 2-ші Бундеслигаға қайта түсті.

Әдебиеттік сілтемелер

Ингольштадт – Мэри Шеллидің «Франкенштейн» романындағы көптеген орындардың бірі. Бастысы, Виктор Франкенштейн Ингольштадт университетіне қабылданады. Сондай-ақ, аты-жөні айтылмаған монстр осы жерде жаратылған деп кеңінен есептеледі. Иллюминаттар Ингольштадтта құрылған, ал Шеллидің күйеуі Перси Бише Шелли қоғамды христиандық ықпалдан босату мақсатын ұстанатын радикалдық топқа жақтас болды. 1810 жылы Оксфордта оқып жүрген кезінде ол досы Томас Джефферсон Хоггқа: «Мен Xtianity-нің жойылу сәтін күтемін» деп хат жазды және «Ecrasez l’imfame» – Иллюминаттардың ұранымен қол қойды. Романның музыкалық нұсқасы «Франкенштейн – Жаңа мюзикл» Ингольштадтта өтетін көптеген сахналарды қамтиды. Ингольштадт Роберт Ши мен Роберт Антон Уилсонның «Иллюминатус!» трилогиясындағы маңызды орын. «Бертольд Брехттің» «Ер Батыр және оның балалары» пьесасының алтыншы көрінісі 1632 жылы «Отыз жылдық соғыс» кезінде граф Тилли қайтыс болған Ингольштадт қаласында өтеді. Райнер Вернер Фассбиндердің 1971 жылғы «Ингольштадттағы пионерлер» фильмі осы қалада түсірілген. «X Files» телесериалының «Постмодерн Прометей» эпизоды Ингольштадт университетіне сілтеме жасайды. Бұл «Франкенштейнге» жасалған сілтеме болды, өйткені эпизодта көптеген «Франкенштейн» туралы мәліметтер бар, ал «Франкенштейннің» толық атауы – «Франкенштейн: немесе, Заманауи Прометей». Terra Ignota сериясында Ингольштадт – әлемдегі жеті уылдырықтың бірі Гордианның астанасы.