Кіріспе

Неміс филологы және сыншысы Карл Конрад Фридрих Вильгельм Лахманн (4 наурыз 1793 – 13 наурыз 1851) – неміс филологы және сыншысы. Ол ең алдымен мәтіндік сын саласына жасаған негізгі үлесімен белгілі.

Өмірбаян

Лахман қазіргі Төменгі Саксониядағы Брансвик қаласында дүниеге келген. Ол Лейпциг және Геттингенде оқыды, көбінесе филологиялық зерттеулерге берілді. Геттингенде ол 1811 жылы Диссен, Шульце және Бунсенмен бірлесіп сындық және филологиялық қоғамды құрды. 1815 жылы ол Пруссия армиясына ерікті аңшы ретінде қосылды және жасағымен бірге Парижге барды, бірақ жауынгерлік қызметке қатыспады. 1816 жылы ол Берлиндегі Фридрихсвердер гимназиясында көмекші оқытушы және университетте приват-доцент болды. Сол жазда ол Кенигсбергтегі Фридрих гимназиясының басты ұстаздарының біріне айналды, онда ол әріптесі, германист Фридрих Карл Кёпкеге Рудольф фон Эмстің «Барлаам және Иосафат» (1818) еңбегін шығаруға көмектесті, сондай-ақ досына Вальтер фон дер Фогельвайденің шығармаларын басып шығару жоспарына көмектесті. 1818 жылдың қаңтарында ол Кенигсберг университетінде классикалық филологиядан профессорлық қызметке тағайындалды, сонымен бірге көне неміс тілінің грамматикасы және орта неміс ақындары туралы лекция оқуды бастады. Ол келесі жеті жыл бойы осы тақырыптарды ерекше мұқият зерттеді және 1824 жылы Орталық және Оңтүстік Германия кітапханаларында қосымша материалдар іздеу үшін демалысқа шықты. 1825 жылы Лахман Берлиндегі Гумбольдт университетінің классикалық және неміс филологиясының кезектен тыс профессоры (1827 жылы толық профессор) болып тағайындалды; 1830 жылы ол Ғылым академиясының мүшесі болып қабылданды. Ол Берлинде қайтыс болды.

Ғылымдағы маңызы

Лахманн неміс филологиясы тарихында маңызды тұлға. Лахманн мансабының басында П. Э. Мюллердің «Sagabibliothek des skandinavischen Altertums» (1816) кітабының бірінші томын аударды. «Habilitationsschrift» über die ursprüngliche Gestalt des Gedichts von der Nibelungen Noth (1816) жұмысымен және 1817 жылы «Jenaische Literaturzeitung» журналында жарияланған Хагеннің «Нибелунген» және Бенеккенің «Бонэриус» еңбектеріне жазған рецензиясында, ол мәтіндік сынның қағидаларын белгілеп, орта биік неміс тілінің фонетикалық және метрикалық принциптерін түсіндірді. Оның әдісінің ғылыми тұжырымдылығы «Auswahl aus den hochdeutschen Dichtern des dreizehnten Jahrhunderts» (1820); Хартманның «Iwein» (1827) басылымында; Вальтер фон дер Фогельвайде (1827) және Вольфрам фон Эшенбахтың (1833) еңбектерінде; Берлин академиясының «Abhandlungen» жинағында жарияланған «Über das Hildebrandslied», «Über althochdeutsche Betonung und Verskunst», «Über den Eingang des Parzivals» және «Über drei Bruchstücke niederrheinischer Gedichte» мақалаларында; сондай-ақ 1836 жылы сын рецензиясымен жарық көрген «Der Nibelunge Not und die Klage» (1826) еңбегінде айқын көрінеді. Лахманның «Гомердің "Илиадасы" туралы ойлар» (1837 және 1841 жж. Берлин академиясының «Abhandlungen» жинағында жарияланған) еңбегінде, ол «Илиаданың» он сегіз тәуелсіз «қабаттан» тұратындығын көрсетуге тырысты, олар әртүрлі кеңейтіліп, түзетулер енгізілген. Оның көзқарастары қазір қабылданбаса да, 19 ғасырдағы гомерлік зерттеулерге зор әсер етті. Кішігірім басылымы 1831 жылы, үшінші басылымы 1846 жылы, ал үлкенірек екінші басылымы 1842 және 1850 жылдар аралығында екі томдық болып жарық көрді. Лахманның «Theologische Studien und Kritiken» (1830) еңбегінде түсіндірген басылым жоспары Рихард Бентлидің (1720 ж. жасалған) Жаңа өсиеттің «Textus Receptus»-тан сенімдірек грек тіліндегі сындық басылымын құруға бағытталған аяқталмаған жобасының өңделген нұсқасы болды. Лахман «Textus Receptus»-тан алшақтаған алғашқы маңызды редактор болды, ол Александриялық мәтін түрінің қолжазбаларындағы ең көне нұсқаны қалпына келтіруге тырысты, батыс авторитеттерінің (Ескі латын және грек батыс унциалдары) келісімін оқудың ежелгілігінің негізгі дәлелі ретінде пайдаланды, егер ең көне Александриялық авторитеттердің арасында айырмашылықтар болған жағдайда. Лахманның 1845 жылдан бастап өмірінің басты жұмысы болған Лукрецийдің (1850) басылымы – оның ең үлкен ғылыми жетістігі. Ол үш негізгі қолжазбаның барлығы бір үлгіден шыққандығын көрсетті, онда әр бетінде 26 жолдан тұратын 302 бет болды. Сонымен қатар, ол бұл үлгінің кішкентай әріптермен жазылған қолжазбаның көшірмесі екенін, ал ол өзі 4 немесе 5 ғасырларда рустикалық әріптермен жазылған қолжазбаның көшірмесі екенін көрсетті. Оның мәтінді қайта құруы «қабылданды» деу – сөз жеткіліксіз. ХАЖ Мунро бұл жетістікті «латын тілі зерттеліп жатқанша ғалымдар үшін маңызды еңбек болады» деп сипаттады. Лахман сонымен қатар Проперцийдің (1816), Катуллдың (1829), Тибуллдың (1829), Генезийдің (1834), Теренций Маурустың (1836), Бабриустың (1845), Авианның (1845), Гайдың (1841–1842), «Agrimensores Romani» (1848–1852) және Луцилийдің (өлімінен кейін Вахлен, 1876 ж. редакциялаған) шығармаларын редакциялады. Ол Шекспирдің сонеттерін (1820) және «Макбетті» (1829) де аударды.