Кіріспе

Капитан (кейін генерал-майор) Конг Ле (Lao: ກອງແລ; 6 наурыз 1934 – 17 қаңтар 2014) – Лаос Корольдік армиясының десантшысы. Ол 1959 және 1960 жылдары үздіксіз науқан жүргізген Корольдік Лаос армиясының 2-ші парашютшілер батальонын (2ème bataillon de parachutistes) басқарды. Лао Тхэунг тайпасынан шыққан, идеалистік көзқарастағы жас американдық офицер 1960 жылдың 10 тамызында өзінің көтерілісші десантшыларымен бірге Лаос Корольдік үкіметін төңкеріспен құлатып, әлемге танылды. Ол үкіметтегі жемқорлыққа соңғы нүкте қоюды мақсат еткенін жариялады; американдық шенеуніктерді таң қалдырарлықтай, АҚШ саясаты ағымдағы алаяқтыққа жауапты екенін мәлімдеді. АҚШ қолдауымен 1960 жылдың 14 желтоқсанында генерал Фуми Носаван жасаған қарсы төңкеріс салдарынан Конг Ле және оның десантшылары стратегиялық Жарс жазығына шегінді, жол бойы бейтараптық идеясын қолдайтын жаңа сарбаздар жинады. Жазықта Forces Armées Neutralistes (Нейтралды Қарулы Күштер) құрылғаннан кейін, Лаос азамат соғысындағы үшінші күш – нейтралистер коммунистер немесе роялистер тарапын алуға бастады. 1963 жылдың сәуір айында патриоттық нейтралистер коммунистік Патет Лаомен одақтасып кетті, ал Конг Ле ФАН үшін роялистермен қарым-қатынасты жақсартуға ұйымдастырды. Келесі екі жылда ФАН роялистерді қолдаудағы шайқаста үлкен жетістікке жете алмады; әсіресе Муанг Суи әуежайының жанындағы вьетнамдық коммунистердің бекінісін басып алудағы сәтсіздік көзге түсті. Конг Ледің бағыныштылары көбінесе наразылық білдіргендіктен және ФАН бөлімшелері бүлік көтеріп бастағандықтан, ол 1966 жылдың 17 қазанында Лаостан кетуге мәжбүр болды. Ол Индонезия, Гонконг, АҚШ және Францияда эмиграцияда өмір сүрді. 2014 жылдың 17 қаңтарында қайтыс болды.

Бастауыш жылдары

Конг Ле 1934 жылдың 6 наурызында Лао Тхен ата-анасының отбасында дүниеге келді және Фу Тай тілінде сөйледі. Ол бойы биік, арық болғанмен, денесі мықты еді. Оның кең жақ сүйектері мен қара терісі оның этникалық тегін көрсетіп тұрды. Ол француз тілін жақсы меңгерген, сонымен қатар қолдануға жеткілікті ағылшын тілін де білген. 1940 жылы әкесі қайтыс болды, алты жасар бала күріш өсіруге қалды. 1951 жылы Лаос Корольдік армиясына қатарына шақырылмас бұрын Саваннахет лицейінде біраз формалды білім алды. Ол Доң Хенедегі офицерлік мектептің үшінші курсына қабылдануға лайық екенін көрсетті. 21 оқушының арасында 19-шы орынды иеленді. Конг Ле ОҚҚ-дан кейінгі алғашқы қызметінде Луанг Прабангтағы капитан Уан Раттиконеге бағынышты болды. 1957 жылы Филиппиннің Форт Уильям МакКинлидегі скаут-рейнджерлер курсын бітірді. Лаосқа оралғаннан кейін, ол Копасспен оқытылды. 1958 жылы Лаосқа қайтып келген соң, 2-ші парашютші батальонына (Парашютші батальон 2) орынбасары болып қосылды.

Вьентьян шайқасы

1960 жылдың 13 желтоқсанында Фумидің қарсы төңкеріс жасағы Конг Ледің Вьентьянды басып алған десантшыларына шабуыл жасауды бастады. Төрт күн бойы екі тарап бір-біріне қару-жарақпен атқыласты, бірақ жақын арадағы шайқасқа түспеді. Екі тарап та бір-біріне көп зиян тигізбесе де, шамамен 600 үй өртенді, 600-ға жуық бейбіт тұрғын қаза тапты, ал Вьентьян қаласының орталық бөлігі қирады. 16 желтоқсанда Конг Ле күштері стратегиялық Жарс жазығына қарай солтүстікке шегінді, Фуми Лаосты қайтадан басқаруға алды. 1961 жылдың 4 қаңтарына қарай Конг Ле күштері – енді «Нейтралистік қарулы күштер» (Forces Armées Neutralistes) деп аталды – Муанг Суйден шығысқа қарай 7-ші бағыт бойынша Вьетнам шекарасына дейін Жарс жазығын бақылауда ұстады. Вьентьян шайқастары басталғанға дейін басталған кеңестік әуе көмегі FAN-ға жабдық жеткізуді жалғастырды. Вьетнам Халық Армиясы FAN-ға кеңесшілер жіберді; олар сондай-ақ FAN-ды қолдаған Патет Лао жасақтарын күшейту үшін кеңесшілерді де жіберді. Осы уақытта Фумидің американдық демеушілері Конг Леге қарсы тұру үшін жасырын әуе күшінің көзін табуға тырысты, себебі RLA жер күштері FAN-мен күресуге қабілетсіз болды. Ақырында американдықтар Лаостың Корольдік әуе күштеріне төрт T-6 Texans шабуылдық ұшағын жеткізуге және сәтсіз аяқталған «Миллпонд» операциясын ұйымдастыруға келісті. 1962 жылдың 12 сәуірінде Конг Ле Ван Паомен келісімге келді; партизандық көшбасшы Конг Леге күзеттік күштерді беруге келісті. 1962 жылдың 1 мамырында Патет Лао тарапынан соғыс тоқтату туралы ұсыныс жасалды. Екі күннен кейін шайқас тоқтады. 6 мамырда 1954 жылғы Женева келісімдері негізінде құрылған Халықаралық бақылау комиссиясы бейбіт процесті бақылау мақсатында қайтадан жұмыс іле бастады.

Қайта басталған қақтығыс

1962 жылғы 23 шілдеде Лаос бейтараптығы туралы халықаралық келісім күшіне енген кезде, FAN әскер құрамын 8000 сарбазға дейін арттырды. Бригадир-генерал Хуман Буфа басқаратын үш батальон Фонгсали провинциясының ең солтүстігін басып алды. Ван Вьенгте 13-тарақ жолында орналасқан екі жаңа жаяу әскер батальоны солтүстіктен Вьентьянға қауіп төндірді. Үш батальон оңтүстікке қарай жылжып, Тчепоне, Нхоммарат және Махасай қалаларын басып алды. FAN-ның Жар жазығындағы күш орталығы төрт десантты батальон мен екі артиллерия батальонынан тұрды. Жаңа артиллерия батальондары FAN-ға қосылған жалғыз ауыр қару-жарақ бөлімдері емес еді. 45 PT 76 танкісінен құралған, PAVN-нан FAN-ға берілген амфибиялық танктардан жасалған броньды рота болды. Сондай-ақ, екі C 47 және екі Beaver ұшағынан тұратын шағын әуе күші де болды, олар Виентьяннан солтүстікке қарай жазыққа шегінген кезде ұшып кетті. Мұның бәрін басқару үшін Конг Ле өзін генерал-майор етіп тағайындады. Осы уақытта Конг Ле бұрын қарсылас болған роялистермен қарым-қатынасын жақсартты. 1963 жылғы 6 сәуірде Патет Лао Конг Ле әскерлеріне Жар жазығында бірнеше синхронды шабуылдар жасады. FAN өз позицияларынан ығыстырылғанымен, танктерінің көп бөлігін және ауыр қару-жарағын Мунг Фанға эвакуациялады. 1963 жылғы 10 сәуірде президент Джон Ф. Кеннеди FAN-ды нығайту үшін АҚШ-тың әскери көмек беруін мақұлдады. Хмонг роялистерінің әскери жасақтары 7-тарақ жолын қиратты, осылайша коммунистердің негізгі жабдықтау желісін жапты. Хмонг жасақтары 4-тарақ жолындағы коммунистердің артынан қозғалып, олардың бірнеше бөлімдеріне шабуылдар жасап, жылдам шегінді. Алайда Конг Ле әскерлерінен 85 адам қаза тауып, коммунистер 71 адамнан қол жұмсады. Бірақ бұл күш 1963 жылдың сәуір айында әлсіреп, жаңадан аталған Нейтральді қарулы күштер (Forces Armées Neutralistes) жарылды. Нейтралистер коммунистерді немесе роялистерді жақтағандықтан, екі бағытты ұстанған офицерлер арасында бірнеше саяси кісі өлтіру оқиғалары болды. Полковник Дьюан Сунналат және бригадир-генерал Хамуан Буфа төрт нейтральді жаяу әскер батальонын және бір артиллерия батальонын патриоттық нейтралистерді құру үшін біріктірді. Патриоттық нейтралистер Патет Лаомен одақтасты. 1963 жылдың мамыр айында Конг Ле қиын жағдайға түсті. Оның қатарындағы наразылықтарға жауап ретінде жаңа шабуыл жасауға болар еді, ал үнсіз қалу FAN-ның тарауына әкелуі мүмкін. Алайда коммунистерге қарсы жаңа шабуыл PAVN-ның күшті қарсы шабуылына әкелуі мүмкін еді. Оның жаңадан келген американдық кеңесшісі агрессияға қарсы кеңес берді, және жоспарланған FAN шабуылы жүзеге аспады. Осы уақытта Хмонг күштері FAN-ға коммунистердің қысымын жеңілдету үшін коммунистердің жабдықтау желілерін бұғаттауды жалғастырды. 1964 жылдың басындағы тағы бір жеңіліс, содан кейін Вьентьяндегі сәуір төңкерісі FAN қатарында одан әрі наразылық тудырды, коммунистерді жақтаған патриоттық нейтралистерге одан әрі дезертирлер болды. Үшбұрыш операциясы басталған кезде FAN-ды тайлық жалдамалы артиллериямен күшейту қажет болды. Үшбұрыш операциясы 1964 жылдың шілде айының соңында FAN-ның Муанг Суидегі FAN базасын қарап тұрған вьетнамдық бекінісін басып алудағы сәтсіздігімен аяқталды. 1964 жылдың желтоқсан айында Конг Ле басшылығының көтеріңкі әсерін пайдалану үшін коммунистер басып алған биік жерге FAN-ның тағы бір шабуылы жоспарланды. Осы шабуыл кезінде коммунистік танктер 12 FAN сарбазын өлтіріп, 68-ін жарақаттады. 10-шы күні ығыстырылған нейтралистер Муанг Суидің бастапқы орнына қайтып келді. Буддист монахы ретінде шабуылдан шет қаққан Конг Ле шабуыл командирін 1,5 миллион лаос кипін жымқырғандықтан жұмыстан босатты. 1965 жылдың ақпан айында Конг Ле Фу Кхутқа қарсы сәтсіз операциялар және жоғарылаулар мен ақша туралы дау-дамайлар бойынша батальон командирлерімен қақтығысқа түсті. Моунг-Хиемдегі FAN 5ème bataillon d'infanterie (Infantry Battalion 5), Суванна Фуманың немере інісі басқарды, жақын маңдағы PAVN бөлімшелерімен бейбіт қатар өмір сүрді. Алайда 1965 жылғы 11 наурызда вьетнамдықтар батальонды күтпеген жерден басып алып, оның үш аға офицерін өлімге жіберді.

Шетелде іздеу

1965 жылғы сәуірде Конг Ле өзінің әскеріне қосымша әскери көмек табу үшін Индонезияның Джакарта қаласына ұшты. Осының нәтижесінде 1965 жылғы 21 тамызда Индонезияның C-130 ұшағы ФАН үшін жеті тонна форма және басқа да әскери жабдықтарымен Уоттай халықаралық әуежайына қонды. Ол Индонезияда кеңейтілген оқу үшін ФАН-ның 68 төменгі шендегі офицерін алып кетті. Екі күннен кейін тағы бір рейс жасалды. Бұл жағдай американдықтарды алаңдатты, олар индонезиялық үкіметтің солшыл саясатына күдікпен қарады. Олардың осы күнге дейінгі жабдықтау жұмыстары ФАН-ды тұрақты деңгейде ұстап келді. Олар ФАН қару-жарағын жаңартып, Муанг Суидегі ұшу-қону жолағын жақсартты. Қазан айында Конг Ле бір ай бойы АҚШ-та болып, Вирджиния штатының Форт-Майер қаласында әскери құрметке ие болды. Лаосқа оралғаннан кейін ФАН Муанг Суиге қарап тұрған коммунистік биік бекінісіне тағы да сәтсіз шабуыл жасады. Конг Ле буддалық монах ретінде қызмет еткендіктен, бұл шайқаста қатыспады. 1966 жылғы қаңтарда 14-ші жаяу әскер батальоны Конг Ледің басшылықтың болмауына наразылық білдіріп, бүлік көтерді. 2-ші арнайы коммандос батальоны оларға қосылуға жақын болды. 1966 жылғы тамызда BI 8-дің жаңа командирі оларды қарсыластарының күзет позицияларына қарсы тағы бір сәтсіз шабуылға жіберді. Осы кезде Конг Ле өзінің көптеген бағынышты офицерлерінің қолдауын жоғалтты. Оның француз барлау қызметінің офицерінің қыздарына деген қызығушылығы жағдайды нашарлатты. Оның үш бағынышты офицері ФАН басшылығын бөлісіп, оны елден қуғызды. Конг Ле Виентьян қаласындағы Индонезия елшілігінен пана сұрады. 1966 жылғы 17 қазанда ол Лаостан шығып кетті. 1967 жылғы наурызда Конг Ле Индонезиядан Гонконгқа кетті. Маусым айында ол Францияға аттанды. Францияда ол Лаосқа қайта оралуды жоспарлай бастады. 1980 жылдардың ортасында Конг Ле екі жыл бойы Қытайдың Мэн Ла қаласында тұрып, өз туған еліне шабуыл жасауға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында Конг Ле АҚШ-та өмір сүрді. Кейін ол 2014 жылғы қаңтарда қайтыс болғанға дейін Парижде эмиграцияда өмір сүрді.