Кіріспе
Карта ойыны
Пинохле (/lang//pron/'/p//iː//n//ʌ//k//əl/), сондай-ақ пинокл немесе пенохль деп аталады, әдетте екі-төрт ойыншыға арналған, 48 картадан тұратын колодамен ойналатын, коз бен ондық карталарды қолданатын тәсілмен ойналатын ойын. Бұл ойын безик ойынынан туындаған; ойыншылар тәсіл жасау арқылы және белгілі бір карталардың комбинацияларын құрастыру арқылы ұпай жинайды. Сондықтан ол "тәсіл және комбинация" санатына жатады, оған белота ойыны да кіреді. Әр ойын үш кезеңде өтеді: бәс тігу, комбинация жасау және тәсілдерді ойнау. Бүгінгі күні қолданылатын стандартты нұсқасы "Партнерлік аукциондық пинохле" деп аталады.
Тарих
Пинохле екі түрлі жолмен пайда болған болуы мүмкін. Бірі – ол Бинокельдің туысы, екі ойын да Безик ойынынан дамыған. Екінші нұсқа бойынша, пинохле швейцариялық, кейіннен Оңтүстік Германиядағы Бинокль немесе Бинокель ойынынан пайда болған, ал ол өз кезегінде Безиктен тараған. Сонымен қатар, «пинохле» сөзі «bis» (дейін) және «Knöchel» (буын) сөздерінен шыққан деген болжамдар бар, себебі бастапқыда ойыншы үстелге буынын соққанда ойын аяқталған. Бұл термин француз тіліндегі «binage» сөзімен де байланысты болуы мүмкін, ол «бинокль» деп аталатын карталардың комбинациясын білдіреді. Ойынның осы соңғы айтылуын неміс тілінде сөйлейтіндер қабылдаған. Неміс иммигранттары Бинокель ойынын 19 ғасырдың соңғы тоқсанында Америкаға әкелді, онда ол қате айтылып, «пинохле» деп жазылды. Пинохле американдық еврей және ирланд иммигранттарының сүйікті карта ойыны болды, ал неміс иммигранттарының көпшілігі үшін Skat артық көрілді. Үш ойыншыға арналған аукциондық пинохле неміс ойыны Skat-қа ұқсас, бірақ сауда-саттықтар көбірек ұқсастықтарды көрсетеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Нью-Йорк штатының Сиракуз қаласы немісшілдік сезімге қарсылық ретінде пинохле ойнауға тыйым салды. Германия тарихына байланысты АҚШ-тың басқа да бірнеше қалаларында уақытша тыйым салынды, бірақ ол кейіннен танымалдылығын қайта қалпына келтірді.
Қақпақ
Пинохел палубасы әр палубаға 48 картадан, барлық төрт түстің 9, 10, валет, дама, король және туз карталарының екі-екі данасын қамтиды. Туздар әрқашан ең жоғары саналады. Пинохелде стандартты емес карта реті қолданылады. Ең жоғарыдан ең төменге дейінгі толық реттелу: А, 10, К, Q, J, 9. Ойынды стандартты рейтингпен де ойнауға болады, бұл үшін есептеу жүйесі ғана өзгереді. Алғашқыда палубаны екі покер, пикет немесе еухре палубасын біріктіріп, қажетсіз карталарды алып тастау арқылы жасау қажет болды (пикет палубасында 2-ден 6-ға дейінгі карталар жоқ, сондықтан оны өзгерту оңай, ал еухре палубасы пинохел палубасының жартысынан тұрады), бірақ 1900 жылдардың басында АҚШ-та ойынның танымалдылығы артып, қажетті карталары бар бір палуба сатыла бастады, және қазір осы арнайы пинохел палубаларын әдеттегі 52 карталық палубалармен ұқсас стильде кеңінен табуға болады. Пинохелдің түрлерін бес, алты, сегіз немесе одан да көп ойыншымен ойнауға болады. Осы үлкен түрлерде екі пинохел палубасын біріктіріп, оны "қос палуба" деп атайды. Қос палубаны төрт ойыншымен ойнағанда да қолдануға болады; қолдардың мөлшері, орташа есептер және ең төменгі ставкалар екі есеге артады.
Сауда жасау
Ойын 48 картадан тұратын колодамен және төрт ойыншымен ойналады; бір ойыншы дилер болады. Колода шайқасқаннан кейін дилер оң жақтағы ойыншыға кесуге мүмкіндік береді, содан кейін карталарды таратады. Барлық карталар серіктестік пинохль ережесі бойынша таратылады. Егер ойыншылар саны тақ болса, мысалы, үш ойыншы болса, "жесір қолы" (кейде "китти", "талон" немесе "қойма" деп те аталады) карталары қалдырылады. Дәстүрлі түрде, дилерлік сағат тілімен жүреді, әр ретте үш немесе төрт картадан тұратын топтап, сол жақтағы ойыншыға (ең үлкен қолға) бастап, дилермен аяқтайды. Дилерлік сағат тілімен ауысады, сондықтан дилердің сол жағындағы қарсыласы келесі дилер болады.
Аукциондық пинокль
Аукциондық пинокльде ойыншылар өздерінің қолынан күтетін ұпайлар үшін бәсекелеседі. Ең жоғары ұсыныс жасаған ойыншы козырды жариялау құқығын иеленеді. Әдетте дилердің сол жағында отырған ойыншы немесе дилердің өзі бірінші ұсынысты жасауға міндетті. Ұсыныстардың мөлшері ұпайлар шкаласына және қолданылған қағаз палубаларының санына байланысты; дәстүрлі түрде ұпайлар 10-ның еселігімен беріледі, сондықтан ең төменгі бастапқы ұсыныс 100 немесе 250 болуы мүмкін. Дегенмен, көптеген баламалы ережелер қажетсіз нөлді жояды; осы жағдайда 10 және 25 ұсыныстары бірдей құнды болады. Ойыншы ұсыныс жасау кезегінде ұсыныс жасай алады немесе өткізіп жібере алады. Төрт (немесе үш) ойыншылық пинокльдің танымал нұсқасында 4 картадан тұратын қосалқы жиын (үш ойыншы үшін 3 немесе 6 карта) беріледі, ал ұсыныс жеңімпазы қосалқы жиынды алып, қолынан 4 (3 немесе 6) картаны тастайды. Тасталған карталардың ұпайлық құны алдын ала белгіленген ережелерге байланысты ұсыныс жеңімпазының жалпы ұпай санына қосылуы немесе қосылмауы мүмкін. Үш ойыншылық ойындарда 6 картадан тұратын қосалқы жиын өте бәсекелестікке және жоғары ұсыныстарға себеп болуы мүмкін. Әр ұсыныс алдыңғыдан жоғары болуы керек және 10 немесе 25-тің еселігі болуы керек (нөлдерсіз ойналса, ұсыныс тиісінше 1 немесе 2-ге артық болуы керек). Ойыншы өткізіп жіберсе, ол енді ұсыныс жасай алмайды. Аукцион соңғы ұсыныстан кейін кезекпен келесі барлық ойыншылар өткізіп жібергеннен кейін аяқталады. Соңғы ұсыныс "келісім" болып табылады. Осы соңғы ұсынысты жасаған ойыншы қалаған түсті козыр деп жариялайды. Кейбір үй ережелерінде "тізбек", "жұп" немесе "ондық" комбинациясы жоқ түсте козыр жариялауға рұқсат етілмейді. Ұсыныс жеңімпазының жеңуі үшін, комбинациялардан және трюктерден жиналған ұпайлардың жалпы сомасы жеңімпаз ұсынысқа тең немесе одан жоғары болуы керек. Осылайша, ұсыныс жасау комбинациялардан және жеңілген трюктерден жиналатын ұпайларды болжауды қамтиды. Егер жиналған ұпайлар ұсыныстан төмен болса, ұсыныс жасаған команда немесе ойыншы "қарсыластырылған" болып есептеледі. Бұл жалпы ұсыныс сомасы ойынның жалпы ұпайларынан алынып тасталады дегенді білдіреді, көбінесе сол қол үшін жиналған комбинация ұпайларын жоғалтумен бірге. Бұл теріс ұпайға әкелуі мүмкін. Кейбір ережелерде алғашқы карта козыр болуы керек. Содан кейін, 1945 жылға дейінгі немесе 1945 жылдан кейінгі ережелерді ойнасаңыз, екі түрлі нұсқа бар. 1945 жылға дейінгі ережеге сәйкес, әр ойыншы мүмкін болса, бастапқы түске сәйкес келуі керек. Әдетте, әр ойыншы осы уақытқа дейін ойналған карталарға қарсы жеңімпаз карта ойнауы керек, егер бұл мүмкін болса, тіпті қазіргі ойыншы кейінгі ойыншының жақсырақ картамен жеңіп шығуын күткен жағдайда да. Бір ғана ерекшелік бар: егер ойыншы козырды бастапқы түс емес еді, козыр карта ойнаса. Бұл жағдайда, сол ойыншыдан кейін келесілер бастапқы түстің кез келген картасын ойнауы мүмкін, өйткені олар бастапқы түске сәйкес келуі керек, бірақ қазірдің өзінде козыр ойнаған ойыншыға жеңіліп қалған. Сол сияқты, егер ойыншы түске сәйкес келе алмаса, бірақ оның қолында козыр болса, ол козыр ойнауы керек. Тағы да, егер ойыншыда бастапқы түстің карталары болмаса және ол осы уақытқа дейін ойналған кез келген козырдан жоғары козырды ойнаса, ойыншы оны ойнауы керек, тіпті ойыншы кейінірек ойыншы картаны жеңеді деп күткен болса да. Егер ойыншы жеңе алмайтын басқа козыр ойнатылса, онда олар қолда бар кез келген козырды ойнауы мүмкін, бірақ егер олар қолынан келсе, олар әлі де козыр ойнауы керек. Тек ойыншының түсінде ешқандай картасы болмаған және оның қолында ешқандай козыр болмаған жағдайда ғана ойыншы қолындағы кез келген картаны ойнауға болады. 1945 жылдан кейінгі ережелердің көпшілігі козыр бастап берілмесе, трюкті жеңуге тырысудың қажеті жоқ дейді. Тек козыр бастап берілгенде ғана "бастап беру" міндетті. Пагат пен Хойлдің айтуынша, пинокль шеңберлері мен турнирлерде 1945 жылдан кейінгі ережелер шамамен жарты уақыт ойналады. Егер екі бірдей карта ойнатылса, біріншісі екіншісінен жоғары болады. Бірінші трюктан кейін әрбір трюктың жеңімпазы келесі трюк үшін бірінші картаны алады, барлық карталар ойналғанға дейін.
Екі қолмен
Екі қолмен ойналатын пинохль – пинохль ойынының түпнұсқасы, ал серіктестік, аукцион және басқа барлық түрлері одан туындаған. Бұл ойын бастапқы Bezique ойынына ең жақын, содан пинохль шыққан, неміс ойыны Binokel арқылы. Оның ережелері мен Bezique-тің арасындағы жалғыз маңызды айырмашылық – ұпай санау тәсілі. Пинохльдің бастапқы нұсқасында екі ойыншыға төрттен картадан жинақтап, он екі карта беріледі, қалған 24 карта қолда болады. Ойыншы алғашқы 12 трюктің әрқайсысынан кейін бір мелд жасай алады. Мелд карталарын тіпті трюк ұту үшін де қолдануға болады. Әр трюктан кейін ойыншылар қолдарына бір картадан тартады, бастаушы – трюк ұтқан ойыншы. Соңғы 12 трюк үшін мелдтер әр ойыншының қолына алынады және трюк ұтқан ойыншы оны жарияламайды. Дәстүрлі трюк ұту ережелері тек соңғы 12 трюкке ғана қолданылады. Екі қолмен ойналатын ойынның түрлерінде бастапқыда ешқандай карта берілмейді, бұл басқа барлық түрлерден ерекшеленеді. Оның орнына, барлық колода екі ойыншының арасына, «жесір» деп аталатын төңкерілген күйде қойылады. Бір ойыншы «жесірден» жоғарғы картаны тартып, қол құру процесін бастайды. Ойыншы сол картаны қолында қалдыра алады немесе қабылдамайды. Егер ойыншы бастапқы картаны ұстап қалуды шешсе, «жесірден» екінші картаны тартады, содан кейін оны қарамай, төмен қаратып қояды, осылай тастау қалыбын құрайды. Егер ойыншы бірінші картаны қабылдамаса, ол карта тастау қалыбының бірінші картасы болады. «Жесірден» тартылған екінші картаны, ол бірінші картаны артық көргеніне қарамастан сақтау керек. Ойыншылар барлық карталар таңдалғанға дейін осы қол құру процесінде кезекпен ойнайды. Аукционда жеңген ойыншы козырды жариялайды, содан кейін барлық мелдтерін үстелге ашып қояды. Екінші ойыншы да өзінің мелдтерін көрсетеді. Мелд ұпайлары есептеледі, ал ойыншылар мелд карталарын қолына қайтарады. Кейбір түрлерінде «дөңгелек үй» – әр түстің корольдері мен ханышалары қабылданады және қосымша 10 ұпай беріледі, жалпы 250 ұпайға жетеді. Трюк ұту басталады және барлық карталар ойналғанға дейін жалғасады. Бір түрде аукцион жеңген немесе келесі трюк ұтқан ойыншыдан нақты картаны бастау талабы жоқ, бірақ «ілесу» ережесі сақталады. Ұпайларды есептегенде, әр ойыншының тастау қалыбынан алынған карталар да есепке алынады, яғни раундқа 240 ұпай, сонымен қатар соңғы трюк үшін бір ұпай қосылады. Бір түрде аукцион жеңген ойыншыға қиындық туғызу үшін, карталарды тарту арқылы құрылған тастау қалыбын аукционға қатыспаған ойыншы трюктерді ұту үшін пайдаланады.
Интернет
Интернеттегі пинохле көбінесе "екі қабатты" болады, аздаған смартфон қолданбаларынан басқа. Бүгінде Интернет көптеген тікелей кәсіби ақшалай турнирлерге төсек болып табылады, бірақ кейбіреулер әлі де онлайн ойында мүмкін болатын алдау қаупінен сақтанады.
Сегіз ойыншылы қос палуба
Екі толық колода сегіз ойыншыға таратылады, осылайша төрт команда құрылады. Команда мүшелері бір-бірінен соншалықты алыс отырады ki ешкімнің қолы көрінбесін. Ойын көбінесе 5000 немесе одан жоғары ұпайға дейін ойналады. Басқаша айтқанда, төрт ойыншының ережелері қолданылады және кез келген өзгерістер де пайдаланылуы мүмкін. Бір команда козырды жариялағанда, екінші команданың да дәл сондай козырлары болуы мүмкін, бұл қызықты ойынға алып келуі мүмкін. Міндетті емес ереже бойынша, төрттік пинохль – алмаздың төрт валеті мен жүрекдің төрт дамасы қосылғанда 1000 ұпай қосылады.
Басқа ойын түрлері
Жеңіс алудың бір түрі командаға немесе жеке ойыншыға кез келген есептен бірден жеңуге мүмкіндік береді, егер қолдағы барлық қағазды алып қойса. Осылай жеңу үшін жеңімпаз ойыншы немесе команда қарсыластардың тіпті бір төмен бағалы (немесе тіпті нөлдік) қағазды алуына жол бермеу үшін өте шебер ойнауы керек. Бұл жеңіс "пиночлинг" деп аталады. Ойыншы немесе команда ең жоғары саудагер болмаған жағдайда да осы жеңіске ұмтыла алады. "Пиночлинг" саудагердің міндетті түрде сауда жасауын қажет етпейді. Сондай-ақ, олар өз саудаларын максималды қағаз саны мен қосымша ұпайлардың көмегімен орындамаса да, осы жеңіске ойнай алады. Дегенмен, ең жоғары саудагер ойыншы немесе команда, егер бірінші қағаз ойналғанға дейін қолды "жіберуге" (throw in) шешім қабылдаса, басқа ойыншылардың осыған тырысуына кедергі келтіре алады. "Ашық сауда" (bid out) ережелері бойынша, команда сауда жасамастан жеңе алады, егер олардың есебі келісілген ойын аяқталу есебіне жетіп (одан жоғары қалып) тұрса, ал қарсыластары үш рет өз саудаларын орындамаса. Бұл "сығу" (slide out) деп аталады.