Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әдеби жанр
Literary genre
Саяси көркем әдебиет саяси оқиғалар, жүйелер мен теорияларға түсініктеме беру үшін повестьті пайдаланады. Саяси көркем шығармалар, мысалы саяси романдар, көбінесе "қазіргі қоғамды тікелей сынға алады немесе балама, тіпті фантастикалық шындықты ұсынады". Саяси роман әлеуметтік романмен, пролетариаттық романмен және әлеуметтік ғылыми-фантастикалық романмен байланысты. Платонның б.з.д. 380 жыл шамасында жазылған "Республикасы" Сократтық диалогтарының бірі философия мен саяси теорияның ең ықпалды туындыларының бірі болып табылады, интеллектуалдық және тарихи тұрғыдан. "Республика" әділдік (δικαιοσύνη), әділ қала-мемлекеттің құрылымы мен сипаты және әділ адам туралы мәселелерді қарастырады. Саяси тақырыптағы басқа да ықпалды туындылар: Томас Мордың "Утопиясы" (1516), Джонатан Свифттің "Гулливердің саяхаттары" (1726), Вольтердің "Кандид" (1759) және Харриет Бичер Стоудың "Том ағаның үйі" (1852). Саяси көркем әдебиетте сатира жиі қолданылады, әсіресе утопиялық және антиутопиялық жанрларда. Бұған 20 ғасырдың басындағы тоталитарлық антиутопиялар жатады, мысалы, Джек Лондонның "Темір өкше", Синклер Льюистің "Мұндай жағдай орын алмайды" және Джордж Оруэллдің "1984" романдары.
Political fiction employs narrative to comment on political events, systems and theories. Works of political fiction, such as political novels, often "directly criticize an existing society or present an alternative, even fantastic, reality". The political novel overlaps with the social novel, proletarian novel, and social science fiction. Plato's Republic, a Socratic dialogue written around 380 BC, has been one of the world's most influential works of philosophy and political theory, both intellectually and historically. The Republic is concerned with justice (δικαιοσύνη), the order and character of the just city state, and the just man. Other influential politically themed works include Thomas More's Utopia (1516), Jonathan Swift's Gulliver's Travels (1726), Voltaire's Candide (1759), and Harriet Beecher Stowe's Uncle Tom's Cabin (1852). Political fiction frequently employs satire, often in the utopian and dystopian genres. This includes totalitarian dystopias of the early 20th century such as Jack London's The Iron Heel, Sinclair Lewis' It Can't Happen Here, and George Orwell's Nineteen Eighty Four.
Саяси сатира
Аристофанның пьесалары саяси және әлеуметтік сатирамен танымал, әсіресе, ол Афинаның қуатты генералы Клеонды сынаған «Рыцарь» сияқты пьесаларында. Аристофан өзіне жасалған қуғын-сүргін үшін де белгілі. Оның пьесаларының негізгі тақырыбы лас және ауру бейнелері болды. Грек драматургы және комедияшы Менандр оның әдепсіз стильін қабылдады, оның ерте пьесасы «Мас» саясаткер Каллимедонға шабуыл жасайды. Джонатан Свифттің «Жақсы ниетпен жасалған ұсыныс» (1729) – 18 ғасырғы ювеналиялық сатирикалық эссе. Онда ол кедей ирландтардың экономикалық қиындықтарын жеңілдету үшін балаларын бай мырзалар мен ханымдарға тамақ ретінде сатуы мүмкін екенін ұсынады. Сатирикалық гипербола кедейлерге деген беймұралық көзқарасты, сондай-ақ Ирландияға қатысты британдық саясатты әжуалайды. Джордж Оруэллдің «Жануарлар фермасы» (1945) – 1917 жылғы Ресей революциясы мен Кеңес Одағының сталиндік дәуірін сатиралайтын аллегориялық және антиутопиялық повесть. Демократиялық социалист болған Оруэлл Иосиф Сталиннің сынаушысы және Мәскеу бағытталған сталинизмге қарсы болды – бұл көзқарасы Испания азамат соғысы кезіндегі тәжірибесімен қалыптасқан. Оның ойынша, Кеңес Одағы – жеке басының культына негізделген және террорлық билікпен күшейтілген қатыгез диктатураға айналды. Оруэлл «Жануарлар фермасын» «Сталинге қарсы сатирикалық ертегі» деп сипаттады, ал «Неге мен жазамын» (1946) атты эссесінде «Жануарлар фермасы» – ол не істеп жатқанын толық сезіне отырып, «саяси және көркем мақсатты бірге біріктіруге» тырысқан алғашқы кітабы болғанын жазды. Дегенмен, Оруэллдің ең танымал еңбегі – «1984» (1949 жылы жарық көрді), оның көптеген терминдері мен түсініктері, мысалы, «Үлкен бауыр», «екі ой», «ой қылмысы», «Жаңа тіл», «101-бөлме», «телеэкран», «2 + 2 = 5» және «жад шұңқыры» – кеңінен қолданысқа енді. «1984» «Оруэллдік» деген сөзді танымал етті, ол тоталитарлық немесе авторитарлық мемлекеттің ресми алдауы, құпия бақылауы және тарихи деректерді манипуляциялауын сипаттайды.
The Greek playwright Aristophanes' plays are known for their political and social satire, particularly in his criticism of the powerful Athenian general, Cleon, in plays such as The Knights. Aristophanes is also notable for the persecution he underwent. Aristophanes' plays turned upon images of filth and disease. His bawdy style was adopted by Greek dramatist comedian Menander, whose early play, Drunkenness, contains an attack on the politician, Callimedon. Jonathan Swift's A Modest Proposal (1729) is an 18th century Juvenalian satirical essay in which he suggests that the impoverished Irish might ease their economic troubles by selling their children as food for rich gentlemen and ladies. The satirical hyperbole mocks heartless attitudes towards the poor, as well as British policy toward the Irish in general. George Orwell's Animal Farm (1945) is an allegorical and dystopian novella which satirises the Russian Revolution of 1917 and the Soviet Union's Stalinist era. Orwell, a democratic socialist, was a critic of Joseph Stalin and was hostile to Moscow directed Stalinism—an attitude that had been shaped by his experiences during the Spanish Civil War. The Soviet Union, he believed, had become a brutal dictatorship, built upon a cult of personality and enforced by a reign of terror. Orwell described his Animal Farm as "a satirical tale against Stalin", and in his essay "Why I Write" (1946) he wrote that Animal Farm was the first book in which he tried, with full consciousness of what he was doing, "to fuse political purpose and artistic purpose into one whole." Orwell's most famous work, however, is Nineteen Eighty Four (published in 1949), many of whose terms and concepts, such as Big Brother, doublethink, thoughtcrime, Newspeak, Room 101, telescreen, 2 + 2 = 5, and memory hole, have entered into common use. Nineteen Eighty Four popularised the adjective "Orwellian", which describes official deception, secret surveillance, and manipulation of recorded history by a totalitarian or authoritarian state.
XVI ғасырдағы роман
Поэт Ян Кохановскийдің "Грек елшілерін қуу" (1578) пьесасы – поляк тілінде жазылған алғашқы трагедия, ол Троя соғысына әкелген оқиғаны баяндайды. Оның мемлекеттік басқарудың жауапкершілігі туралы тақырыбы бүгінге дейін де маңызды. Сэр Томас Мордың "Утопия" (1516) кітабы олардың өмір сүрген әлемінен өзгеше бір әлемнің хикаясын айтады. Томас Мор кейіпкері Англия королі VIII Генрихпен Англия жүн саудасын келіссөздер арқылы реттеу үшін жіберіледі. Ол онда Рафаэль Хитлодей есімді адаммен кездеседі. Ол Утопия аралына сапар шеккен адам. Ол Морға олардың философиясының негізгі мақсаты – бақытты табу екенін, және олардың барлығы бар мүлкін бөлісіп, бірлесіп өмір сүретінін түсіндіреді; ол – ақшаның жоқ қоғамы. Бұл Англия басқарылған тәсілден мүлдем өзгеше.
The poet Jan Kochanowski's play The Dismissal of the Greek Envoys (1578), the first tragedy written in the Polish language, recounts an incident leading up to the Trojan War. Its theme of the responsibilities of statesmanship resonates to the present day. The book Utopia (1516), written by Sir Thomas More, talk about a story of a different world compared to the one they live in. The character Thomas More is sent by King Henry VIII of England to negotiate the English wool trade. There he meets a man by the name Raphael Hythloday. He is a man that has been to the island on Utopia. He explains to More how their entire philosophy is to find happiness and how they all live collectively by sharing everything they have; they are a society where money does not exist. Which is very different than how England was run.
18 ғасырдағы роман
"Депутаттың оралуы" (1790) – Юлиан Урсин Нимечевичтің саяси комедиясы, поляк ақыны, драматург, мемлекет қайраткері және Тадеуш Костюшконың қарулас серігі – Нимечевич 1788–92 жылдардағы тарихи Төрт жылдық Сеймде депутат болып қызмет еткен кезде шамамен екі аптада жазылған. Комедияның 1791 жылғы қаңтардағы тұңғыш көрсетілімі зор табысқа ие болды, осыдан кең пікірталас, патшалық хабарламалар мен дипломатиялық хат алмасулар туды. Нимечевичтің үмітінше, ол 1789 жылы қабылданған АҚШ Конституциясынан кейін Еуропаның бірінші және әлемнің екінші заманауи ұлттық конституциясы саналатын Польшаның 1791 жылғы 3 мамырдағы тарихи Конституциясының қабылдануына жол ашты. Комедияда саяси реформаларды қолдаушылар мен қарсыластары арасындағы күрес бейнеленеді: Польша патшаларын сайлаудың тұрақсыз әдісін жою, заң шығару жүйесін құртатын liberum veto-ны жою, шаруалар мен қала тұрғындарына көбірек құқық беру, көбінесе тек өзінің мүддесін ойлайтын ақсүйектердің артықшылықтарын шектеу және Польшаның көршілері – Ресей, Пруссия және Австрия (олар 1795 жылы Польша-Литва одағын толық таратып бітіреді) тарапынан жасалған зұлсалымды тоқтату мақсатында халықаралық істерде Польшаның белсенді рөлін нығайту. Романтикалық желі жас бойжеткен үшін реформатор мен консерватордың арасындағы бәсекелесумен байланысты, осы бәсекеде реформаны жақтаушы жеңіске жетеді.
The political comedy The Return of the Deputy (1790), by Julian Ursyn Niemcewicz—Polish poet, playwright, statesman, and comrade in arms of Tadeusz Kościuszko—was written in about two weeks' time while Niemcewicz was serving as a deputy to the historic Four Year Sejm of 1788–92. The comedy's premiere in January 1791 was an enormous success, sparking widespread debate, royal communiques, and diplomatic correspondence. As Niemcewicz had hoped, it set the stage for passage of Poland's epochal Constitution of 3 May 1791, which is regarded as Europe's first, and the world's second, modern written national constitution, after the United States Constitution implemented in 1789. The comedy pits proponents against opponents of political reforms: of abolishing the destabilizing free election of Poland's kings; of abolishing the legislatively destructive liberum veto; of granting greater rights to peasants and townspeople; of curbing the privileges of the mostly self interested noble class; and of promoting a more active Polish role in international affairs, in the interest of stopping the depredations of Poland's neighbors, Russia, Prussia, and Austria (who will in 1795 complete the dismemberment of the Polish–Lithuanian Commonwealth). Romantic interest is provided by a rivalry between a reformer and a conservative for a young lady's hand—which is won by the proponent of reforms.
19 ғасырдағы роман
Саяси романның алғашқы үлгісі – итальяндық тарихи роман, Алессандро Манцонидің "Құдалар" (1827). Роман 1628 жылы Солтүстік Италияда, Испанияның тікелей үстемдігі кезінде өрбиді. Кейде бұл роман, жазылған кезде Италияны бақылаған Австрия империясына жасалған сырттай шабуыл ретінде қарастырылады. Бұл роман итальян тіліндегі ең танымал және көп оқылатын роман деп есептеледі. 1840 жылдары британдық саясаткер Бенджамин Дизраэли саяси тақырыптағы үш томдық роман жазды. "Конингсби, немесе Жаңа буын" (1844) романында Дизраэли, тарихшы Роберт Блейктің пікірінше, "роман жанрына саяси сезімталдық сыйлады, Англияның әлемдік держава ретіндегі болашағының қанағаттанған ескі тіреуге емес, жас және идеалистік саясаткерлерге байланысты екеніне сенім білдірді". "Конингсбиден" кейін "Сибил, немесе Екі ұлт" (1845) тағы бір саяси роман жарық көрді, ол "Конингсбиге" қарағанда азырақ идеалистік және көзі ашық болды; кіші тақырыбындағы "екі ұлт" дегені – ерекше құқықтары барлар мен мұқтаж жұмысшы табы арасындағы зор экономикалық және әлеуметтік теңсіздік. Дизраэлидің саяси романдық трилогиясының үшінші кітабы "Танкред, немесе Жаңа крест жорығы" (1847) Англия шіркеуінің Британияның тоқырап бара жатқан руханиятын қайта жаңғыртудағы рөлін жақтады. Польшалық жазушы Болеслав Прустың "Фараон" (1895) романы 1087–85 жж. Мысырдағы оқиғаларды суреттейді, сол кезде ел ішкі шиеленістер мен сыртқы қауіптерге тап болып, оның жиырмасыншы династиясы мен Жаңа мемлекетінің құлауына әкеледі. Жас басты кейіпкер Рамзес билікке қарсы тұрғындардың жемқорлыққа, құмарлыққа, параға, жалақорлыққа, қорқытуға және кісі өлтіруге осал екенін біледі. Фараон болғаннан кейін Рамзес ашқан ең маңызды сабақ – билік үшін білімнің маңызы. Прустың ежелгі өркениеттің құлауы туралы көзқарасының күші, автордың 1795 жылы Польша-Литва одағының соңғы құлауын жақсы білуінен туындайды. Бұл саяси сананы Прус өзінің 10 жылға кіші жазушы әріелдесі Джозеф Конрадпен бөлісті, ол Прустың шығармаларына жоғары баға берді. "Фараон" 23 тілге аударылып, 1966 жылы польшалық көркем фильмге бейімделді. Бұл кітаптың Иосиф Сталиннің сүйікті кітабы болғандығы да мәлім.
An early example of the political novel is The Betrothed (1827) by Alessandro Manzoni, an Italian historical novel. Set in northern Italy in 1628, during the oppressive years of direct Spanish rule, it has been seen sometimes as a veiled attack on the Austrian Empire, which controlled Italy at the time the novel was written. It has been called the most famous and widely read novel in the Italian language. In the 1840s British politician Benjamin Disraeli wrote a trilogy of novels with political themes. With Coningsby; or, The New Generation (1844), Disraeli, in historian Robert Blake's view, "infused the novel genre with political sensibility, espousing the belief that England's future as a world power depended not on the complacent old guard, but on youthful, idealistic politicians." Coningsby was followed by Sybil; or, The Two Nations (1845), another political novel, which was less idealistic and more clear eyed than Coningsby; the "two nations" of its subtitle referred to the huge economic and social gap between the privileged few and the deprived working classes. The last of Disraeli's political novel trilogy, Tancred; or, The New Crusade (1847), promoted the Church of England's role in reviving Britain's flagging spirituality. The Polish writer Bolesław Prus' novel, Pharaoh (1895), is set in the Egypt of 1087–85 BCE as that country experiences internal stresses and external threats that will culminate in the fall of its Twentieth Dynasty and New Kingdom. The young protagonist Ramses learns that those who would challenge the powers that be are vulnerable to co option, seduction, subornation, defamation, intimidation, and assassination. Perhaps the chief lesson, belatedly absorbed by Ramses as pharaoh, is the importance, to power, of knowledge. Prus' vision of the fall of an ancient civilization derives some of its power from the author's intimate awareness of the final demise of the Polish–Lithuanian Commonwealth in 1795, a century before he completed Pharaoh. This is a political awareness that Prus shared with his 10 years junior novelist compatriot, Joseph Conrad, who was an admirer of Prus' writings. Pharaoh has been translated into 23 languages and adapted as a 1966 Polish feature film. It is also known to have been Joseph Stalin's favourite book.
ХХІ ғасыр романы
2000 жылдан бері француз, испан және ағылшын тілдерінде трансатлантикалық көшіп-қону әдебиетінің өркендеуі байқалды. Бұл әдебиетте әлемдік қарыз, еңбек құқығын бұзушылықтар, жаппай көші-қон және Оңтүстік жартышардағы экологиялық дағдарыстар сияқты саяси тақырыптарға қатысты жаңа әңгімелер айтылады. Кариб аймағы, Сахарадан оңтүстік Африка және Латын Америкасының заманауи романистерінің саяси туындылары саяси басшылыққа, жүйелі расизмге және экономикалық жүйелерге тікелей қарсы тұрады. Гваделупалық автор Мэриз Конде шығармаларында да отаршылдық пен қанаушылық мәселелерін көтеріп, оның ең белгілі туындылары – «Сегу» (1984) және «Сегу II» (1985) романдары. Романның оқиғасы тарихи Сегуде (қазіргі Мали мемлекетінің бір бөлігі) өріледі, құл саудасының, исламның, христиан дінінің және отарлаудың (1797-1860 жылдар аралығында) зорлықпен байланысты қалдырылған мұраларын зерттейді. Француз романисті Мари Ндиае, Николя Саркози президенттігіне сын айтқандығы үшін, «Үш күшті әйел» (2009) романымен Гонкур сыйлығына ие болды, бұл роман патриархалдық билік туралы айтады.
Since 2000, there has been a surge of Transatlantic migrant literature in French, Spanish, and English, with new narratives about political topics relating to global debt, labor abuses, mass migration, and environmental crises in the Global South. Political fiction by contemporary novelists from the Caribbean, Sub Saharan Africa, and Latin America directly challenges political leadership, systemic racism, and economical systems. The work of Guadeloupean author Maryse Condé also tackles colonialism and oppression; her best known titles are Ségou (1984) and Ségou II (1985). Set in historical Segou (now part of Mali), the novels examine the violent legacies of the slave trade, Islam, Christianity, and colonization (from 1797 to 1860). A bold critic of the presidency of Nicolas Sarkozy, French novelist Marie Ndiayes won the Prix Goncourt for "Three Strong Women"(2009) about patriarchal control.
Пролетариандық роман
Пролетариаттық роман жұмысшылар тарапынан жазылады, көбінесе басқа жұмысшылар үшін. Ол жұмысшы сыныбының романы, социалистік роман, әлеуметтік проблемалық роман (сондай-ақ проблемалық роман, социологиялық роман немесе әлеуметтік роман), пропагандалық немесе тезистік роман, және социалистік реализм романымен тоғысады, кейде олармен бірдей мағынаны білдіреді. Пролетариат әдебиетінің авторларының ниеті – жұмысшыларды әлеуметтік өзгерістердің немесе саяси төңкерістің мүмкіндіктерін қабылдауға шабыттандырып, оларды жағдайсыздан көтеру болып табылады. Осы себепті, ол саяси көркем әдебиеттің бір түрі. Пролетариаттық роман саяси оқиғаларға, жүйелерге және теорияларға баяндама жасай алады және жиі жұмысшы табы арасында әлеуметтік реформаларды немесе саяси төңкерісті ілгерілету құралы ретінде қарастырылады. Пролетариат әдебиетін ең көп коммунист, социалист және анархист авторлар жасайды. Ол кедейлердің өмірі туралы, әсіресе 1930 жылдан 1945 жылға дейінгі кезеңде мұндай романдардың көптеген мысалдары жазылған. Дегенмен, пролетариаттық туындылар осы мерзімге дейін де, одан кейін де жарық көрген. Ұлыбританияда «еңбекші сыныбы» әдебиеті, романы және т.б. терминдері жиі қолданылады.
The proletarian novel is written by workers, mainly for other workers. It overlaps and sometimes is synonymous with the working class novel, socialist novel, social problem novel (also problem novel, sociological novel, or social novel), propaganda or thesis novel, and socialist realism novel. The intention of the writers of proletarian literature is to lift the workers from the slums by inspiring them to embrace the possibilities of social change or of a political revolution. As such, it is a form of political fiction. The proletarian novel may comment on political events, systems, and theories, and is frequently seen as an instrument to promote social reform or political revolution among the working classes. Proletarian literature is created especially by communist, socialist, and anarchist authors. It is about the lives of the poor, and the period from 1930 to 1945, in particular, produced many such novels. However, proletarian works were also produced before and after those dates. In Britain, the terms "working class" literature, novel, etc., are more generally used.
Әлеуметтік роман
Романның тығыз байланысты түрі, көбінесе саяси маңызы бар, – әлеуметтік роман, сондай-ақ «әлеуметтік проблема» немесе «әлеуметтік наразылық» романы деп те аталады. Бұл – «жыныс, нәсіл немесе таптық предрассуд сияқты басым әлеуметтік проблеманың, роман кейіпкерлеріне тигізетін әсері арқылы көркемдік тұрғыда бейнеленген» туынды. Мұндай шығармаларда қарастырылатын әлеуметтік проблемалардың нақты мысалдары: кедейлік, фабрикалар мен шахталардағы жағдай, бала еңбегінің ауыр жағдайы, әйелдерге қарсы зорлық-зомбылық, қылмыстың өсуі және қалалардағы тығыздық пен нашар санитария салдарынан туындаған эпидемиялар. Чарльз Диккенс Виктория дәуірі қоғамының кедейлігі мен әлеуметтік жіктелуін қатаң сынады. Карл Маркс Диккенстің «барлық кәсіби саясаткерлер, публицистер мен моралистердің біріктірілгенінен де көп саяси және әлеуметтік шындықтарды әлемге жариялағанын» айтты. Ал Джордж Оруэлл Диккенс туралы эссесінде: «Оның қазіргі тәртіпті құлатуға ниеттенгендігіне немесе оның құлатылса көп өзгеріс болатынына сенгендігіне ешқандай нақты белгі жоқ. Шындығында, оның нысанасы қоғам емес, «адам табиғаты»» деп жазды. Диккенстің екінші романы «Оливер Твист» (1839) кедейлік пен қылмыстың суреттерімен оқырмандарды шоқыртып, орта таптың қылмыскерлер туралы талас-тартыстарын жойды, кедейліктің мәнін білмеуге ешқандай мүмкіндік қалдырмады. Чарльз Диккенстің «Қиын уақыттар» (1854) романы Мидлендстің шағын өнеркәсіптік қаласында өтеді және еңбекші табының өміріне утилитаризмнің әсерін айқын сынап көрсетеді. Джон Раскин «Қиын уақыттарды» Диккенстің сүйікті туындысы деп атады, себебі ол маңызды әлеуметтік мәселелерді зерттейді. Уолтер Аллен «Қиын уақыттарды» «индустриялық қоғамды сынаудың теңдесі жоқ туындысы» деп сипаттады.
A closely related type of novel, which frequently has a political dimension, is the social novel – also known as the "social problem" or "social protest" novel – a "work of fiction in which a prevailing social problem, such as gender, race, or class prejudice, is dramatized through its effect on the characters of a novel". More specific examples of social problems that are addressed in such works include poverty, conditions in factories and mines, the plight of child labor, violence against women, rising criminality, and epidemics caused by overcrowding and poor sanitation in cities. Charles Dickens was a fierce critic of the poverty and social stratification of Victorian society. Karl Marx asserted that Dickens "issued to the world more political and social truths than have been uttered by all the professional politicians, publicists and moralists put together". On the other hand, George Orwell, in his essay on Dickens, wrote: "There is no clear sign that he wants the existing order to be overthrown, or that he believes it would make very much difference if it were overthrown. For in reality his target is not so much society as 'human nature'." Dickens's second novel, Oliver Twist (1839), shocked readers with its images of poverty and crime: it destroyed middle class polemics about criminals, making any pretence to ignorance about what poverty entailed impossible. Charles Dickens's Hard Times (1854) is set in a small Midlands industrial town and particularly criticizes the effect of Utilitarianism on the lives of cities' working classes. John Ruskin declared Hard Times his favourite Dickens work due to its exploration of important social questions. Walter Allen characterised Hard Times as an unsurpassed "critique of industrial society",