Кіріспе

Ағылшын археологы (1946–2013)

Майкл Антони Астон (1 шілде 1946 – 24 маусым 2013) – ерте ортағасырлық ландшафт археологиясына маманданған ағылшын археологы. Өмірінің барысында ол Бристоль және Оксфорд университеттерінде дәріс оқыды және археологиялық тақырыптар бойынша он бес кітап жариялады. Астон 1994 жылдан 2011 жылға дейін Channel 4 телеарнасының Time Team телесериалындағы тұрақты ғалым ретінде кеңінен танылды. Уорстерширдегі Олдбери қаласында жұмысшы отбасында дүниеге келген Астон археологияға ерте қызығушылық танытып, оны Бирмингем университетінде география мамандығымен қатар зерттеді. 1970 жылы ол Оксфорд қалалық және округтік мұражайында жұмыс істей бастады, сонда археология бойынша экстрамуралдық сабақтар өткізіп, Radio Oxford арнасында осы тақырыптағы сериялық бағдарламалар ұсынды. 1974 жылы ол Сомерсет округінің алғашқы археологы болып тағайындалды, онда әуе археологиясына қызығушылық танытып, ландшафт археологиясының негізін қалаушы ретінде беделге ие болды – бұл терминді ол Тревор Роулимен бірге ойлап тапты. Ол осы саладағы алғашқы кітаптардың авторы болды. 1978 жылы Оксфорд университетінде дәріс оқуды бастады, ал 1979 жылы Бристоль университетінде оқытушы болды. Бұл қызметтерін Грецияда археологиялық тур жетекшісі ретінде жұмыс істеумен толықтырды. 1988 жылы Астон теледидар продюсері Тим Тейлормен бірігіп, археологияны британдық қоғамның назарына түсіруге бағытталған екі телешоу жасады. Біріншісі – Time Signs (1991) болды, ол көп ұзаққа соқпады, ал одан кейін 1994 жылдан 2013 жылға дейін Channel 4 арнасы үшін шығарылған сәтті Time Team телесериалы келді. Астон қазбалар үшін орындарды анықтауға және бағдарламаға қатысатын мамандарды іріктеуге жауапты болды. Бағдарлама арқылы ол өзінің ерекше белгісі – түрлі-түсті свитерлерімен және ұзын, шашыраңқы шаштарымен көрермендерге танылды. 1996 жылы ол Бристоль университетінде Ландшафт археологиясы профессоры болып тағайындалды және Сомерсеттегі Шапвиктегі поместьеді зерттеуге арналған он жылдық жобаны жүзеге асырды. 2004 жылы университеттегі қызметінен зейнеткерлікке шықты, бірақ 2011 жылға дейін Time Team бағдарламасында жұмыс істей берді және 2006 жылы өмірінің соңына дейін British Archaeology журналында тұрақты мақалалар жаза бастады. Астон өзінен маңызды мұра қалдыратынына сенбесе де, оның өлімінен кейін көптеген археологтар оның британдық қоғам арасында осы ғылымды танымал етуге үлкен үлес қосып, маңызды рөл атқарғанын мәлімдеді.

Жас шағы мен білімі: 194669

Астон 1946 жылғы 1 шілдеде Уорстерширдегі Олдбери қаласында жұмысшы отбасында, шкаф жасаушы Харольд Астон мен оның әйелі Глэдис отбасында дүниеге келді. Ол археологияға ерте қызығушылық танытты, бірақ Олдбери грамматикалық мектебінің мұғалімдері оны осы мамандықтан бас тартуға тырысты. Әкесі оған Рождество сыйлығы ретінде археология туралы екі кітап сыйлады, содан кейін ол көп уақытын археологиялық қазбаларға баруға жұмсады, кейде оқудан қашып, осымен айналысты. Отбасының алғаш рет университетте оқыған баласы Астон 1967 жылы Бірмингем университетінде географияны тәмамдады, археология бойынша қосымша білім алған болатын. Ол түрлі қазба жұмыстарына қатысып, археологияны өздігінен оқыды, оған дипломдық жұмысының жетекшісі Гарри Торп, географ Тревор Роули және археологтар Филип Рац пен Филип Баркер үлкен әсер етті. Оның диссертациясы Корнуоллдағы Батыс Пэнвиф түбегіндегі елді мекендердің дамуына арналған.

Еңбек жолын бастаған жылдары: 1970-87

Астон 1970 жылы Оксфордширдегі Оксфорд қалалық және округтік мұражайында далалық офицер болып жұмыс істей бастады. Бір кезде шатырда тұрып, ескерткіштер мен нысандар тізімін жүргізіп, мұражайда жұмыс істеген кезінде бірнеше сырттай оқу курстарын оқытты. Бұл сырттай оқыту Астонның археологияға қызығушылық танытқан әркімге есік ашу керек деген қағидасына сай келді. Осы мақсатта ол Radio Oxford радиосында археология тақырыбында бірнеше хабарламалар берді. 1974 жылы ол Таунтонға көшіп, Сомерсет округінің алғашқы археологы болды, онда жаңа нысандар тізімін құрып, M5 тас жолының құрылысы кезінде табылған нысандарды қазу жұмыстарын бақылады. Ол бұл жолы Бристоль университетінде ересектерге арналған білім беру курстарын оқыды. Осы жерде ол әуе археологиясына деген құштарлығын дамытып, әуе суреттерін түсіру үшін жеке ұшақтарды жиі жалдады. Ландшафт археологиясының алғашқы дамушыларының бірі болған ол Тревор Роулимен бірге 1974 жылы жарық көрген «Ландшафт археологиясы» кітабында осы терминді енгізді. Археолог Джеймс Бондпен бірге ол «Қалалар ландшафты» (1976) кітабын жазды, онда ландшафт археологиясын қалалық аймақтарға қолданды. Оның ғылымға қосқан үлесін мойындап, 1976 жылы ол Лондонның Антикварлар қоғамының мүшесі болып сайланды. Округтік археолог лауазымын «тыныш, зейнетақымен қамтамасыз етілген және қайталанатын» деп есептеп, 1978 жылы Оксфордширге оралып, Оксфорд университетінің Сыртқы білім беру бөлімінде археология және жергілікті тарих бойынша уақытша оқытушы болып жұмыс істеді. Сол жылы ол Питер Хардимен бірге Грекияға алғашқы зерттеу сапарын ұйымдастырды және көптеген жылдар бойы жыл сайын осы сапарларды жалғастырды, көбінесе Санториниге барып тұрды. 1979 жылы ол Бристоль университетінің Экстрамуральдық бөлімінде археология бойынша оқытушы болып Батыс Англияға оралды. Ол аймақ бойынша демалыс күндері мен кешкі курстарды ұйымдастырып, мыңдаған адамды археологиямен таныстырды. Осы кезеңде ол «Ландшафтты түсіндіру» (1985) кітабын жазды.

Құрылтай уақыты: 1988-1995

1988 жылдың маусым айында продюсер Тим Тейлор Астонды 1991 жылдың маусым және шілде айларында Channel 4 арнасында көрсетілген жаңа төрт бөлімдік "Time Signs" телесериалында жұмыс істеуге шақырды. Сериал Девондағы Родфорд су қоймасының су астында қалуға жатқан аймағының тарихи дамуына бағытталған, археологиялық деректерді кеңінен пайдаланды. Астон жобаға археолог Фил Хардингті шақырып, эксперименталды археологияның әдістерін көрермендерге түсіндіруді тапсырды. Сонымен қатар, 1989 жылдың тамызында Астон Бристоль университетінде Ландшафт археологиясы бойынша оқытушы лауазымына көтерілді. Ол осы тақырыпта жазуын жалғастырып, 1993 жылы "Монастырлар" кітабын жазды; бастапқыда кітапты "Ландшафттағы монастырлар" деп атауды жоспарлаған, бірақ оның баспагері Batsford қысқа атауды ұсынды. Кейін Астон мен Тейлор жаңа археологиялық телесериалда бірлесіп жұмыс істеуге келісіп, "Time Team" форматын жасады. Тейлор Channel 4 арнасымен жобаның түсірілім бөлігін ұйымдастырғанда, Астон қазба жұмыстары үшін қолайлы орындарды іздеді және бағдарламаға қатысу үшін мамандар тобын жинады, олардың ішінде археологтар Хардинг және Каренза Льюис, суретші Виктор Амбрус және тарихшы Робин Буш болды. Ол актер және тележүргізуші Тони Робинсонмен Грекиядағы археологиялық курста танысқаннан кейін оны бағдарламаны жүргізуге шақырды. Олар әр бөлімде практикалық процестерді немесе қайта жаңғыртуды археологиялық жұмыстармен бірге көрсетуге келісті. "Time Team" 1994 жылы алғаш рет көрсетілді және әр бөліміне шамамен төрт миллион көрермен тартты, Астон "көрермендер үшін танымал бейнеге" айналды. "The Guardian" газетінде жарияланған мақаласында Кристофер Дайер Астонның "шашы мен сақалының түрі, түрлі-түсті свитерлері және Black Country акценті оны британдық жұртшылыққа бірден таныс етті" деп жазды, оны "халық арасында сәттілікке жеткен" және "үлкен жанкүйерлер қатарын" жинаған адам деп сипаттады. Астон он тоғызыншы маусымның соңына дейін бағдарламаның бас археологиялық кеңесшісі болып қызмет етті, ол дерлік барлық бөлімдерде қатысты, бірақ кейін бағдарлама басталғанда оның осылай ұзаққа соқатынын білмегенін айтты. Астон "Time Team" командасымен жұмыс істегенді ұнататын, оларды "тамаша топ, шынымен де тойға қатысатын адамдар" деп сипаттады. Астон "Time Team" бағдарламасын өзінің сырттай оқытушылық жұмысын кеңейту ретінде қарастырды, 2013 жылғы сұхбатта ол "ауылдық үйлердегі 30 адамға емес, 3 миллион адамға жетудің бір жолы" екенін айтты. 2010 жылғы сұхбатта "Time Team" бағдарламасының танымалдылығы және британдық жұртшылықты археологиямен таныстырудағы рөлі туралы сөйлегенде Астон: "Менің мақсатым археологияға мүмкіндігінше көп адамды қызықтыру еді, өйткені біз [кәсіпте] бәріміз оны ұнатамыз және қызықты деп санаймыз. Бұл менің жеке мақсатым еді және осыған байланысты мен бұл жетістік деп ойлаймын" деді. "Time Team" археологияға деген қызығушылықты арттырып, британдық университеттерде археология курстарына түсуге өтініш берген студенттердің санының өсуіне әкелді, ал "Current Archaeology" журналына жазылу саны бағдарламаның алғашқы бес жылында төрт есеге өсіп, 18 000-ға жетті. 1998 жылдың күзінде Channel 4 "Time Team" жанкүйерлер клубын құрды, ол бірнеше ай ішінде 16 000 мүшесін жинады, ал Астон Британдық археология кеңесінің Жас археологтар клубының (YAC) қолдаушысы болды және Хардингпен бірге YAC филиалдарында жиі дәріс оқыды. Астон жылына 20-ға дейін "Time Team" тақырыбында қоғамдық лекциялар оқып, жұртшылықтың пікірін "күтпегендей ынталы" деп сипаттады.

Профессорлық қызмет: 1996-2011

1996 жылы Астон Бристоль университетінің үздіксіз білім беру факультетіндегі Ландшафт археологиясы профессоры лауазымына тағайындалды, бұл лауазым оған арнап жасалған еді. 1998 жылы ол Археология факультетінің Тарихи орта орталығына көшірілді. Кейіннен ол факультетте археология және экрандық медиа бойынша магистратура ашуда маңызды рөл атқарды. 1996 жылға қарай Астон «Time Team» командасымен «сәл көңілі тоңған» еді, себебі ол Робинсоннан әрқашан «екінші» болып қалатын. Ол өзінің алты бөлімді «Уақыт саяхатшысы» атты телесериалын ұсынды, онда Бристоль маңындағы әртүрлі археологиялық ескерткіштерді зерттеді. Сериал 1997 жылдың шілде және тамыз айларында HTV арнасында көрсетілді және сол уақыттағы ең жоғары жергілікті көрермендерді қамтыды. Винчестердегі Король Альфред колледжінің археология студенттері де Астон басқаратын Сомерсеттегі Шапвик поместьесін зерттеуге арналған 10 жылдық жобаға қатысты. Бұл «ортағасырлық ауылдардың дамуын зерттеу үшін негізгі орын» болды. Астон жобаның нәтижелерін «The Shapwick Project, Somerset: A Rural Landscape Explored» (2007) еңбегінде жариялады, оны Кристофер Джеррардпен бірге жазды, ал 2013 жылы жоба туралы танымал есеп, «Англия ауылдарын түсіндіру» жарық көрді. Академиялық жарияланымдарымен қатар, Астон жалпы оқырман қауымы үшін археология туралы екі кітап жазды, екеуі де «Time Team» телесериалының жемісі ретінде «Channel 4 Books» баспасында жарық көрді. Олардың біріншісі – Каренза Льюис пен Фил Хардингпен бірлесіп жазылған және 2000 жылы алғаш рет жарық көрген «Time Team's Timechester: A Companion to Archaeology». Кітаптағы оқиға ойдан шығарылған британдық Таймчестер қалашығында өрбітеді. Кітап қалашықтың палеолиттен қазіргі заманға дейін қалай дамығанын және әр кезең археологиялық жазбада қандай із қалдырғанын көрсетеді. 2002 жылы осы кітапқа «Археология – қоқыс: Бастаушыларға арналған нұсқаулық» кітабы жарық көрді, оны Астон Тони Робинсонмен бірге жазды және Хардингке арнады. «Археология – қоқыс» кітабында қалыпты қалалық үйдің артқы ауласындағы ойдан шығарылған қазба алаңы сипатталады, сондай-ақ әртүрлі археологиялық кезеңдерден алынған мәліметтер, қазбашылар қолданған далалық әдістер мен техникалар, сонымен қатар Ұлыбританиядағы археологтардың кездесетін заңдық мәселелер мен қиындықтар талқыланады. Астон 2004 жылы Бристоль университетінен зейнеткерлікке шығып, кейіннен профессор-эмеритус атағын алды. Ол сонымен қатар Эксетер университетінде, Дарем университетінде және Вустер университетінде құрметті профессор болып тағайындалды. Сол жылы Винчестер университеті оған құрметті докторлық диплом табыс етті. 2006 жылы Астон «Британдық археология» журналында «Мик саяхаттары» атты тұрақты рубриканы жаза бастады, бұл журнал Британдық археология кеңесінің басылымы еді. 2007 жылы Вустер университеті Астонға құрметті докторлық диплом берді, сол жылы оның әріптестері оның құрметіне «Адамдар мен орындар: Майкл Астонның құрметіне арналған эсселер» атты естелік жинағын шығарды.

Соңғы жылдары: 201213

2012 жылдың ақпан айында Астонның Time Team командасынан кетіп қалғаны хабарланды. Ол Western Daily Press газетіне берген сұхбатында, шоу продюсерлері онымен ақылдаспай серияға бірнеше өзгерістер енгізгенін, нәтижесінде Time Team археология үшін зиянды деп санайтын жайға "төмендетілгенін" айтты. Ол сондай-ақ, жер зерттеуші Стюарт Эйнсворт, кішкентай тұрмыстық заттарды зерттеуші Хелен Гейк және суретші Виктор Амбрус сияқты бірқатар археологтардың рөлдерінің азайғанын, ал олардың орнына бұрынғы модель, археология және антропология салаларында бакалавр дәрежесі бар Мэри Энн Охота келгенін көріп ренжіді. Осының салдарынан эпизодтарда "көптеген маңызсыз нәрселер" пайда болды. British Archaeology журналына берген сұхбатында Астон: "Кету уақыты келді. Мен бұл шоудан ешқашан ақша таппадым, бірақ менің жанымның көп бөлігі осы шоуға берілді. Мен бұл жағдайға қатты ашуланып отырмын" деді. 2012 жылдың шілдесінде Астон Британдық археологиялық сыйлықтарда өмірлік жетістіктері үшін марапатталды, ал Бристоль университетінің профессоры Марк Хортон оны "өткенді баршаға түсінікті етуі" үшін мақтады. Қазан айында Channel 4 Time Team-нің жиырмасыншы сезоны шоудың соңғысы болатынын, себебі ол жабылып қалғанын жариялады. Желтоқсан айында Астон Гластонберидегі Сомерсет ауылдық өмір музейін қайта жаңартуға қолдау білдіретін петицияға қол қойды, ол кезде музейге қаржылық демеушілер ізделіп жатқан еді. 2013 жылдың 24 маусымында Астон Сомерсеттегі үйінде күтпеген жерден ми қан кетуінен қайтыс болды. Ол сол жылдың қыркүйек айында Дублин университетінің колледжінен құрметті докторлық дәрежесін алуға тиіс еді. Channel 4 деректік бағдарламалар бөлімінің жетекшісі Ральф Ли осы жаңалықтан "өте қайғырғанын" және 13 шілдеде More4 телеарнасында көрсетілетін Time Team эпизодтарынан тұратын "Астонға арналған құрмет кешін" жоспарлап отырғанын мәлімдеді.

Таңдалған шығармалар

+ Атауы Жыл Бірлескен автор(лары) Баспасөзші ISBN Ландшафт археологиясы: Пост-римдік ландшафттардағы далалық жұмыс техникаларына кіріспе 1974 Дэвид және Чарльз 978 0715366707 1976, 2000 (қа қайта қаралып жаңартылған басылым) Littlehampton Book Services 978 0460041942 Ландшафтты түсіндіру: Жергілікті зерттеулердегі ландшафт археологиясы 1985 Routledge 978 0713436501 Сомерсеттің ортағасырлық ландшафтының қырлары 1988 Сомерсет округі кеңесі 0 86183 129 2 1989, Кристофер Дайер Basil Blackwell 978 0631159032 МонастырларЛандшафттағы монастырлар (қа қайта қаралып жаңартылған басылым) 1993, 2000 (қа қайта қаралып жаңартылған басылым) BatsfordThe History Press (жаң.) 978 0713467093978 0752414911 (жаң.) 1994 Oxbow 978 0946897780 1998 Dorling Kindersley 978 0751303209 Мик археологиясы 2000, 2002 (қа қайта қаралып жаңартылған басылым) TempusThe History Press (жаң.) 978 0752414805 Time Team's Timechester 2000, Фил Хардинг және Тим Тейлор Channel 4 978 0752272184 Монастырь археологиясы: Ортағасырлық монастырларды зерттеу жөніндегі мақалалар 2001, Тереза Холл Oxbow 978 1842170298 Археология – бұл қоқыс: Бастаушыларға арналған нұсқаулық 2002 Channel 4 978 0752265193 Ауадан ландшафтты түсіндіру 2002 NPI Media Group 978 0752425207 2007 Maney 978 1905981861 Ағылшын ауылын түсіндіру: Сомерсеттің Шэпик қаласындағы ландшафт және қоғам 2013 Windgather Press 978 1905119455

Жеке өмір

Астон өзінің "талмайтын адалдығы мен ізгілігі"мен танымал болды, ал өмірі "ескіше идеализм мен сенімділікке" берілгендікпен өтті. Ол вегетариандық және табиғатты жақсы көретін, анархист және атеист болды. Өзін "Еуропаға құштар" деп сипаттаған досы, ол "оңшыл саясатқа қарсы күресіп, Маргарет Тэтчерге ерекше ашуланып, университет бюрократиясының тілдерін де қоса, барлық билікке қарсы тұрды, әсіресе олар форма кигенде" деп еске алды. Оның хоббилері бау-бақша шаруашылығы, керамика, астрономия, классикалық музыка тыңдау және тамақ жасау болды. Ол Greenpeace, Woodland Trust, Oxfam және Sightsavers International сияқты көптеген қайырымдылық ұйымдары мен жобаларды қолдады. Ол жеке, шөлмектей өмір сүруді ұнатты және бірде "кейде өзімді монах сияқты сезінемін" деді, бірақ "ұстаздардың қатаң талаптарына шыдай алмаймын" деп қосты. Өзін "жалғыз адам" деп сипаттаған ол телеарнада танымал болуы мен жұртшылықтың оны тануынан кейде мазасыздық сезінетін. Астонның Джеймс есімді ұлы мен Каринн Эллинсоннан туған Кэтрин есімді әйелі болды, олар 1998 жылы ажырасып кеткен. Кейін ол ландшафт тарихшысы Тереза Холлмен қарым-қатынас жасады, ол оның өлімінен кейін сақталды. Ол Сомерсеттегі "біршама қиын жағдайдағы 60-шы жылдардағы үйінде" тұрды. 2008 жылы журналист Стив Эггингтон Астонның үйіне барды, онда ол "әр бөлмеде әртүрлі жобалардың әртүрлі кезеңдерін көрсететін кітаптар мен карталардың лабиринты" бар екенін байқады. Астон өмірі бойы денсаулығының нашар болғанын айтты; ол 1980-ші жылдардың басынан аспергиллезбен ауырды, сонымен қатар астмадан да зардап шекті. 2003 жылдың наурыз айында оның миына қан құйрылды және ол екі апта ауруханада жатты. Бұл оқиға оны он сегіз айға депрессияға түсірді, осы уақытта ол актриса Джейн Лапотердің өмірбаянын оқыды, ол да осындай жағдайды бастан өткен, және бұл оның жазылуына басқа нәрселерден гөрі көбірек көмектесті деп сенді.

Мұра

Астон өзінен кейін маңызды мұра қалдыратынына сенбеді. Ол мұның себебі Британияның археологиялық қауымдастығының Time Team және сырттан оқыту арқылы оның жасаған жұмысын дамыта алмауы және ол атқарған барлық қоғамдық жұмыстардың онымен бірге тоқтап қалатыны болды. Ол өзін алмастыратын "танымал археолог" жоқ деп ойлады және соңында британдық археологияның жағдайы оны "ашулы және қапа қылды". Британдық археология журналында Астон "біздің заманымыздың Мортимер Уилері" деп сипатталды, себебі олардың мінездері арасында үлкен айырмашылықтар болғанымен, екеуі де британдық жұртшылыққа археологияны жақындату үшін көп еңбек етті. Астон археологтарға "олардың міндеті археологияны зерттеу, ал егер ол қарапайым адамдарға түсініксіз болса, онда оның мәні қалмайды – және үкімет бұл туралы бірінші болып хабардар болады" деп ескертті. Бристоль университетінің екі әріптесі, Стюарт Приор мен Марк Хортон, "Мик археологияны елдің жартысының үйлеріне енгізіп, ондаған жылдар бойы мамандықты қалыптастыратын мұра қалдырды" деді. Antiquity веб-сайтында жазған Кристофер Джеррард оны "британдық археологиядағы ең танымал тұлға" деп сипаттап, "оның мұрасы ортағасырлық археологияның көптеген салаларында мәңгілік болады" деп қосты. Эмма МакФарнон Астонды "Сомерсеттің ең көрнекті археологы" деп сипаттады. Астонның қазасынан кейін, бұрынғы әріптесі Фрэнсис Прайор Астонның "шынымен қазуды білетін керемет археолог" екенін, "жанашыр, мейірімді, жақсы адам" екенін айтты. Тағы бір әріптесі, Фил Хардинг, Астонның "ұлымызғы білімін" және "археологияны адамдарға түсінікті етудің оңай жолын" атап өтті. Тони Робинсон оны былай деп жазды: "Мик 60-шы жылдардың нағыз баласы және сәл бунтар болды, бірақ ол сонымен қатар көптеген қарама-қайшылықтардан тұрды. Ол елдегі ең жақсы археологтардың бірі болды, бірақ оның шын құмарлығы қарапайым адамдарға білім беру еді. Ол сіздің қиялыңызға келмейтін ең кекеш, қарапайым адамдардың бірі болды, бірақ оның жүрегі таза алтыннан жасалған". Ол сондай-ақ "қазір археология ондаған мың адамдардың қызығушылығын тудыратын және құнды деп санайтын пән" екенін атап өтті. Channel 4 телеарнасының деректі бағдарламалар бөлімінің басшысы Ральф Ли Астонды "тамаша коммуникатор" деп сипаттап, ол археологияны Ұлыбританияда "осылай танымал" етуге көмектескенін айтты.

Бристоль университетіндегі мүсін

Мик Астонның қоладан жасалған бюсті 2018 жылдың 26 наурызында Бристоль университетінде ашылды. Скульптор Алекс Питердің жасаған бюсті Антропология және археология факультетінде, оның бұрынғы өмірлік серігі Тереза Холл мен әріптестерінің қатысуымен салтанатты түрде орнатылды. Астон университетте 25 жылдан астам жұмыс істеді және 19 жыл бойы "Time Team" бағдарламасындағы танымал тұлға болды. Скульптор Алекс Питер: "Астонның ғылыми жетістіктерін мойындау – әдемі де маңызды нәрсе", - деді.