Кіріспе

Британдық стендап комедияшысы, сценарист және теледидар режиссері, ағылшын крикетшісі. Стюарт Грэм Ли (5 сәуір 1968 жылы туған) – ағылшын комедияшысы. Оның стендап өнері қайталау, ішкі сілтемелер және бейжай дауыспен айту ерекшеліктерімен сипатталады. Ли 1989 жылы мансабын бастады және Ричард Херрингпен бірге «Ли және Херринг» комедиялық дуэтін құрды. 2001 жылы ол «Джерри Спрингер: Опера» Вест-Энд мюзиклінің сценарийін жазып, режиссерлік жұмысын қоса атқарды. Бұл мюзикль сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, бірақ христиандық консерваторлар наразылық білдіріп, оның алғашқы қойылымдарының алдында бірнеше наразылық акцияларын ұйымдастырды. 2011 жылы «Стюарт Лидің комедиялық машинасы» телесериалы үшін ол «Ең үздік еркек телекомедияшысы» және «Ең жақсы комедиялық ойын-сауық бағдарламасы» номинацияларында Британдық комедиялық жүлдесін жеңіп алды. Ол «The Sunday Times» сияқты басылымдарға музыка туралы рецензиялар жазды. 2009 жылы «The Times» Лиді «комедияшылардың комедияшысы, және оған лайықты себеп бар» деп атап, оны «онжылдықтың символы» деп назвады. 2012 жылы ол Ұлыбритания комедиясына ең көп әсер еткен 100 адамның тізімінде 9-орынды иеленді. 2018 жылы «The Times» газеті оны қазіргі заманғы ең үздік ағылшын тілінде сөйлейтін комедияшы деп атады.

Ерте өмір

Стюарт Грэм Ли 1968 жылдың 5 сәуірінде Шропширдің Веллингтон қаласында дүниеге келген. Ол бала кезінде асырап алынған және Батыс Мидлендс аймағындағы Солихалл қаласында өскен. Оның асырап алған ата-анасы ол төрт жаста болғанда ажырасып, оны анасы тәрбиеледі. Ол асырап алынғандығына байланысты, өзі "жетімдер мен қаңғыбастарға арналған стипендия" деп атаған көмек алған. Оның айтуынша, бұл оның салмағының күрт төмендеуіне және "сүйектей арық" болып көрінуіне себеп болды. Ол 16 жасында "көп оқығанын, концерттерге қатысқанын, пластинкалар сатып алғанын және Джон Пилдің хабарларын тыңдағанын" айтқан.

1989-1999: стенд-ап, радио және теледидар

1980 жылдары Оксфордта студент болған кезінде ол Ричард Херринг, Эмма Кеннеди және Тим Ричардсонмен бірге "Жеті Реймонд" деп аталатын ревю тобында комедия жазды және орындады, бірақ 1989 жылғы ревю үшін материал жазған және режиссерлік еткен болса да, танымал Оксфорд ревюінде өнер көрсетпеді. Лондонға көшіп, университетті бітіргеннен кейін стендап комедиясымен айналыса бастады, 1990 жылы Hackney Empire New Act of the Year байқауында жеңіске жетті. Херрингпен бірге BBC Radio 4 арнасының "On the Hour" (1991) бағдарламасы үшін материал жазды, оны Крис Моррис жүргізді және бұл Стив Куганның әйгілі кейіпкері Алан Партриджтің тұңғыш рет пайда болуымен ерекшеленді, оның алғашқы материалдарын Ли мен Херринг жазды. "On the Hour" теледидарға "The Day Today" ретінде көшкен кезде, шығармашылық дауларға байланысты Ли мен Херринг топта қалмады. 1992 және 1993 жылдары ол және Херринг BBC Radio 4 үшін "Лионель Нимродтың түсіндіріле алмайтын әлемі" бағдарламасын жазып, орындады, содан кейін BBC Radio 1 арнасына бір маусымға "Fist of Fun" (1993) бағдарламасын, одан кейін "Ли мен Херринг" бағдарламасының үш маусымын ұсынды. 1995 жылы BBC2 телеарнасында "Fist of Fun" бағдарламасының екі маусымы көрсетілді, ал 1998 жылы "Бұл таң Ричард пен Джудидікі емес" бағдарламасының екі маусымы эфирге ұшты. 1990-жылдардың соңында ол жеке стендаппен өнер көрсетуді жалғастырды (тіпті "Ли мен Херринг" дуетінде де) және басқалармен бірге Джулиан Барратт пен Ноэль Филдингпен (The Mighty Boosh тобынан) ынтымақтастық етті. Шындығында, Барратт пен Филдинг бұрын бірге жұмыс істегенімен, "Boosh" идеясының бастауы Лидің "King Dong vs Moby Dick" Эдинбург шоуында жұмыс істеген кезде пайда болды, онда Барратт алып қасиетті мүше, ал Филдинг кит рөлін орындады. Ли олардың 1999 жылғы "Arctic Boosh" Эдинбург шоуына режиссерлік етіп, олардың тікелей эфирдегі жұмыстарының үлгісін жасады.

2000-2004: стенд-аптан кету

2001 жылы Ли өзінің «Кәдемі ақымақ» атты тұңғыш романын жариялады. Сол жылы ол «Жасыл қайық» атты стендап-шоуын қойды, ол Эдвард Лирдің «Көкөріш пен мысық» поэмасын деконструкциялау және өзінің бұзылған дәретханасы туралы әңгімелерге арналған еді. Кейіннен бұл поэмаға баса назар аудару үшін қысқартылды, ал 15 минуттық нұсқасы Radio 4 арнасында эфирге шықты. 2007 жылы Go Faster Stripe 25 минуттық үзіндіні CD және 10 дюймдік винилде шығарды. 2000 жылдың соңы мен 2001 жылдың басында Ли стендап-комедиядан зейнеткерлікке шықты. 2001 жыл 1987 жылдан бері ол Эдинбург фестивалінің шеңберінде өнер көрсетпеген алғашқы жыл болды. Ли стендап өнерден біртіндеп суынып, сахнадан алыстағанмен, теледидардағы режиссерлік жұмысын жалғастырды. Channel 4 арнасы үшін екі пилоттық жоба түсірілді – «Cluub Zarathustra» және «Head Farm», бірақ екеуі де сериалға айналмады. Біріншісі кейіннен «Attention Scum» сериалында пайда болатын барлық элементтерді қамтыды, бұл сериалды Симон Муннеридің «League Against Tedium» кейіпкері жүргізді, сондай-ақ Кевин Элдон, Джонни Вегас, Роджер Манн, Ричард Томас және опера әншісі Лор Ликсенберг қатысты. 2003 жылы Эдинбург фестивалінде Ли Джонни Вегастың тұңғыш DVD-ін – «Who's Ready For Ice Cream?» режиссерлік етті. 2004 жылы ол «Standup Comedian» шоуымен стендап-комедияға оралды. Ли «The Guardian» газетінің тұрақты музыка сыншысы. 2003 жылы ол өзінің сүйікті топтарына The Fall, Giant Sand және Calexico кіретінін, ал «жаз, 60-шы жылдар мен фолк музыкасын көп тыңдайтынын, бірақ Ms. Dynamite және The Streets те маған ұнайды» деді. Christian Voice ұйымы Ли мен өндіріске қатысқан басқаларға қарсы дінге қарсы әрекеттер жасады деген айыппен сотқа жүгінді, бірақ сот бұл істі қарастырмады. 2006 жылы өзін «мүлдем кедей» сезінген ол үш комедиялық ток-шоуда қонақ ретінде қатысты. Біріншісі – «Never Mind The Buzzcocks», онда Саймон Амстелл Джерри Спрингер: Операға байланысты дауға жиі қысым жасады. Одан кейін «Have I Got News For You» және «8 Out of 10 Cats» бағдарламаларына қатысты, содан кейін Ли олардан толығымен бас тартты. 2011 жылы «Financial Times» газетінде жарияланған мақалада Ли осындай қатысулар арқылы тез ақша табу үшін өзінің көрермендерін алшақтағысы келмейтіні айтылды, өйткені стендап-комедиямен айналысу оған сенімді табыс әкелген жалғыз мүмкіндік болды.

2009-2010: Комедиялық көлік

Стюарт Лидің комедиялық көлігі, жаңа алты бөлімді комедиялық серия, стендап пен скетчтерді қамтиды, 2009 жылдың 16 наурызында алты эпизодтық көрсетіліммен басталды. Атқарушы продюсері Армандо Яннуччи, ал сценарий редакторы Крис Моррис болды. Бірінші эпизод The Independent және Daily Mirror газеттерінен жағымды пікірлер алды. Ли Time Out журналында шоу туралы теріс пікір жазып, өзін "семіз" деп сипаттады, ал өнерлерін "нағыз неандертальдық, өтіп бара жатқан ұшақтан құлаған кларнеттен нота шығаруға тырысқан орманда тұратын кішкентай адамдай" деді. The Guardian бұл шоуды "Сізді айналаңыздағы көптеген сұрақсыз орташалыққа қалай келгендігімізді ойлаған жалғыз адам емес екеніңізді сезіндіретін теледидар" деп сипаттады. Шоуға бірнеше жағымсыз пікірлердің бірі Sunday Mercury газетінде жарияланды: "Оның барлық тондысы – толыққанды, мақтанды көңілсіздік". Ли осы сөздерді келесі гастрольдік турларын жарнамалау үшін пайдаланды. Ли өзінің комедиялық стиліне жат көрермендерді жалықтыру үшін плакаттарында жиі жағымсыз пікірлерді қолданады. Бірінші эпизодты шамамен бір миллион көрермен тамашалады. Сериал көрсетілім кезеңінде BBC-нің екінші ең көп жүктелген бағдарламасы болды. 2010 жылдың мамырында сериал ең жақсы комедиялық бағдарлама номинациясы бойынша BAFTA тележүлдесіне ұсынылды. 2012 жылы сериал ең жақсы комедиялық бағдарлама үшін BAFTA сыйлығын жеңіп алды. Шоу төрт маусымнан кейін BBC Two телеарнасында тоқтатылды.

20112019: Альтернативті комедиялық тәжірибе

Ли бұрынғы комедиялық турларында жаңадан бастаған актерлермен (соның ішінде Джози Лонг пен Тони Лоу) бірге өнер көрсеткенімен, 2011 жылы оның мансабында басқа шығармашылық комедия таланттарын қолдауға көбірек күш салуға бағытталды. Ол «Соңғы кезде!» (At Last! The 1981 Show) атты қойылымды ұйымдастырды, онда 2011 жылдың мамыр айында Корольдік фестиваль залында тәжірибелі альтернативті комедианттар Алексей Сейл мен Норман Ловетт өнер көрсетті. 2013 жылға қарай ол Comedy Central арнасында «Альтернативті комедия тәжірибесі» (The Alternative Comedy Experience) атты комедиялық шоуын жүргізді, онда Робин Инс, Сэм Симмонс және Элеонора Тиернан сияқты альтернативті комедиямен ұстаныс білдірген 38 комедиант қатысты. Шоу 2013-14 жылдары 25 бөлімнен тұрады, бірақ 2015 жылы Ли Comedy Central үшінші маусымды дайындамайтынын растады.

2020 жылдар: соңғы еңбектер

2020 жылдың қыркүйегінде Asian Dub Foundation (1998 жылы "Buzzin" әнімен топ-40 тізіміне енген лондондық саяси топ) "Comin' Over Here" атты ән шығарды, ол Лидің комедиялық бағдарламасынан алынған және UKIP партиясының басшысы Пол Натталлға арналған материалға негізделген. 2020 жылдың желтоқсанында Ли Asian Dub Foundation тобымен бірлесіп, әнге бейнеклип түсірді. Бұл бейнеклип сол кезде LadBaby, Rage Against The Machine сияқтылардың үлгісіндегі интернет-кампанияның бір бөлігі болды, мақсаты – 2020 жылдың 31 желтоқсанында Official Charts Company жариялайтын хит-парадта әнді бірінші орынға шығару және осылайша оны "Brexit күнінің бірінші әні" ету еді. 2020 жылдың 1 желтоқсанында ән 65-орында дебют жасады, бұл аптаның ең жоғары жаңадан кірген әні және аптаның ең көп сатылған синглы болды (дегенмен "Comin' Over Here" әні Official Audio Streaming Chart Top 100 тізіміне енбеді). 2020 жылы Ли әнші Роберт Ллойд және The Nightingales тобы туралы "King Rocker" атты деректі фильмін жазды. Фильмде Франк Скиннер, Марк Райли, Робин Асквит, Duran Duran тобының Джон Тейлор және Самира Ахмед түсті. 2022 жылы Ли Spotify платформасынан өзінің барлық материалдарын алып тастады, себебі платформа The Joe Rogan Experience бағдарламасының COVID-19 туралы жалған ақпарат таратуын тоқтатудан бас тартты. Ли 2023 жылы Эдинбург Фриндж фестивалінде әріптестері Марк Симмонс пен Дэнни Уордтың ұйымдастыруымен өткен "A Show for Gareth Richards" атты шараға қатысты. Бұл шара 2023 жылғы Эдинбург комедиялық сыйлықтарында алғашқы Виктория Вуд сыйлығын жеңіп алды және Гареттің отбасы үшін шамамен 20 000 фунт стерлинг жинады. 2023 жылы Ли Корольдік Шекспир компаниясының "Макбет" қойылымы үшін Портер сахнасының заманауи нұсқасын жазды. Режиссер Уилс Уилсон: "Портер – қараңғы, күлкілі, өткір, саяси, ақылды, шындықты айтушы. Стюарт – осының бәрі, мен бірден одан хат жазуды сұрағым келді. Оның комедияның қалай жұмыс істейтінін терең түсінуі бар. Портер сахнасы – «Макбеттегі» ерекше мета-момент, мен Стюарттың оны ойнаудан ләззат алатынын білдім".

Стилі мен материалы

Лидің ықпал етушілеріне Тед Чиппингтон, Арнольд Браун, Норман Ловетт, Джерри Садовиц, Саймон Маннери, Кевин МакАлир және Джонни Вегас жатады. Оның комедиясы түрлі формалар мен тақырыптарды қамтиды. Ол көбінесе өзекті, байқауға негізделген, өзін-өзі кемсітуші және абсурдты болады. Ерекше номерлері дін, саяси дұрыстық және көркемдік адалдық сияқты тақырыптарға арналған. Ол мета-юморды да қолданады, сахнадағы номердің құрылымы мен мақсатын ашық айтады, соның арқасында оның өнерлерінің спонтандылықтан туғандай сезім беруін жояды. Лидің өнерлеу стилінде сахнадағы түрлі бейнелер пайда болады, ол көбінесе ашық пікір білдіретін солшыл батыр мен депрессияға ұшыраған сәтсіз адам және шампан социалисінің бейнелері арасында ауысады. Ирониямен, ол көрермендердің әзілдерін түсінуге жеткілікті зиялы деңгейде емес екенін айтып, олардың қарапайым материалды немесе Майкл МакИнтайр немесе Ли Мак сияқты негізгі "арена" комедианттарының өнерін ұнататынын жиі сынап алады. Оның номерлері көбінесе жалған депрессиялық эпизодтар мен нервтік бұзылыстармен аяқталады. Ли өзінің «If You Prefer a Milder Comedian» туры кезінде «Top Gear» жүргізушісі Ричард Хаммонд туралы айтқан сөздерімен дау тудырды. 2006 жылы түсірілім кезінде Хаммондтың қаза тапқанға айналуға жақын болған оқиғасына сілтеме жасай отырып, Ли: «Оның басын кесіп тастағанын қалаған едім» деді. «Daily Mail» журналисі оны сұраққа тартып алғанда, Ли: «Бұл әзіл, дәл «Top Gear» бағдарламасындағы әзілдер сияқты» деп жауап берді. Ол: ««Mail on Sunday» газетінде осындай нәрселерді оқып, Кларксонды күлкілі деп есептейтіндер маған келмейді, сондықтан бұл маңызды емес», - деді. Ол осы әрекетті спортшылардың өнімділікті арттыратын препараттарды қолдануымен салыстырды. Плагиат пен экстремизммен қатар, Ли стендапқа қатысты моральдық мәселелерді қоғам назарына жеткізді.

Жеке өмір

Ли 2006 жылы комедияшы Бриджит Кристиге үйленді; олар 2021 жылы жақсы қарым-қатынаста бөлісіп кетті. Ол Стоук-Ньюингтон қаласында тұрады және екі баласы бар. Ол Ұлыбританиялық гуманистер қоғамының демеушісі, Arts Emergency ұйымының мүшесі және Ұлттық секулярлық қоғамның құрметті қатысушысы. Ли дәрігерінен ресми емес аутизм диагнозы алғанын айтты. 2024 жылға қарай Ли әріптес комедияшы Рози Холтпен қарым-қатынаста.

Тұрып жүру турлары

+АтауыЖылЕскертпелеріСтюарт Ли1994King Dong vs Moby Dick1997Америкалық комедия нашар, және міне неге1998Эдинбург Фринджіндегі жеке лекцияСтюарт Лидің стендап шоуы1998Стюарт Лидің дұрыс емес карталанған әлемі2000Көк бақталы қайық2002–03Стендап комедиан2004DVD шығарылымы90-шы жылдар комедианты2005DVD шығарылымыИуда не істер еді?2007Ең үздік 41 стендап2007DVD шығарылымы, жұмыс атауы: Қаздардың шеруіЖұмырланған жұмыртқа2008Жұмыс процесі – Стюарт Лидің комедиялық көлігі 1-ші сериясына қатысты жазбаларЕгер сізге жұмсақ комедиан қаласаңыз, сұраңыз2009DVD шығарылымыКөкөніс сорпасы2010Жұмыс процесі – Стюарт Лидің комедиялық көлігі 2-ші сериясына қатысты жазбаларFlickwerk 20112011Жұмыс процесі – кілем қалдығы әлеміне қатысты жазбаларКілем қалдығы әлемі2011–12DVD шығарылымыЕштеңе туралы көп сорпа2013–14Жұмыс процесі – Стюарт Лидің комедиялық көлігі 3-ші сериясына қатысты жазбаларБөлмеде сорпа2015–16Жұмыс процесі – Стюарт Лидің комедиялық көлігі 4-ші сериясына қатысты жазбаларКонтент провайдері2016–18BBC2 үшін жазылған және DVD-де шығарылған. Snowflake/Tornado2019–222022 жылы BBC2-де көрсетілді. Basic Lee2022–