Оңтүстік жартышардағы Pictor шоқжұлдызы: суретшінің қалқаншасы, жарқын жұлдыздар, RR Pictoris жаңа жұлдызы. Астрономиялық ашылымдар мен шоқжұлдыз туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік аспан жарты шарындағы шоқжұлдыз
Constellation in the southern celestial hemisphere
the constellation
Пиктор – Оңтүстік аспан жарты шарындағы шоқжұлдыз, Канопус жұлдызы мен Үлкен Магеллан бұлтының арасында орналасқан. Атауы латын тілінде «суретші» деген мағынаны білдіреді және бұрынғы атауы – Equuleus Pictoris («суретшінің мольберті») деген сөздің қысқартылған түрі. Көбінесе мольберт ретінде бейнеленетін Пиктор шоқжұлдызын 18 ғасырда Аббат Николя Луи де Лакаилл ашқан. Шоқжұлдыздың ең жарқын жұлдызы – Альфа Пикторис, ол Жерден шамамен 97 жарық жылы қашықтықта орналасқан ақ негізгі тізбек жұлдызы. Пикторда сонымен қатар RR Pictoris деген қақтығыс айнымалы жұлдыз жүйесі де бар, ол 1925 жылы жаңа жұлдыз ретінде жарқылдап, 1.2 шамаға жеткен соң көріне алмай қалған. Пиктор өзінің екінші ең жарқын жұлдызы – Бета Пикторис, Жерден 63,4 жарық жылы қашықтықта орналасқан және көміртегіге бай ерекше шаң дискісімен, сондай-ақ екі экзопланетамен (күннен тыс планеталармен) қоршалғандықтан ерекше назар аударады. Бұл шоқжұлдыздағы тағы бес жұлдыздың планеталары бар екені анықталған. Олардың ішінде HD 40307 – алты планетасы бар қызғылт эллипс тәрізді жұлдыз, оның бірі – HD 40307 g – жұлдыздардың тіршілікке жарамды аймағындағы әлеуетті «супер Жер». Каптейн жұлдызы – Пиктор шоқжұлдызындағы Жерге ең жақын жұлдыз. Ол 12,76 жарық жылы қашықтықта орналасқан қызыл эллипс тәрізді жұлдыз. 2014 жылы оның айналысында екі «супер Жер» бар деген болжам болған, бірақ 2021 жылы олардың бар екені жоққа шығарылды. Pictor A – бұл радиогалактика, оның ортасындағы аса ауыр қара тесіктен 800 000 жарық жылы ұзындықтағы плазма ағыны шығады. 2006 жылы Пикторда гамма сәулелерінің жарылысы – GRB 060729 тіркелді, оның ұзақ рентген сәулесі екі жылға жуық уақыт бойы байқалды.
Pictor is a constellation in the Southern Celestial Hemisphere, located between the star Canopus and the Large Magellanic Cloud. Its name is Latin for painter, and is an abbreviation of the older name Equuleus Pictoris (the "painter's easel"). Normally represented as an easel, Pictor was named by Abbé Nicolas Louis de Lacaille in the 18th century. The constellation's brightest star is Alpha Pictoris, a white main sequence star around 97 light years away from Earth. Pictor also hosts RR Pictoris, a cataclysmic variable star system that flared up as a nova, reaching apparent (visual) magnitude 1.2 in 1925 before fading into obscurity. Pictor has attracted attention because of its second brightest star Beta Pictoris, 63.4 light years distant from Earth, which is surrounded by an unusual dust disk rich in carbon, as well as two exoplanets (extrasolar planets). Another five stars in the constellation have been observed to have planets. Among them is HD 40307, an orange dwarf that has six planets orbiting it, one of which—HD 40307 g—is a potential super Earth in the circumstellar habitable zone. Kapteyn's Star, the nearest star in Pictor to Earth, is a red dwarf located 12.76 light years away that was believed to have two super Earths in orbit in 2014, but their existence of these planets was disproven in 2021. Pictor A is a radio galaxy that is shooting an 800,000 light year long jet of plasma from a supermassive black hole at its centre. In 2006, a gamma ray burst—GRB 060729—was observed in Pictor, its extremely long X ray afterglow detectable for nearly two years.
Тарих
Француз астрономы Аббат Николя Луи де Лакаилль 1756 жылы Пикторды «le Chevalet et la Palette» (мольберт және палитра) деп сипаттады, Оңтүстік Мұхитында екі жыл бойы болған кезде 10 000 оңтүстік жұлдыздарды бақылап, тізімдеді. Ол Еуропадан көрінбейтін Оңтүстік аспан жарты шарының белгісі жоқ аймақтарында 14 жаңа шоқжұлдыз құрды. Олардың барлығы, біреуін қоспағанда, Ағарту дәуірін символдайтын құралдарды құрметтеді. Ол осы шоқжұлдыздарға Байер белгілеулерін берді, соның ішінде Пиктордағы он жұлдыз қазір Альфадан Ну Пикториске дейін аталды. Ол 1763 жылғы картасында Equuleus Pictorius шоқжұлдызын көрсетті, «Equuleus» сөзі кішкентай жылқыны немесе мольбертті білдіреді – бұл, мүмкін, суретшілердің есекке сурет салу үшін кенеп тасуының ежелгі дәстүрінен туындаған. Неміс астрономы Иоганн Боде оны Pluteum Pictoris деп атады. Ағылшын астрономы Фрэнсис Бейли 1845 жылы өзінің отандасы сэр Джон Гершельдің ұсынысымен атауды қазіргі түріне қысқартты.
The French astronomer Abbé Nicolas Louis de Lacaille first described Pictor as le Chevalet et la Palette (the easel and palette) in 1756, after observing and cataloguing 10,000 southern stars during a two year stay at the Cape of Good Hope. He devised 14 new constellations in uncharted regions of the Southern Celestial Hemisphere not visible from Europe. All but one honored instruments that symbolised the Age of Enlightenment. He gave these constellations Bayer designations, including ten stars in Pictor now named Alpha to Nu Pictoris. He labelled the constellation Equuleus Pictorius on his 1763 chart, the word "Equuleus" meaning small horse, or easel—perhaps from an old custom among artists of carrying a canvas on a donkey. The German astronomer Johann Bode called it Pluteum Pictoris. The name was shortened to its current form in 1845 by the English astronomer Francis Baily on the suggestion of his countryman Sir John Herschel.
Сипаттамалары
Pictor - солтүстікте Columba, шығыста Puppis және Carina, солтүстік-батыста Caelum, оңтүстік-батыста Dorado және оңтүстікте Volans шоқжұлдыздарымен шектесетін шағын шоқжұлдыз. 1922 жылы Халықаралық астрономиялық одақ бекіткен үш әріптік аббревиатурасы "Pic" болып табылады. Бельгиялық астроном Эжен Дельпорт 1930 жылы анықтаған шоқжұлдыздың ресми шекаралары 18 сегменттен тұратын көпбұрышпен белгіленеді (инфографикада көрсетілген). Экваторлық координаттар жүйесінде осы шекаралардың оңтүстік көтерілу координаттары аралығында, ал еңіс координаттары −42.79° және −64.15° аралығында орналасқан. Пиктор жыл сайын 17 наурызда сағат 21:00-де ең биік нүктеге жетеді. Оның Оңтүстік аспан жарты шарындағы орны бүкіл шоқжұлдызды 26° солтүстік енінен оңтүстікке қарайғы байқаушыларға көрінетін етеді, ал оның бөліктері 35° оңтүстік енінен оңтүстікке қарай айналма полярлы болады.
Pictor is a small constellation bordered by Columba to the north, Puppis and Carina to the east, Caelum to the northwest, Dorado to the southwest and Volans to the south. The three letter abbreviation for the constellation, as adopted by the International Astronomical Union in 1922, is "Pic". The official constellation boundaries, as set by Belgian astronomer Eugène Delporte in 1930, are defined by a polygon of 18 segments (illustrated in infobox). In the equatorial coordinate system, the right ascension coordinates of these borders lie between and , while the declination coordinates are between −42.79° and −64.15°. Pictor culminates each year at 9 p. m. on 17 March. Its position in the far Southern Celestial Hemisphere means that the whole constellation is visible to observers south of latitude 26°N, and parts become circumpolar south of latitude 35°S.
Жұлдыздар
Пиктор – әлсіз шоқжұлдыз; оның ең жарқын үш жұлдызы көрнекті Канопусқа жақын жерде көрінеді. Шоқжұлдыздың шекарасында 6,5 жұлдыздық шамадан жарық немесе оған тең 49 жұлдыз бар. Жерден 97 жарық жылы қашықтықта орналасқан Альфа Пикторис – шоқжұлдыздағы ең жарқын жұлдыз; ол 3,3 жұлдыздық шамасы бар ақ негізгі тізбек жұлдызы және A8VnkA6 спектрлік типі. Жылдам айналатын жұлдыз, болжамды айналу жылдамдығы 206 км/с, оның жұлдызды ортадағы газ қабығы бар. Бета Пикторис – спектрлік типі A6V және көрінетін шамасы 3,86 болатын негізгі тізбектегі тағы бір ақ жұлдыз. Жерден 63,4 жарық жылы қашықтықта орналасқан, ол Бета Пикторис қозғалыс тобының мүшесі – ғарышта бірге қозғалатын шамамен 12 миллион жылдық 17 жұлдыз жүйелерінің тобы. 1984 жылы Бета Пикторис қалдық дискісі бар алғашқы жұлдыз ретінде табылған. Содан бері, Жұлдыздан шамамен 8 астрономиялық бірлік (АБ) қашықтықта, Күн мен Сатурн арасындағы қашықтықта орбитада айналып жүрген, Юпитерден шамамен 8 есе салмағы ауыр экзопланета табылды. Еуропалық Оңтүстік обсерваториясы (ESO) 2009 жылдың соңында өте үлкен телескоп арқылы тікелей бейнелеу арқылы оның бар екенін растады. Гамма Пикторис – К1III спектрлік типі бар қызғылт алып жұлдыз, оның диаметрі Күннің диаметрінен 1,4 есе үлкен. Оның көрінетін шамасы 4,5, Жерден 174 жарық жылы қашықтықта орналасқан. HD 42540, американдық астроном Бенджамин Апторп Гулдтың 47 Пикторис деп атаған, K2.5III спектрлік типі және орташа шамасы 5,04 болатын, сәл салқын қызғылт сары алып. Сондай-ақ, ол өзгермелі жұлдыз болуы мүмкін. Лакаль бұл жұлдызды қателікпен Mu Doradus деп атады, бірақ оның оң көтерілуін бір сағатқа төмен жазды. Лакаль көршілес екі жұлдызды Эта Пикторис деп атады. Eta2 Pictoris, сондай-ақ HR 1663 деп белгілі, K5III спектрлік типі және 5,05 жұлдыздық шамасы бар қызғылт сары алып. 474 жарық жылы қашықтықта орналасқан, оның диаметрі Күннің диаметрінен 5,6 есе үлкен. Eta1 Pictoris, сондай-ақ HR 1649 деп белгілі, 85 жарық жылы қашықтықта орналасқан және F5V спектрлік типі және 5,38 визуалды шамасы бар негізгі тізбек жұлдызы. Екі жұлдыздың 13-ші шамадағы серігі бар. Жерден 1298 жарық жылы қашықтықта орналасқан Delta Pictoris – Beta Lyrae типіндегі эклиптикалық екіжұлдыз. Екі көк жұлдыздан тұратын бұл жүйенің периоды 1,67 күн, және оның көрінетін шамасы 4,65-тен 4,9-ға дейін төмендейтіні байқалады. Жұлдыздар бір-біріне гравитациялық тартылыс салдарынан сопақта пішіндес. TV Pictoris – өте жақын орбитада айналатын А типіндегі жұлдыз бен F типіндегі жұлдыздан тұратын спектроскопиялық екіжұлдыздық жүйе. Соңғы жұлдыз эллипстік пішіндес және өзінің жарықтығында өзгереді. Көзге көрінетін шамасы әр 20 сағат сайын 7,37 мен 7,53 аралығында өзгереді. Бетадан басқа, Пиктордағы тағы бес жұлдыз планеталық жүйелерге ие екені белгілі. AB Pictoris – 2005 жылы тікелей бейнелеу арқылы ашылған үлкен планета немесе қоңыр ергежейлі жұлдыз болатын субжұлдыздық серігі бар BY Draconis өзгермелі жұлдызы. HD 40307 – 42 жарық жылы қашықтықта орналасқан, спектрлік типі K2.5V және көрінетін шамасы 7,17 болатын негізгі тізбектегі қызғылт жұлдыз. Жоғары дәлдікті радиалды жылдамдық планета іздеушісі (HARPS) доплерлік спектроскопиясы HD 40307 алты супержер планетасына ие екенін көрсетті, олардың бірі, HD 40307 g, жұлдыздың айналасындағы тұруға жарамды аймақта орналасқан және басқа планеталар сияқты, жұлдызға жақын орбитада айналмайды. HD 41004 – 139 жарық жылы қашықтықта орналасқан күрделі екіжұлдыздық жүйе. Біріншісі – K1V спектрлік типі бар қызғылт ергежейлі жұлдыз, оның орбитасында 963 күнде бірде бірде 2,65 Юпитер массасынан үлкен планета болады, ал екіншісі – M2V спектрлік типі бар қызыл ергежейлі жұлдыз, оның орбитасында Жошыдан кем дегенде 19 есе үлкен қоңыр ергежейлі жұлдыз болады. Екі жұлдыз асты компоненті де Доплер спектроскопиясы арқылы 2004 және 2002 жылдары CORALIE спектрографы арқылы табылды. Каптейн жұлдызы – 12,78 жарық жылы қашықтықта орналасқан жақын маңдағы қызыл ергежейлі жұлдыз, оның шамасы 8,8. Барнард жұлдызынан кейін аспандағы кез келген жұлдыздың ең үлкен өзіндік қозғалысы бар. Бұл галактика Құс жолының айналасында басқа жұлдыздарға қарама-қарсы бағытта қозғалып, Құс жолының құрамына қосылған ергежейлі галактикадан пайда болған болуы мүмкін, оның негізгі қалдықтары Омега Центавр шарық шоғыры болып табылады. 2014 жылы HARPS спектрографы арқылы Каптейн жұлдызының доплерлік өзгерістерін талдау екі супер Жерді – Kapteyn b және Kapteyn c орналастырғанын көрсетті, бірақ бұл экзопланеталардың бар екені 2021 жылы жоққа шығарылды. Бұл планеталардың іс жүзінде Каптейн жұлдызының айналуы мен белсенділігінің артефакттары екеніне сеніледі. Альфадан 1,5 градусқа батыс-оңтүстікке қарай орналасқан RR Pictoris – жарық жарған жаңа жұлдыз ретінде пайда болған, 9 маусымда 1925 жылы 1,2 шамаға жеткен катаклизмік өзгермелі жұлдыз. Жарқырауының ең жоғары нүктесінен алты ай өткен соң, ол қалың көзбен көрінбейтіндей болып, 1975 жылы 12,5 шамаға дейін төмендеді. RR Pictoris – ақ ергежейлі жұлдыз бен екінші жұлдыздан тұратын жақын екіжұлдыздық жүйе, олар бір-бірінің айналасында 3,48 сағатта айналады – соншалықты жақын, екінші жұлдыз бірінші жұлдыздың аккрециялық дискісіне материал толтырып, одан кейін материал бірінші жұлдызға беріледі. Бұл материал белгілі бір массаға жеткенде, ол тұтанады және жүйе қатты жарқырайды. Орбиталық жылдамдықтан есептегенде, екінші жұлдыздың тығыздығы оның мөлшеріне сәйкес келмейді, сондықтан ол да өз ядросындағы сутегі отыны таусылғаннан кейін кеңейе бастаған және салқындаған болуы керек. RR Pictoris жүйесі Жерден шамамен 1300 жарық жылы қашықтықта орналасқан.
Pictor is a faint constellation; its three brightest stars can be seen near the prominent Canopus. Within the constellation's borders, there are 49 stars brighter than or equal to apparent magnitude 6.5. Located about 97 light years away from Earth, Alpha Pictoris is the brightest star in the constellation; it is a white main sequence star with an apparent magnitude of 3.3, and spectral type A8VnkA6. A rapidly spinning star with a projected rotational velocity estimated at 206 km/s, it has a shell of circumstellar gas. Beta Pictoris is another white main sequence star of spectral type A6V and apparent magnitude 3.86. Located around 63.4 light years distant from Earth, it is a member of the Beta Pictoris moving group—a group of 17 star systems around 12 million years old moving through space together. In 1984 Beta Pictoris was the first star discovered to have a debris disk. Since then, an exoplanet about eight times the mass of Jupiter has been discovered orbiting approximately 8 astronomical units (AU) away from the star—a similar distance as that between the Sun and Saturn. The European Southern Observatory (ESO) confirmed its presence through the use of direct imagery with the Very Large Telescope in late 2009. Gamma Pictoris is an orange giant of spectral type K1III that has swollen to 1.4 times the diameter of the Sun. Shining with an apparent magnitude of 4.5, it lies 174 light years distant from Earth. HD 42540, called 47 Pictoris by American astronomer Benjamin Apthorp Gould, is a slightly cooler orange giant, with a spectral type of K2.5III and average magnitude 5.04. It has also been suspected of being a variable star. Lacaille mistakenly named this star Mu Doradus, but had recorded its Right Ascension one hour too low. Lacaille named two neighbouring stars Eta Pictoris. Eta2 Pictoris, also known as HR 1663, is an orange giant of spectral type K5III and apparent magnitude 5.05. 474 light years distant, it has a diameter 5.6 times that of the Sun. Eta1 Pictoris, also known as HR 1649, is 85 light years distant and is a main sequence star of spectral type F5V and visual magnitude 5.38. A double star, it has a companion of magnitude 13; the two are separated by 11 arcseconds. Located about 1298 light years from Earth, Delta Pictoris is an eclipsing binary of the Beta Lyrae type. Composed of two blue stars of spectral types B3III and O9V, the system has a period of 1.67 days, and is observed to dip from apparent magnitude 4.65 to 4.9. The stars are oval shaped as they are gravitationally distorted by each other. TV Pictoris is a spectroscopic binary system composed of an A type star and an F type star which rotate around each other in a very close orbit. The latter star is elliptical in shape and itself varies in brightness. The visual magnitude ranges between 7.37 and 7.53 every 20 hours. Aside from Beta, five other stars in Pictor are known to host planetary systems. AB Pictoris is a BY Draconis variable star with a substellar companion that is either a large planet or a brown dwarf, which was discovered by direct imaging in 2005. HD 40307 is an orange main sequence star of spectral type K2.5V and apparent magnitude 7.17 located about 42 light years away. Doppler spectroscopy with the High Accuracy Radial Velocity Planet Searcher (HARPS) indicates that HD 40307 is host to six super Earth planets, one of which, HD 40307 g, lies in the circumstellar habitable zone of the star, and is not close enough to be tidally locked (i. e. with the same face always facing the star), unlike the other planets in the same system, and many other planets which orbit close to their parent stars. HD 41004 is a complex binary system about 139 light years distant. The primary is an orange dwarf of spectral type K1V orbited by a planet roughly 2.65 times the mass of Jupiter every 963 days, while the secondary is a red dwarf of spectral type M2V and orbited by a brown dwarf that is at least 19 times as massive as Jupiter. Both substellar components were discovered by doppler spectroscopy using the CORALIE spectrograph in 2004 and 2002 respectively. Kapteyn's Star, a nearby red dwarf at the distance of 12.78 light years, has a magnitude of 8.8. It has the largest proper motion of any star in the sky after Barnard's Star. Moving around the Milky Way in the opposite direction to most other stars, it may have originated in a dwarf galaxy that was merged into the Milky Way, with the main remnant being the Omega Centauri globular cluster. In 2014 analysis of the doppler variations of Kapteyn's Star with the HARPS spectrograph showed that it hosts two super Earths—Kapteyn b and Kapteyn c, but the existence of these exoplanet was disproven in 2021. It is believed that these planets were actually just artifacts of the Kapteyn' star's rotation and activity. Located 1.5 degrees west southwest of Alpha, RR Pictoris is a cataclysmic variable that flared up as a nova, reaching magnitude 1.2 on 9 June 1925. Six months after its peak brightness, it had faded to be invisible to the unaided eye, and was magnitude 12.5 by 1975. RR Pictoris is a close binary system composed of a white dwarf and secondary star that orbit each other every 3.48 hours—so close that the secondary is filling up its Roche lobe with stellar material, which is then transferred onto the first star's accretion disk. Once this material reaches a critical mass, it ignites and the system brightens tremendously. Calculations from the orbital speed suggest the secondary star is not dense enough for its size to still be on the main sequence, so it also must have begun expanding and cooling already after its core ran out of hydrogen fuel. The RR Pictoris system is estimated to lie around 1300 light years distant from Earth.
Терең аспан нысандары
NGC 1705 – Жерден 17 миллион жарық жылы қашықтықта орналасқан иррегулярлы (тұрақсыз) галактика. Жақын ғаламдағы жұлдыздардың пайда болуы ең белсенді галактикаларының бірі, өйткені оның жұлдыздардың пайда болу деңгейі шамамен 30 миллион жыл бұрын жоғары деңгейге жеткен. 485 миллион жарық жылы қашықтықта орналасқан Pictor A – екі бөлікті радиогалактика және Оңтүстік аспан шеңберіндегі радио толқындарының қуатты көзі. Оның ортасындағы аса зор қара тесіктен релятивистік сәуле 800 000 жарық жылы қашықтықтағы рентген сәулесінің қызып тұрған нүктесіне бағытталған. SPT CL J0546 5345 – шамамен 7 миллиард жарық жылы қашықтықта орналасқан, массасы 800 триллион күнге тең келетін галактикалардың ірі шоғыры. GRB 060729 – 2006 жылдың 29 шілдесінде алғаш байқалған гамма сәулелерінің жарлымы. Бұл, көп болжам бойынша, Ic типіндегі супернова – массивті жұлдыздың ядросының күйреуінің белгісі. Бұл оқиға сонымен қатар өте ұзақ рентген сәулесінің қалдығымен ерекшеленді, ол бастапқы оқиғадан кейін 642 күн (шамамен екі жыл) бойы анықталды. Оқиға алыс жерде болды, оның қызыл жылжуы 0,54-ке тең.
NGC 1705 is an irregular dwarf galaxy 17 million light years from Earth. It is one of the most active star forming galaxies in the nearby universe, despite the fact that its rate of star formation peaked around 30 million years ago. Pictor A, around 485 million light years away, is a double lobed radio galaxy and a powerful source of radio waves in the Southern Celestial Hemisphere. From a supermassive black hole at its centre, a relativistic jet shoots out to an X ray hot spot 800,000 light years away. SPT CL J0546 5345 is a massive galaxy cluster located around 7 billion light years away with a mass equivalent to approximately 800 trillion suns. GRB 060729 was a gamma ray burst that was first observed on 29 July 2006. It is likely the signal of a type Ic supernova—the core collapse of a massive star. It was also notable for its extraordinarily long X ray afterglow, detectable 642 days (nearly two years) after the original event. The event was remote, with a redshift of 0.54.