Кіріспе

Минералды көзден алынған жоғары алкандардың сұйық қоспасы, әсіресе геологиялық кен орындарында кездесетін мұнайдың дистилляты. Минералды мұнай – минералды көзден алынған жоғары алкандардың әр түрлі түссіз, иіссіз, жеңіл қоспаларының бірі, әсіресе мұнайдың дистилляты, тағамдық өсімдік майларынан ерекшеленеді. "Минералды мұнай" деген атаудың өзі нақты емес, өйткені соңғы бірнеше ғасырлар бойы көптеген нақты майлар үшін қолданылған. Басқа да дәл емес атаулар: "ақ май", "парафин майы", "сұйық парафин" (жоғары тазартылған медициналық сапа), *paraffinum liquidum* (латын тілінде) және "сұйық мұнай". Көбінесе минералды мұнай – шикі мұнайды тазарту арқылы бензин және басқа мұнай өнімдерін алу кезінде алынатын сұйық. Майлауға қолданылатын минералды майлар негізгі майлар деп аталады. Жалпы алғанда, минералды мұнай – мөлдір, түссіз май, негізінен алкандар мен циклоалкандардан тұрады және вазелинге ұқсас. Оның тығыздығы шамамен .

Номенклатура

Минералды майға қолданылатын атаулардың анықтамасындағы кейбір дәлсіздік (мысалы, "ақ май") тұтынушылар мен саудагерлердің оны қалай пайдаланғанын көрсетеді, олар мұнайдың нақты химиялық құрамын білмеген және әдетте білуге қажеті болмаған. "Мерриам Вебстер" сөздігі "минералды май" терминінің алғаш рет 1771 жылы қолданылғанын көрсетеді. XIX ғасырдың соңына дейін мұнайдың құрамын анықтауға қажетті химиялық ғылым жетілмеген еді. "Ақ металл" терминімен де ұқсас лексикалық жағдай болды. АҚШ-та кеңінен және арзанға сатылатын "минералды май" Ұлыбританияда осылай сатылмайды. Оның орнына британдық фармакологтар жеңіл минералды май үшін "paraffinum perliquidum", ал сәл тұтқыр түрлері үшін "paraffinum liquidum" немесе "paraffinum subliquidum" терминдерін қолданады. "Paraffinum liquidum" термині көбінесе сәби майы мен косметика құрамындағы ингредиенттер тізімдерінде кездеседі. Британдық ароматерапевтер жиі "ақ минералды май" терминін қолданады. Майлауда минералды майлар мұнайдан тазартылған I, II және III топтағы базалық майларды құрайды.

Токсикология

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы минималды өңделген минералды майларды адамдар үшін канцерогенді деп танылған 1-топтағы канцерогендер ретінде жіктейді; жоғары тазартылған майлар 3-топқа жатады, себебі белгілі қолданылатын ақпарат бойынша олар канцерогенді деп күдіктенбейді және оларды зиянсыз деп жіктеуге жеткілікті. Ұлыбританияның азық-түлік стандарттары агенттігі (FSA) 2011 жылы картоптан жасалған қаптамаға қолданылатын басып шығару сиясынан (оның ішінде минералды майлардан) азық-түлікке көшуі мүмкін компоненттердің қаупін бағалауды жүргізді, бұл бағалау сол жылы өткізілген зерттеулердің нәтижелеріне негізделді. FSA сияға байланысты азық-түлік қауіпсіздігіне қатысты ешқандай нақты мәселелерді анықтаған жоқ. Адамдар жұмыс орнында минералды май тамшыларын тыныс алу, терімен немесе көзбен тікелей жанасу арқылы жұқтыруы мүмкін. Америка Құрама Штаттарында Еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау басқармасы жұмыс орнында минералды май тамшыларына ұшыраудың заңды шегін 8 сағаттық жұмыс күні үшін белгіледі, ал Еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау ұлттық институты 8 сағаттық жұмыс күні үшін ұсынылатын шекті белгіледі, ACGIH құрастырған 2019 жылғы Кәсіптік әсер ету мәндері жөніндегі нұсқаулыққа сәйкес, қысқа мерзімді әсер етудің бұрынғы шегі күштен шығарылды. деңгейі және одан жоғары деңгейлер дереу өмірге және денсаулыққа қауіпті деп көрсетілген. Дегенмен, қазіргі токсикологиялық деректерде қысқа мерзімді әсердің кез келген деңгейінен туындаған денсаулыққа қайтымсыз әсерлердің ешқандай дәлелі жоқ; қазіргі мән ерікті деп есептеледі.

Емірткі

Минералды май іш қатуды жеңілдету үшін слабитель ретінде қолданылады, нәжір мен ішекте суды сақтап қалу арқылы. Жоғарыда айтылғандай, әдетте қауіпсіз деп есептелсе де, оны жұтып қою пневмония сияқты ауыр денсаулық проблемаларына әкелуі мүмкін деген алаңдаушылық бар. Минералды майды ауызбен немесе тік ішек арқылы енгізуге болады. Ол кейде клизма құрамында майлау үшін қолданылады, себебі жұтылған материалдың көп бөлігі денеге сіңбей, нәжіспен шығарылады.

Жеке майлау құралдары

Американдық репродуктивті медицина қоғамы оны фертильділікті сақтау мақсатында вагинальды майлауға қолдануды ұсынады. Дегенмен, майлар латекс кондомдарын нашарлатады.

Ұяшық өсіру

Ерекше тазалықтағы минералды май көбінесе ЭКО және оған байланысты процедураларда ооциттер мен эмбриондарды өсіру кезінде Петри ыдысындағы өсіру ортасының микротамшыларын жабатын қаптама ретінде қолданылады. Майды қолдану ашық культура жүйесімен салыстырғанда бірнеше артықшылықтар ұсынады: ол бір ыдыста бірнеше ооциттер мен эмбриондарды бір уақытта, бірақ жеке-жеке бақылауға мүмкіндік береді; ортаның булануын болдырмау арқылы концентрация мен pH деңгейінің өзгеруін азайтады; қолданылатын ортаның көлемін едәуір қысқартуға мүмкіндік береді (бір ооцитке бірнеше миллилитрдің орнына аз мөлшерде); сондай-ақ, ыдысты инкубатордан шығарған кезде жасушаларға жылулық стресті азайтатын температура буфері ретінде қызмет етеді.

Ветеринариялық

Ветеринариялық дәріханада сатылатын минералды май үй жануарлары мен малға жеңіл жұмсартқыш ретінде арналған. Кейбір минералды майлар мал вакциналарында иммундық жауапты күшейту үшін адъювант ретінде қолданылады. Құс шаруашылығында қарапайым минералды майды қабыршақты кенелермен зарарланған тауықтардың аяқтарына, саусақтарына және тырнақ аралықтарына сүртсе болады. Минералды май осы ұсақ паразиттік жәндіктерді жояды. Ара шаруашылығында тамаққа қолданылатын минералды майға қаныққан қағаз салфеткалар трахеялық және басқа да кенелерді емдеу үшін қолданылады. Сонымен қатар, кеудекейлер мен жыландар сияқты бауырымен жорғалаушылардың түлеп түспеген терісін (көбікшені) алып тастау үшін мақта тампонымен бірге қолданылады.

Косметика

Минералдық май балаларға арналған лосьондардың, суық кремдердің, майлардың және косметикалық өнімдердің құрамына жиі қосылады. Бұл жеңіл, арзан, иіссіз және дәмсіз май. Оны кіл тамырларын сынбас үшін қолдануға болады, ал суық кремде – кремді макияж және уақытша татуировкаларды кетіру үшін пайдаланылады. Минералдық майды қолдану туралы жиі айтылатын алаңдаушылықтың бірі – оның бірнеше комедогендік заттар тізіміне енуі. Бұл тізімдер көп жылдар бұрын жасалған және дерматологиялық әдебиеттерде жиі кездеседі. Косметикалық және тері күтімі өнімдерінде қолданылатын жоғары тазартылған минералдық май комедогенді емес (тері тесіктерін бітпейді).

Механикалық, электрлік және өнеркәсіптік

Минералдық май электр компоненттерінде өткізгіш емес салқындатқыш немесе жылу тасымалдағыш ретінде, әртүрлі өнеркәсіптік/механикалық салаларда қолданылады, себебі ол электр тогын өткізбейді және ауа мен суды ығыстыруға мүмкіндік береді. Мысалдардың ішінде трансформаторларда қолданылатын трансформатор майы және жоғары кернеулі ажыратқыштардағы минералдық май бар, ол изолятор және салқындатқыш ретінде қосқыштардың доғаларын тарату үшін пайдаланылады. Минералдық май қысылмайтындықтан, гидравликалық машиналар мен көлік құралдарында гидравликалық сұйықтық ретінде қолданылады. Минералдық майдың диэлектрлік тұрақтылығы 50 °C (122 °F) температурада 2,3-тен 200 °C (392 °F) температурада 2,1-ге дейін өзгереді. Электр жылытқыштары кейде минералдық майды жылу тасымалдағыш май ретінде қолданады. Ескі суытқыштар мен кондиционер компрессорларында қолданылатын майлау материалдары минералдық майға негізделген, әсіресе R 22 тоңазытқышы қолданылған жағдайларда. Минералдық май майлаушы зат, кесу сұйықтығы және тоқыма өндірісі үшін таңдалған жұт талшықтарын кондициялауға арналған май ретінде қолданылады, бұл процесс "жұт дайындамасы" деп аталады. Шпиндель майлары – тоқыма өнеркәсібінде майлауға қолданылатын жеңіл минералдық майлар. Минералдық майдың жиі айтылатын кемшілігі – оның нашар биологиялық ыдырауы; кейбір жағдайларда мақта тұқымы майы немесе рапс майы сияқты өсімдік майларын қолдануға болады.

Тамақ дайындау

Оның суды сіңіруге кедергі келтіретін қасиеттері, дәмі мен иісінің болмауы салдарынан, тамаққа жарамды минералды май ағаштан жасалған кесу тақталары, салат сауындары мен ыдыстарды сақтау үшін жиі қолданылады. Ағаштан жасалған жиһазға үнемі аз мөлшерде минералды май жағу, тағам сұйықтықтарының сіңуіне, соның ішінде тағам иістеріне кедергі келтіреді, ағаш ыдыстар мен құралдарды гигиеналық түрде тазалауды жеңілдетеді. Минералды майды судың сіңуіне кедергі келтіру үшін қолдану, ағаш ыдыстардың ылғалдану мен кебу циклдерінен туындаған жарықтар мен сынулардың пайда болуын да болдырмайды. Дегенмен, бұл заттарға жағылған минералды майдың бір бөлігі, егер тағаммен жанасса, оған сіңіп, содан кейін денеге түсіп кетуі мүмкін. Минералды май кейде тамақ өнеркәсібінде, әсіресе кондитерлік өнімдерде қолданылады. Мұндай жағдайларда, ол көбінесе беретін жылтырлығы үшін және конфеталардың бір-біріне жабысуын болдырмау үшін қолданылады. Балаларға арналған тағамдарда қолдануға кеңес берілмесе де, ол әлі де көптеген кондитерлік өнімдерде, соның ішінде шведтік балықтарда кездеседі. Тамаққа жарамды минералды майдың қолданылуы, оның іш жүгіргіш әсеріне байланысты өзінен-өзі шектеледі. Күнделікті ең жоғары мөлшері шамамен есептеледі, оның бір бөлігі нан пісіру өнеркәсібіндегі машиналарда қолданудан туындайды. Чиптерді қысқа мерзімге минералды майға салу немесе майды әр чипке жағып, содан кейін сүртіп тастау мүмкін. Бұл өндірістен қалған ұнтақты қалдықтарды жояды, сонымен қатар чиптердің сыртқы түрі мен сезімін жақсартады. Минералды май кейбір гельді хош иіс шамдардың негізгі отыны ретінде қолданылады. Ол салқындату үшін де қолданылады, мысалы, кейбір жеке жасалған компьютерлердегі компоненттерді сұйыққа батыру арқылы салқындату. Әуесқой радио операторлары көбінесе ветеринарлық минералды майды RF жүктемелері үшін арзан салқындатқыш ретінде, сондай-ақ антенналарды симуляциялау үшін, мысалы "тенналар" сияқты, аса жоғары кернеулі тізбектер үшін электр оқшаулағышы және/немесе салқындатқыш ретінде пайдаланады. Минералды майды кәсіби пайдаланудан кейін әуесқойлар қолданады, себебі ол әдетте үлкен электрлік трансформаторлар мен ұқсас жабдықтарда, сондай-ақ жоғары кернеуде қолданылатын кішкентай коммутаторларда оқшаулағыш және салқындатқыш сұйықтық болып табылады. Минералды май кейбір автомобильдерде, мысалы гидродинамикалық серіппелі Citroën модельдерінде және велосипедтің дискілі тежегіш жүйелерінде тежегіш сұйықтығы ретінде қолданылады. Минералды май арнайы машиналарда (өндірілген және қолмен жасалған) жандырылады, нәтижесінде автокөліктердің буландырушы шығарындылар жүйесіне (EVAP) ақауларды анықтау үшін пайда болатын қалың ақ түтін шығады. Ол тас кескіштердегі алабастрды жылтырату үшін, сондай-ақ ашық подшипниктері бар қалта пышақтарын немесе тағаммен жұмыс істейтін құралдарды майлау және тазалау үшін қолданылады, сондықтан оларды мерзімді түрде майлау қажет. Жеңіл минералды май (параффин перликвидум) абразивті май тастарындағы кескіш құралдарды (мысалы, кескіштерді) қайрау кезінде қайрау майы ретінде қолданылады. Минералды май USP немесе жеңіл минералды май олардың жүзіне тоттың түсуін болдырмау үшін қолданылуы мүмкін. Бұл сілтілі металдар, литий, калий және натрий сияқты реактивті металдарды сақтаудың арзан тәсілі болып табылады. Бау-бақша майы көбінесе минералды майды белсенді ингредиент ретінде қамтиды. Ол өсімдіктерге шашыратылып, масштаб, шырыш және басқа да зиянкестердің популяциясын тұншықтыру арқылы бақыланады. Жылытылатын қақпақтары бар термоциклерлер кеңінен қолданысқа енгенге дейін, полимераза тізбекті реакцияларын (ПТР) биотехнологияда судың жоғалуын болдырмау үшін минералды маймен жабу әдеттегі практика болды. Ол көбінесе рентгендік кристаллографияда пайдалану үшін кристалдарды суспензиялау үшін қолданылады. Бөлшектер физикасындағы реакциялар үшін мөлдір соқтығысу материалы ретінде қолданылады, мысалы MiniBooNE нейтрино осцилляциялық экспериментінде. Салыстырмалы түрде төмен температурада жануға қабілетті, дәмсіз және иіссіз болғандықтан, минералды май отты дем алу және "от билеу" сияқты ойын-сауықтарда қолданылуы мүмкін, бірақ жарақат алу қаупі бар. Парафин майы көбінесе Галилео термометрлерін толтыру үшін қолданылады: Парафин майының қату температурасы судан төмен болғандықтан (шамамен), бұл оларды тасымалдау кезінде немесе салқын ортада сақтағанда мұздануға көбірек төзімді етеді.