Кіріспе

Химиялық қосылыс

Chembox
| Көзден өткізілген өрістер = өзгертілген
| Тексерілген ревизия = 443856572
| Атауы =
| Кескін файлы = Hexane 2D Skeletal.svg
| Кескін файлы анықтамасы =
| Кескін мөлшері = 160
| Кескін атауы = Гексанның қаңқа формуласы
| Кескін файлы1 = Hexane 2D B.png
| Кескін файлы1 анықтамасы =
| Кескін атауы1 = Гексанның қаңқа формуласы, барлық жасырын көміртектері көрсетілген және барлық нақты сутектері қосылған
| Кескін файлы2 = Hexane from xtal 1999 at an angle 3D balls.png
| Кескін файлы2 анықтамасы =
| Кескін мөлшері2 = 160
| Кескін атауы2 = Гексанның шар және таяқша моделі
| Кескін файлы3 = Hexane 3D vdW.png
| Кескін файлы3 анықтамасы =
| Кескін мөлшері3 = 160
| Кескін атауы3 = Гексанның кеңістіктік моделі
| PIN = Гексан
| Басқа атаулар = Секстан, гексакарбан
| Жүйелік атауы =
| Бөлім1 =
| Бөлім2 =
| Бөлім3 =
| Бөлім4 = Chembox Қауіптері
| Басты қауіптер = Репродуктивті токсикалық әсер – Жұтылғанда, өкпе ісінуі, пневмонит
| GHSPictograms =
| GHSSignalWord = ҚАУІПТІ
| HPhrases =
| PPhrases =
| NFPA H = 1
| NFPA F = 3
| NFPA R = 0
| FlashPtC = −26.0
| AutoignitionPtC = 234.0
| ExploLimits = 1.2–7.7%
| LD50 = 25 г/кг (пероральді, егеуқұйрық) 28710 мг/кг (егеуқұйрық, пероральді)
| LDLo = 56137 мг/кг (егеуқұйрық, пероральді)
| REL = TWA 50 ppm (180 мг/м3)

Гексан – түссіз сұйықтық, таза күйде иісі жоқ, қайнау температурасы шамамен ... Гексан арзан, салыстырмалы түрде қауіпсіз, көбінесе реакцияға түспейтін және оңай буланатын полярлық емес еріткіш ретінде кеңінен қолданылады, ал қазіргі бензин қоспаларында шамамен 3% гексан бар. «Гексан» термині негізінен (>60%) n-гексаннан, 2-метилпентан және 3-метилпентан изомерлік қосылыстарының әртүрлі мөлшерлерінен және мүмкін, аз мөлшердегі C5, C6 және C7 (цикло)алкандардан тұратын қоспаны білдіреді. Бұл «гексан» қоспалары таза гексанға қарағанда арзан және бір ғана изомерді қажет етпейтін ірі масштабты операцияларда жиі қолданылады (мысалы, тазалау еріткіші ретінде немесе хроматография үшін).

Қолданылуы

Өндірісте гександар аяқ киім, былғары бұйымдары және шатырларды жабыстыруға арналған желімдерді жасауға қолданылады. Олар сондай-ақ тұқымдардан тамақ майларын (мысалы, канола майы немесе соя майы) алу үшін, түрлі заттарды тазалау және майсыздандыру үшін, сондай-ақ тоқыма өндірісінде пайдаланылады. АҚШ-та соя майын өндіруде олар жиі қолданылады және осы техника қолданылатын барлық соя өнімдерінде қоспа ретінде кездесуі мүмкін; FDA-ның осы қоспаны реттеуінің жоқтығына қатысты пікір қақтығыстары бар. Гександы зертханада су мен топырақтан майлы және мұнайлы қоспаларды талдау үшін қолданады. Гександы оңай депротондауға болмайтындықтан, ол өте күшті негіздерді қатыстыратын реакцияларда, мысалы, органолитийлерді дайындауда қолданылады. Мысалы, бутиллитийлер әдетте гексан ерітіндісі түрінде жеткізіледі. Гександар хроматографияда полюстік емес еріткіш ретінде кеңінен қолданылады. Гексанның құрамындағы жоғары алкандар еріткішпен ұқсас уақытта тоқталады, яғни гександы қамтитын фракциялар да осы алкандарды қамтиды. Дайындық хроматографиясында гександардың үлкен көлемін шоғырландыру нәтижесінде алкандармен ластанған үлгі пайда болуы мүмкін. Бұл қатты заттың майлы түрде алынуына әкелуі мүмкін және алкандар талдауға кедеріл келтіруі мүмкін.

Өндіріс

Гександы негізінен шикі мұнайды тазарту арқылы алады. Фракцияның нақты құрамы мұнайдың түріне (шикі немесе реформатталған) және тазарту процесінің шектеулеріне көп көлемде байланысты. Өнеркәсіптік өнім (әдетте тік тізбекті изомердің салмағы бойынша 50% шамасында) – белгілі бір температурада қайнайтын фракция болып табылады.

Реактивтілік

Көптеген алкандар сияқты гександар да реактивтілігі төмен және реактивті қосылыстарды ерітуге жарамды. Бірақ, n-гексанның коммерциялық үлгілерінде көбінесе метилциклопентан кездеседі, онда кейбір радикалдық реакциялармен үйлеспейтін үшіншілік C-H байланыстары болады.

Қауіпсіздік

5000 ppm-де 10 минут бойы ингаляцияланған n гексанның әсерінен айқын бас айналуы байқалады; 2500-1000 ppm-де 12 сағат бойы ұйқышылдық, шаршау, тәбеті жоғалу және алыс қол-аяқтардағы парестезия байқалады; 2500–5000 ppm-де бұлшық әлсіздігі, қол-аяқтың суық болуы, көрудің нашарлауы, бас ауруы және анорексия байқалады. Ұзақ мерзімді кәсіби әсерде n гексанның жоғары деңгейі АҚШ-тағы автомеханиктерде шеттік нейропатияға, ал Азия, Еуропа және Солтүстік Америкадағы баспа машиналары, аяқ киім және жиһаз фабрикаларының жұмысшыларында нейротоксикалық әсерге алып келетіні дәлелденді. АҚШ Ұлттық еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау институты (NIOSH) гексан изомерлері үшін (n гексан емес) 8 сағаттық жұмыс күніне 100 ppm ұсынылатын шекті мәнді белгіледі. Дегенмен, n гексан үшін NIOSH REL қазіргі уақытта 8 сағаттық жұмыс күніне 50 ppm құрайды. Бұл шек 1989 жылы Кәсіби қауіпсіздік және денсаулық сақтау басқармасымен рұқсат етілген экспозиция шегі (PEL) ретінде ұсынылған; алайда, бұл PEL 1992 жылы АҚШ соттарында күшін жойды. АҚШ-тағы қазіргі n гексан PEL 500 ppm құрайды. n Гексан кейде спиртті денатурациялау үшін, сондай-ақ тоқыма, жиһаз және былғары өнеркәсібінде тазалау құралы ретінде қолданылады. Ол басқа еріткіштермен бірте-бірте алмастырылуда. Гексан, бензин сияқты, өте тұрақсыз және жарылыс қаупі бар. 1981 жылы Луисвиллде болған канализациялық жарылыстар Кентуккидегі канализация желілері мен көшелердің көп бөлігін қиратты, себебі Ралстон Пурина компаниясына тиесілі соя өңдеу зауытынан заңсыз шығарылған гексан булары тұтанды. 2007 жылдың 5 желтоқсанында Аргентинаның Рио-Куарто ұлттық университетінде болған жарылыстың себебі гексан төгілуі болды, ол жылу шығаратын машинаның жанында болды, нәтижесінде өрт шығып, бір студент қаза тауып, 24-і жарақат алды.

Оқиғалар

Жұмыс кезінде гексанмен улану жапондық сандал жасаушыларға, итальяндық аяқ киім жасаушыларға, Тайваньдық баспа дайындығымен айналысатындарға және басқаларға кездескен. Тайваньдық жұмысшылардың талдауы нәтижесінде гександы қоса алғанда, заттарға кәсіби жолмен ұшырау анықталды. 2010–2011 жылдары iPhone өндіретін қытай жұмысшылары гексанмен уланғаны туралы хабарлар тарады.

Биоөңдеу

Гексан организмде 2-гексанолға, одан әрі 2,5-гександиолға биотрансформацияланады. Бұл түрлену цитохром P450 ферментімен, ауадан алынған оттегіні пайдалана отырып катализденеді. 2,5-гександиол одан әрі окистеніп, нейротоксикалық және полиневропатияны тудыратын 2,5-гександионға айналуы мүмкін.