Алифаттық көмірсулар: құрамы, түрлері (алкандар, алкендер, алкиндер). Ароматтық сақинасы жоқ, ашық тізбекті немесе циклдi құрылымды қосылыстар туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ароматты сақиналары жоқ көмірсутектер
Hydrocarbon compounds without aromatic rings
Органикалық химияда көмірсутектер (тек көміртек пен сутектен тұратын қосылыстар) екі классқа бөлінеді: ароматты қосылыстар және алифалық қосылыстар (/æ//l//ɪ/'/f//æ//t//ɪ//k/; G. aleiphar, май). Алифалық қосылыстар қанық болуы мүмкін (барлық C-C байланыстары жеке болып, құрылымын сутекпен толықтыруды қажет етеді, мысалы, гексан), немесе қанықпаған, мысалы, гексен және гексин. Тік немесе тармақталған, кез келген түрдегі сақиналары жоқ ашық тізбекті қосылыстар әрқашан алифалық болып табылады. Егер олар ароматты болмаса, циклдік қосылыстар алифалық болуы мүмкін.
In organic chemistry, hydrocarbons (compounds composed solely of carbon and hydrogen) are divided into two classes: aromatic compounds and aliphatic compounds (,/æ//l//ᵻ/'/f//æ//t//ᵻ//k/; G. aleiphar, fat, oil). Aliphatic compounds can be saturated (in which all the C C bonds are single requiring the structure to be completed, or 'saturated', by hydrogen) like hexane, or unsaturated, like hexene and hexyne. Open chain compounds, whether straight or branched, and which contain no rings of any type, are always aliphatic. Cyclic compounds can be aliphatic if they are not aromatic.
Құрылымы
Алифалық қосылыстар қанықты, жай байланыстармен (алкандар) немесе қанықпаған, қос байланыстармен (алкендер) немесе үштік байланыстармен (алкиндер) болуы мүмкін. Егер көміртек тізбегіне басқа элементтер (гетероатомдар) қосылса, олардың ішінде ең көп кездесетіні оттек, азот, күкірт және хлор болса, онда ол енді көмірсутек болып табылмайды, демек алифалық қосылыс та емес. Дегенмен, молекуланың көмірсутек бөлігі алифалық болған жағдайда, мұндай қосылыстарды алифалық деп атауға болады, мысалы, ароматты аминдерден ажырату үшін алифалық аминдер. Ең қарапайым алифалық қосылыс – метан (CH4).
Aliphatic compounds can be saturated, joined by single bonds (alkanes), or unsaturated, with double bonds (alkenes) or triple bonds (alkynes). If other elements (heteroatoms) are bound to the carbon chain, the most common being oxygen, nitrogen, sulfur, and chlorine, it is no longer a hydrocarbon, and therefore no longer an aliphatic compound. However, such compounds may still be referred to as aliphatic if the hydrocarbon portion of the molecule is aliphatic, e. g. aliphatic amines, to differentiate them from aromatic amines. The least complex aliphatic compound is methane (CH4).
Қасиеттері
Көптеген алифалық қосылыстар тұтанады, көмірсутектерді отын ретінде пайдалануға мүмкіндік береді, мысалы, пештер мен жылыту үшін табиғи газдағы метан; шамдар мен тұтандырғыштардағы бутан; бензин, дизель және авиациялық отын сияқты сұйық көлік отындарында әр түрлі алифалық (сондай-ақ ароматты) көмірсутектер; сонымен қатар, дәнекерлеуде қолданылатын этин (ацетилен) сияқты басқа да қолданыстар бар.
Most aliphatic compounds are flammable, allowing the use of hydrocarbons as fuel, such as methane in natural gas for stoves or heating; butane in torches and lighters; various aliphatic (as well as aromatic) hydrocarbons in liquid transportation fuels like petrol/gasoline, diesel, and jet fuel; and other uses such as ethyne (acetylene) in welding.