Кіріспе

Техникалық жабдықтардың тек белгілі бір адамдардың қатысуында ғана істен шығуы туралы сенім – Паули эффектісі немесе Паули құрылғысының салдары болып табылады, яғни техникалық жабдықтардың белгілі бір адамдардың қатысуымен күрделі бұзылуға ұшырауы. Бұл термин австриялық теориялық физик Вольфганг Паулиге қатысты құпия анекдоттардан кейін пайда болды, онда ол қатысқан кезде жабдықтарды қолдану кезінде техникалық мәселелер жиі туындаған. Паули эффектісі Паулидің атымен аталған нақты физикалық құбылыс – Паулидің тыйым салу принципімен байланысты емес. Дегенмен, Паули эффектісі әзілде екінші Паули тыйым салу принципі деп аталды, оған сәйкес, жұмыс істейтін құрылғы мен Вольфганг Паули бір бөлмеде бола алмайды. Паули өзі осылай аталатын эффектінің нақты екеніне сенді. Ол Карл Юнг пен Мари Луиза фон Францпен синхрондық туралы хат алмасты, сондай-ақ Германиядағы жалғыз парапсихология кафедрасының меңгері, Фрайбург университетінің Институттың оқытушысы Ханс Бендермен де хат алмасты. Юнг пен Паули физика мен терең психология арасындағы кейбір параллельдерді байқады. Паули 1948 жылы Цюрихтегі Ц.Г. Юнг институтының негізін салу мерекесінде құрметті қонақ ретінде болды. Салтанат кезіндегі танымал Паули эффектісі – ол кірген кезде қытай гүлдері бар ваза ешқандай себепсіз еденге құлап түсті – Паулиді "Негізгі физика" атты мақала жазуға итермеледі, онда ол физика мен терең психология арасындағы толықтыратын қатынастарды табуға тырысты.

Анекдоттық дәлелдер

Геттинген университетінің физика зертханасында бір оқиға болды. Ешбір себепсіз, бір қымбат өлшеу құралы кенеттен жұмысын тоқтатты, бірақ Паули сол кезде қатыспады. Институт директоры Джеймс Франк, оқиға туралы Цюрихтегі әріптесі Паулиге хабарласып, бұл жолы Паулидің кінәсіз екенін әзілмен айтты. Бірақ, Паулинің Цюрихке пойызбен сапар жасап, оқиға болған шақта Геттинген теміржол станциясында пойыз ауыстырғаны белгілі болды. Бұл оқиға Джордж Гамовтың «Физиканы дүр сілкіндірген отыз жыл» кітабында баяндалған, онда теориялық физик неғұрлым талантты болса, әсер де соғұрлым күшті болады делінген. Р. Пейерлс бір рет қабылдау кезінде Паули кіре бергенде шамшырақты әдейі құлатып, осы әсерді пародизациялауға тырысқан жағдайды сипаттады. Шамшырақ босатуға арналған арқанға ілінді, бірақ орнынан жылмады, осылайша Паули эффектісінің нақты мысалы болды. 1934 жылы Паули екінші әйелімен бал айында келе жатқанда көлігінің бұзылуын нақты Паули эффектісінің дәлелі деп қарады, себебі бұзудың анық сыртқы себебі болмады. 1950 жылдың ақпанында, ол Принстон университетінде болғанда, циклотрон өртенді, және ол бұл бұзылудың осы Паули эффектісіне, оның атымен аталған эффектіге жата ма деп ойланды.

Мәдени сілтемелер

Филип К. Дик өзінің 1963 жылғы ғылыми-фантастикалық романы «Титан ойыншыларында» «Паулидің синхрондылығына» сілтеме жасайды, бұл басқа псиондық қабілеттер, мысалы психокинездің, алдын ала сезімдік псиондық қабілеттерге кедеріл келтіруімен байланысты: «акаузал байланыс құбылысы». «Ю Ги О!» сериясында Тацухиса Камиджо (ағылшын нұсқасында – Люцидиен Каллистер) өзін «демонның денесіндегі» адам деп есептейді және қолдарымен телефондар мен дрондар сияқты электрондық құрылғыларды кездейсоқ түрде бұзуға немесе өзін-өзі жоюға себеп бола алады. Басты кейіпкер Юга Одо мұны Паули эффектісімен байланыстырады. «Амнезия: Тағдыр естеліктері» визуалды романы мен анимесінің кейіпкері Кент аниме адаптациясында қаһарманмен сөйлескенде осы құбылысқа сілтеме жасайды.