Кіріспе
Психикалық қабілет
Телепатия – адамның сезімдік арналарын немесе физикалық байланысын пайдаланбастан, бір адамның ойынан екінші адамға ақпараттың тікелей берілуі. Бұл термин алғаш рет 1882 жылы классикалық ғалым Фредерик В. Х. Майерс, Психикалық зерттеулер қоғамының (SPR) негізін қалаушысы қолданған, және ол бұрынғы «ойды беру» деген сөзден гөрі көбірек танымал болды. Телепатиялық тәжірибелер тарихи тұрғыдан дұрыс бақылау мен қайталанатын нәтижелердің болмауы үшін сынға ұшырады. Телепатияның бар екенін көрсететін нақты дәлелдер жоқ, және ғылыми қауымдастық бұл тақырыпты жалған ғылым деп санайды. Телепатия ғылыми фантастикада кең таралған тақырып.
Тұжырымдаманың пайда болуы
Роджер Лакхерст және Джанет Оппенхайм сияқты тарихшылардың пікірінше, батыс өркениетіндегі телепатия тұжырымдамасының бастауы 19 ғасырдың соңына және Психикалық зерттеулер қоғамының құрылуына байланысты. Физикалық ғылымдар маңызды табыстарға жеткен кезде, ғылыми ұғымдар психикалық құбылыстарға (мысалы, жануарлар магнетизмі) қолданылып, бұл паранормальді құбылыстарды түсінуге көмектеседі деген үміт болды. Қазіргі заманғы телепатия ұғымы осы орайда қалыптасты.
Ойларды оқу
19 ғасырдың аяғында сиқыршы және менталист Вашингтон Ирвинг Бишоп "ой оқу" демонстрацияларын көрсетті. Бишоп өзінің ешқандай табиғаттан тыс күші жоқ екенін айтты және өз қабілеттерін бұлшықет сезімталдығына (елеңдемейтін дене қозғалыстары арқылы ойларды оқу) байланыстырды. Бишопты ғалымдар тобы зерттеді, олардың ішінде "Британ медициналық журналының" редакторы және психолог Фрэнсис Гальтон болды. Бишоп үстелдегі белгілі бір нүктені дұрыс анықтау және жасырын затты табу сияқты бірнеше тәжірибелерді сәтті орындады. Тәжірибелер кезінде Бишопқа дұрыс жауапты білетін адаммен физикалық байланыс қажет болды. Ол көмекшінің қолын немесе білегін ұстап тұрды. Ғалымдар Бишоптың нағыз телепат емес, идеомоторлық қозғалыстарды анықтау үшін жоғары дамыған қабілетін пайдаланғанына келісті. Тағы бір белгілі ой оқушы – сиқыршы Стюарт Камберленд. Ол бөлмедегі жасырын затты көзі байлаулы күйде табу немесе бір адамнан қылмыстық оқиғаны көзге елестетуді сұрап, содан кейін оның ойларын оқып, құрбанды анықтау және қылмысты қайта жасау сияқты өте күрделі тәжірибелер жасағанымен танымал болды. Камберленд өзінің ешқандай нағыз психикалық қабілеті жоқ екенін және оның ой оқу өнері тек адамның қолын ұстап, оның бұлшықет қозғалыстарын оқу арқылы ғана мүмкін екенін мәлімдеді. Ол телепатияның нақты жағдайларын іздеген Психикалық зерттеулер қоғамымен байланысты зерттеушілермен пікір келіспеді. Камберленд телепатияның және өлгендермен байланыс орнатудың мүмкін емес екенін, адам ақылының телепатия арқылы емес, тек бұлшықет арқылы оқылатынын айтты.
Кейс-студиялар
XIX ғасырдың соңында Крири сестері (Мэри, Элис, Мод, Кэтлин және Эмили) Психикалық зерттеулер қоғамы тарапынан тексерілді және олардың шынайы психикалық қабілеттері бар деп саналды. Алайда, кейінірек жасалған тәжірибеде олар сигналдық кодтарды қолданып отырғаны анықталды және олар алаяқтық жасағанын мойындады. Джордж Альберт Смит пен Дуглас Блэкберн де Психикалық зерттеулер қоғамы тарапынан шынайы экстрасенстер деп жарияланды, бірақ Блэкберн алаяқтық жасағанын мойындады: Г. А. Смит пен мен жүргізген телепатиялық тәжірибелерге шамамен отыз жыл бойы ойды берудің шындығының негізгі дәлелі ретінде қабылданды. 1916 және 1924 жылдар аралығында Гилберт Мюррей телепатияға қатысты 236 тәжірибе жүргізді және нәтижелердің 36%-ы сәтті деп хабарлады. Дегенмен, хабарды жіберушінің айтқанын ести алатындықтан, бұл нәтижелер гиперестезиямен түсіндірілуі мүмкін деген пікір айтылды. Психолог Леонард Т. Троланд Гарвард университетінде телепатия бойынша тәжірибелер жүргізді, олар 1917 жылы жарияланды. Қатысушылар күтілген нәтижелерге жетпеді. Артур Конан Дойл мен В.Т. Стид Юлиус пен Агнес Занцигтің шынайы психикалық күші бар екеніне сенді. Дойл мен Стид екеуі де Занцигтер телепатия арқылы жұмыс істегенін жазды. 1924 жылы Джулиус пен Агнес Занциг олардың ойды оқу көрсетілімі алдау екенін мойындады және қолданған әдісінің құпия кодын және барлық егжей-тегжейін «Біздің құпияларымыз!!» деген атпен Лондон газетінде жариялады. 1924 жылы Норт-Уэстерн университетінің профессоры Роберт Х. Гольт Гарднер Мерфимен бірлесіп телепатияны зерттеу үшін алғашқы американдық радио-сынақты өткізді. Нәтижелер мүлдем теріс болды. Олардың бір тәжірибесі бірден мыңға дейінгі таңдалған санды ой арқылы жіберуге қатысты. 2010 жауаптың ешқайсысы дұрыс болған жоқ. Бұл осындай жағдайда күтілетін екі дұрыс жауаптың теориялық мүмкіндігінен төмен. 1927 жылдың ақпан айында Британдық радио хабар тарату корпорациясының (BBC) ынтымақтастығымен, сол кезде SPR-дің ғылыми қызметкері болған В. Дж. Вулли, телепатия тәжірибесін ұйымдастырды, онда радио тыңдаушылары қатысуға шақырылды. Тәжірибеде «агенттер» Тависток скверіндегі кеңседе бес таңдалған зат туралы ойлап, радио тыңдаушыларынан Савой Хиллдегі BBC студиясынан оларды анықтауды сұрады. 24 659 жауап алынды. Нәтижелер телепатияның ешқандай дәлелін көрсетпеді. Телепатиядағы танымал тәжірибе американдық автор Аптон Синклердің өзінің екінші әйелі Мэри Крейг Синклердің психикалық қабілеттерін сынаған «Психикалық радио» кітабында сипатталған. Ол күйеуі салған 290 суретті көшіруге тырысты. Синклер Мэри олардың 65-ін сәтті көшіргенін, 155-і «ішінара сәтті» болғанын және 70-і сәтсіз аяқталғанын мәлімдеді. Алайда, бұл тәжірибелер бақыланатын ғылыми зертханада жүргізілмеді. Ғылым жазушысы Мартин Гарднер тәжірибе кезінде сезімдік ақпараттың таралу мүмкіндігі жоққа шығарылмағанын атап өтті: «Біріншіден, жақын туысқан әйелі, күйеуін жақсы білетін адам, оның қандай сурет салғанын болжауға мүмкіндігі бар, әсіресе егер сурет екеуі бірге өткізген жаңа оқиғамен байланысты болса. Бастапқыда, орындықтар мен үстелдер сияқты қарапайым суреттер басым болады, бірақ олар азайған сайын, таңдау шеңбері тарылып, суреттер соңғы оқиғаларға байланысты болуы мүмкін. Сонымен қатар, Синклер кейбір сынақтар кезінде әңгімелесу арқылы қандай да бір кеңес берген болуы мүмкін, ол сенімділікпен тез ұмытып кететін кеңес. Сондай-ақ, бөлме енімен жасалған көптеген сынақтарда миссис Синклер қарындаш ұшының қозғалысын немесе қол қозғалыстарын көрген болуы мүмкін, бұл оның санасына сурет туралы жалпы түсінік береді». Нәтижелер өте сәтті болды және екі жазба да Дж. Б. Рейнге жіберуге тиіс болды, бірақ Оунби оларды Тернерге жіберді. Сыншылар бұл нәтижелерді жарамсыз деп көрсетті, өйткені ол басқа жазбамен сәйкес болу үшін өзінің жазбасын жазуға мүмкіндігі болды. Тәжірибе қайталанып, жазбалар Рейнге жіберілгенде, нәтижелер орташа деңгейге түсті. Тағы бір мысал - автор Гарольд Шерманның зерттеуші Хьюберт Уилкинспен жасаған тәжірибесі. Олар 1937 жылдың қазан айынан бастап бес жарым ай бойы телепатиямен өз тәжірибелерін жүргізді. Бұл Шерман Нью-Йоркте, ал Уилкинс Арктикада болған кезде болды. Тәжірибе Шерман мен Уилкинске әр күні соңында демалып, күні бойы бастан өткен оқиғалар мен ойлардың психикалық бейнесін немесе «ой әсерін» елестетуді және содан кейін сол бейнелер мен ойларды күнделікке жазуды тапсырды. Шерман мен Уилкинстің күнделіктерін салыстырған кездегі нәтижелер 60 пайыздан асып түсетіні мәлімделді. Тәжірибелердің толық нәтижелері 1942 жылы Шерман мен Уилкинстің «Кеңістік арқылы ойлар» атты кітабында жарияланды. Кітапта Шерман мен Уилкинс бір адамның ойын екінші адамға жіберуге және қабылдауға болатынын көрсеткендерін жазды. Сиқыршы Джон Бут бұл тәжірибе телепатияның мысалы емес екенін, себебі көптеген қателер болған. Бут бұл «коинциденция, орташа есеп, бейсаналық күту, логикалық қорытынды немесе жай ғана сәтті болжам» нәтижесі болуы мүмкін екенін жазды. Олардың кітабына жасалған американдық «Orthopsychiatry» журналындағы шолу олардың тәжірибесіне күмән тудырды, «Зерттеу жүргізілгеннен бес жыл өткен соң жарияланды, бұл қорытындылардың дұрыстығына күдік тудырады». 1948 жылы BBC радиосында Морис Фогель телепатияны көрсетуге болатынын мәлімдеді. Бұл журналист Артур Хелливеллді қызықтырды, ол оның әдістерін анықтағысы келді. Ол Фогельдің ойды оқу көрсетілімдерінің барлығы алдын ала аудитория мүшелері туралы ақпаратқа негізделгенін анықтады. Хелливелл Фогельдің әдістерін газет мақаласында жариялады. Фогель кейбір адамдарды оның шынайы телепатияны орындай алатынына сендіргенімен, көпшілігі оның шоумен екенін білді. Самуэль Соал және оның ассистенті К. М. Голдней 160 қатысушыны 128 000 сынақтан өткізіп, телепатияның бар екенін көрсететін ешқандай дәлел таппады. Соал 1941 және 1943 жылдар аралығында Базил Шеклтон мен Глория Стюартты 500-ден астам отырыста және 20 000-нан астам болжамда сынады. Шеклтон 2308-ге қарсы 2890 ұпай алды, ал Глория 7420-ге қарсы 9410 ұпай алды. Кейіннен нәтижелер бұрмаланғаны анықталды. Көптеген тәжірибелер кезінде болған Гретл Альберт Соалдың сеанстар кезінде жазбаларды өзгерткенін көргенін айтты. 1979 жылы физиктер Джон Г. Тейлор мен Эдуардо Балановски телепатияның ғалыми тұрғыдан мүмкін болатын жалғыз түсіндірмесі электромагнетизм (ЭМ) болуы мүмкін екенін жазды (ЭМ өрістерін қамтиды). Тәжірибелер сериясында ЭМ деңгейлері есептелгеннен әлдеқайда төмен болды және ешқандай паранормальды эффекттер байқалмады. Тейлор мен Балановски олардың нәтижелері телепатияның дұрыстығына қарсы мықты аргумент екенін жазды. Аномалистік психологиядағы зерттеулер көрсеткендей, кейбір жағдайларда телепатия ковариациялық қисықпен түсіндірілуі мүмкін. (Schienle et al. 1996) тәжірибесінде 22 сенуші және 20 күмәнданған адамдар жіберілген символдар мен қабылдаушы берген кері байланыс арасындағы ковариацияны бағалауға шақырылды. Нәтижелерге сәйкес, сенушілер сәтті жіберулердің санын арттырып бағаласа, күмәнданғандар дұрыс болжамдар жасады. Тағы бір телепатия тәжірибесінен алынған нәтижелер 48 адамды қамтыды...
For nearly thirty years the telepathic experiments conducted by Mr. G. A. Smith and myself have been accepted and cited as the basic evidence of the truth of thought transference
the whole of those alleged experiments were bogus, and originated in the honest desire of two youths to show how easily men of scientific mind and training could be deceived when seeking for evidence in support of a theory they were wishful to establish. Between 1916 and 1924, Gilbert Murray conducted 236 experiments into telepathy and reported 36% as successful. However, it was suggested that the results could be explained by hyperaesthesia as he could hear what was being said by the sender. Psychologist Leonard T. Troland had carried out experiments in telepathy at Harvard University which were reported in 1917. The subjects produced below chance expectations. Arthur Conan Doyle and W. T. Stead were duped into believing Julius and Agnes Zancig had genuine psychic powers. Both Doyle and Stead wrote that Zancigs performed telepathy. In 1924, Julius and Agnes Zancig confessed that their mind reading act was a trick and published the secret code and all the details of the trick method they had used under the title of Our Secrets!! in a London newspaper. In 1924, Robert H. Gault of Northwestern University with Gardner Murphy conducted the first American radio test for telepathy. The results were entirely negative. One of their experiments involved the attempted thought transmission of a chosen number between one and one thousand. Out of 2,010 replies, none was correct. This is below the theoretical chance figure of two correct replies in such a situation. In February 1927, with the co operation of the British Broadcasting Corporation (BBC), V. J. Woolley who was at the time the Research Officer for the SPR, arranged a telepathy experiment in which radio listeners were asked to take part. The experiment involved 'agents' thinking about five selected objects in an office at Tavistock Square, whilst listeners on the radio were asked to identify the objects from the BBC studio at Savoy Hill. 24,659 answers were received. The results revealed no evidence of telepathy. A famous experiment in telepathy was recorded by the American author Upton Sinclair in his book Mental Radio which documents Sinclair's test of psychic abilities of Mary Craig Sinclair, his second wife. She attempted to duplicate 290 pictures which were drawn by her husband. Sinclair claimed Mary successfully duplicated 65 of them, with 155 "partial successes" and 70 failures. However, these experiments were not conducted in a controlled scientific laboratory environment. Science writer Martin Gardner suggested that the possibility of sensory leakage during the experiment had not been ruled out:
blockquote|In the first place, an intuitive wife, who knows her husband intimately, may be able to guess with a fair degree of accuracy what he is likely to draw—particularly if the picture is related to some freshly recalled event the two experienced in common. At first, simple pictures like chairs and tables would likely predominate, but as these are exhausted, the field of choice narrows and pictures are more likely to be suggested by recent experiences. It is also possible that Sinclair may have given conversational hints during some of the tests—hints which in his strong will to believe, he would promptly forget about. Also, one must not rule out the possibility that in many tests, made across the width of a room, Mrs. Sinclair may have seen the wiggling of the top of a pencil, or arm movements, which would convey to her unconscious a rough notion of the drawing. The scores were highly successful and both records were supposed to be sent to J. B. Rhine; however, Ownbey sent them to Turner. Critics pointed out this invalidated the results as she could have simply written her own record to agree with the other. When the experiment was repeated and the records were sent to Rhine the scores dropped to average. Another example is the experiment carried out by the author Harold Sherman with the explorer Hubert Wilkins who carried out their own experiment in telepathy for five and a half months starting in October 1937. This took place when Sherman was in New York and Wilkins was in the Arctic. The experiment consisted of Sherman and Wilkins at the end of each day to relax and visualise a mental image or "thought impression" of the events or thoughts they had experienced in the day and then to record those images and thoughts on paper in a diary. The results at the end when comparing Sherman's and Wilkins' diaries were claimed to be more than 60 percent. The full results of the experiments were published in 1942 in a book by Sherman and Wilkins titled Thoughts Through Space. In the book, both Sherman and Wilkins had written they believed they had demonstrated that it was possible to send and receive thought impressions from the mind of one person to another. The magician John Booth wrote that the experiment was not an example of telepathy as a high percentage of misses had occurred. Booth wrote it was more likely that the "hits" were the result of "coincidence, law of averages, subconscious expectancy, logical inference or a plain lucky guess". A review of their book in the American Journal of Orthopsychiatry cast doubt on their experiment, noting "the study was published five years after it was conducted, arouses suspicion on the validity of the conclusions. In 1948, on the BBC radio Maurice Fogel made the claim that he could demonstrate telepathy. This intrigued the journalist Arthur Helliwell who wanted to discover his methods. He found that Fogel's mind reading acts were all based on trickery as he relied on information about members of his audience before the show started. Helliwell exposed Fogel's methods in a newspaper article. Although Fogel managed to fool some people into believing he could perform genuine telepathy, the majority of his audience knew he was a showman. In a series of experiments Samuel Soal and his assistant K. M. Goldney examined 160 subjects over 128,000 trials and obtained no evidence for the existence of telepathy. Soal tested Basil Shackleton and Gloria Stewart between 1941 and 1943 in over five hundred sittings and over twenty thousand guesses. Shackleton scored 2890 compared with a chance expectation of 2308 and Gloria scored 9410 compared with a chance level of 7420. It was later discovered the results had been tampered with. Gretl Albert who was present during many of the experiments said she had witnessed Soal altering the records during the sessions. In 1979 the physicists John G. Taylor and Eduardo Balanovski wrote the only scientifically feasible explanation for telepathy could be electromagnetism (EM) involving EM fields. In a series of experiments the EM levels were many orders of magnitude lower than calculated and no paranormal effects were observed. Both Taylor and Balanovski wrote their results were a strong argument against the validity of telepathy. Research in anomalistic psychology has discovered that in some cases telepathy can be explained by a covariation bias. In an experiment (Schienle et al. 1996) 22 believers and 20 skeptics were asked to judge the covariation between transmitted symbols and the corresponding feedback given by a receiver. According to the results the believers overestimated the number of successful transmissions whilst the skeptics made accurate hit judgments. The results from another telepathy experiment involving 48 undergraduate college students (Rudski, 2002) were explained by hindsight and confirmation biases.
Парапсихологияда
Парапсихологияда телепатия, көбінесе алдын ала сезіну және ясновидениемен бірге, экстрасенсорлық қабылдаудың (ЭСП) немесе "аномальды танымның" бір бөлігі ретінде сипатталады. Парапсихологтар бұл қабілеттің "пси" деп аталатын гипотетикалық психикалық механизм арқылы берілетініне сенеди. Парапсихологтар телепатиялық қабілеттерді сынау үшін қолданатын тәжірибелері туралы хабарлаған. Олардың ең танымалдары – Зенер карталары мен Ганцфельд эксперименті.
Түрлері
Телепатияның бірнеше түрі ұсынылған: ақпараттың берілуі мен қабылдануы арасында байқалатын уақыт кешігуімен сипатталатын түр, немесе эмоционалдық трансфер – өзгертілген саналық күйлер арқылы дене сезімдерінің берілуін сипаттайды. Аса саналы телепатия адамзаттың жиынтық біліміне қол жеткізу үшін жоғары сананы пайдалануды қарастырады.
Zener карталары
Зенер карталары бес ерекше символмен белгіленеді. Оларды қолданғанда, бір адам "жөнелтуші", ал екіншісі "қабылдаушы" деп тағайындалады. Жөнелтуші кездейсоқ картаны таңдап, оның символын ойша бейнелейді, ал қабылдаушы сол символды телепатия арқылы анықтауға тырысады. Статистикалық түрде, қабылдаушының дұрыс символды кездейсоқ таба алу ықтималдығы 20% құрайды, сондықтан телепатияны дәлелдеу үшін олар 20%-дан жоғары нәтижеге бірнеше рет қол жеткізуі керек. Дұрыс орындалмаса, бұл әдіс сезімдік ақпараттың сыртқа шығуына және карталарды санауға осал. Рейн әдістемесіне қатысты сынға ұшырағаннан кейін сақтық шараларын қабылдағаннан соң, ол жоғары нәтиже көрсеткен тәжірибелілерді таба алмады. Әдістемелік мәселелерге байланысты, парапсихологтар енді карта арқылы болжау зерттеулерін пайдаланбайды.
Түс телепатиясы
Бруклиндегі Маймонид медициналық орталығында Стэнли Криппнер мен Монтег Ульман басшылығымен түс телепатиясын зерттеуге қатысты парапсихологиялық зерттеулер жүргізілді. Олар өз тәжірибелерінің кейбір нәтижелері түс телепатиясын қолдайтыны туралы қорытынды жасады. Дегенмен, нәтижелер тәуелсіз түрде қайталанбады. Психолог Джеймс Алкок Маймонидтегі түс телепатиясы эксперименттері телепатияны дәлелдемеді және "қайталаудың жетіспеуі кең таралған" деп жазды. Криппнер мен Ульман жүргізген суреттерді нысана ретінде пайдалану эксперименттерін К. Э. М. Хансель сынға алды. Ханселдің пікірінше, эксперименттердің нашарлығы агенттің нысана суретін қалай білгенімен байланысты. Нысананы тек агент ғана білуі керек еді, ал нысаналарды бағалау аяқталғанша ешкім білмеуі тиіс еді, бірақ нысана конверті ашылғанда агенттің жанында зерттеуші болды. Хансель сондай-ақ экспериментте бақылаудың нашар болғанын, себебі негізгі зерттеуші қатысушымен байланысқа түсе алды деп жазды. Эдвард Белведер мен Дэвид Фолкс суреттерді нысана ретінде пайдаланған эксперименттерді қайталауға тырысты. Нәтижесінде, қатысушы да, сарапшылар да армандары мен нысаналарды кездейсоқ деңгейден асып түспеді. Белведер мен Фолкс жүргізген басқа да эксперименттердің нәтижелері де теріс болды.
Түйелік телепатия
Түйелер телепатиясы – психологиялық әдебиетте миф ретінде сипатталған сенім. Психологтар Стивен Хупп пен Джереми Джуэлл бұл тақырыптағы барлық тәжірибелер егіздер арасындағы телепатияны ғылыми тұрғыдан дәлелдей алмағанын атап өтті. Хупп пен Джуэллдің сөзіне göre, егіздер телепатиясы туралы мифке әсер ететін әртүрлі мінез-құлық және генетикалық факторлар бар: "Біртекті егіздер көбінесе көп уақытын бірге өткізеді және әдетте ұқсас жағдайларға тап болады. Сондықтан олардың бір-біріне ұқсас әрекет етуі және оқиғаларға бір-бірінің реакциясын болжауға бейімділігі таңқаларлық емес." Скептик-зерттеуші Бенджамин Рэдфорд "телепатияны дәлелдеуге ұзақ жылдар бойы жасалған зерттеулерге қарамастан, психикалық қабілеттердің жалпы халықта немесе егіздерде бар екенін көрсететін сенімді ғылыми дәлел жоқ. Бір анадан туған, тіпті ДНК-сы бірдей екі адамның арасындағы құпия ақыл-ой байланысы туралы идея ғылыммен расталмаған қызықты ой."
Ғылыми қабылдау
Телепатияны дәлелдеу үшін түрлі сынақтар жүргізілді, бірақ оның бар екеніне ғылыми дәлел жоқ. Америка Құрама Штаттарының Ұлттық зерттеулер кеңесі паранормальдық құбылыстарды зерттеу үшін құрылған комиссия, "130 жылдық ғылыми зерттеулерге қарамастан, біздің комитет экстрасенсорлық қабылдау, психикалық телепатия немесе 'ойдың материя үстінен билеуі' сияқты құбылыстардың бар екендігіне ғылыми негіздеме таба алмады. Көптеген қолжетімді ең жақсы дәлелдерді бағалау осы құбылыстардың бар екенін көрсететін ешқандай мәліметті растамайды." Парапсихологияны ғылыми қауымдық сая ғылым деп санайды. Телепатияның белгілі механизмі жоқ. Философ және физик Марио Бунге телепатия ғылым заңдарына қайшы келеді деп жазды, ал "сигналдардың қашықтықпен әлсіремей, кеңістікте тарауы физика заңдарына қарсы келеді". Физик Джон Тейлор парапсихологтардың телепатияның бар екенін дәлелдеу үшін жүргізген эксперименттерінің нәтижелері нашар статистикалық талдау мен дұрыс емес жобалауға негізделгенін, ал ғылыми қауымдастықтың осы эксперименттерді қайталау әрекеттері сәтсіз аяқталғанын жазды. Тейлор сондай-ақ парапсихологтардың осы құбылыстардың мүмкіндігін дәлелдеу үшін қолданған аргументтері теориялық физиканың бұрмалануына және физиканың тиісті салалары туралы "толық білімсіздікке" негізделгенін айтты. Психолог Стюарт Сазерленд телепатияның кейбір жағдайларын адамдардың кездейсоқтықтардың ықтималдығын дұрыс бағаламайтынымен түсіндіруге болатынын жазды. Сазерлендтің сөзіне қарағанда, "осы құбылысқа қатысты көптеген оқиғалар бір-біріне жақын адамдарды – күйеу мен әйел немесе бауыр мен қарындас – қамтиды. Мұндай адамдардың көптеген ортақ белгілері болғандықтан, олардың кейде бір уақытта бірдей ойды ойлауы мүмкін." Аномалистік психология маманы Грэхам Рид телепатияға қатысты эксперименттерде көбінесе қатысушының демалуы және 'хабарламалардың' түрлі түсті геометриялық пішіндерден тұратынын хабарлауы қажет ететінін атап өтті. Рид жазғандай, мұндай бейнелер гипнагогиялық бейнелердің кең таралған түрі және телепатиялық байланыстың дәлелі емес. Парапсихологиядан тыс жерде телепатия көбінесе паранормальдық қабілет ретінде емес, алдамшылық, өзін-өзі алдау және/немесе өтірік айтудың нәтижесі ретінде қарастырылады. Психологиялық зерттеулер растауға бейімділік, күтуге бейімділік, сезімдік ағып кету, субъективті растау және тілекпен ойлау сияқты басқа да түсіндірмелерді көрсетті. Медиумдық сеанстар сияқты танымал психикалық құбылыстардың көптеген жағдайларын салқын оқу сияқты паранормальдық емес әдістермен түсіндіруге болады. Иан Роуленд және Деррен Браун сияқты фокусниктер паранормальдық қабілеттерді талап етпесе де, танымал психиктерге тән әдістер мен нәтижелерге ұқсас әдістерді көрсетті. Олар салқын және ыстық оқудың психологиялық әдістерін анықтады, сипаттады және дамытты.
Психиатрия
Телепатия ұғымы үш клиникалық түсінікке ұқсас: ойды енгізу/алыстату және ойды тарату қате түсініктері. Осы ұқсастық адамның өзі телепатияны басынан өткізіп жатыр деген қорытындыға қалай келетінін түсіндіруге болады. Ойды енгізу/алыстату – психоздың, әсіресе шизофренияның, шизоаффективті бұзылыстың немесе заттардың әсерінен туындаған психоздың белгісі. Бұл белгіні бастан өткерген психиатриялық науқастар өз ойларының кейбіреуі өздеріне тиесілі емес екеніне және басқалардың (мысалы, басқа адамдар, шетелдіктер, шайтандар немесе құлаған періштелер, немесе құпия қызметтер немесе жасанды интеллект) олардың санасына ойларды енгізіп жатыр деп жаңылысады (ойды енгізу). Кейбір науқастар өз ойларынан ойлар алынып тасталып немесе жойылғандай сезінеді (ойды алыстату). Шизофрениямен ауыратын науқастар, телепатияның ойды тарату деп аталатын түрінен зардап шегеді, олардың жеке ойлары олардың рұқсатынсыз басқа адамдарға таратылып жатыр деп санайды. Психоздың басқа белгілерімен қатар, ойды енгізу қате түсініктері антипсихотикалық дәрілермен азайтылуы мүмкін. Психиатрлар мен клиникалық психологтар сцизотипия және сцизотипиялық жеке тұлғалық бұзылысы бар адамдардың телепатияға сенеді деген пікірді қолдайды және эмпириялық зерттеулер осы пікірді растайды.
Көркем әдебиеттердегі қолданылуы
Телепатия ғылыми фантастикада кең таралған тақырып.