Кіріспе

Адамның сот немесе басқа да қамауда ұстау арқылы бостандығын шектеу.

Түрмеге қамау немесе қамауда ұстау – адамның еркіне қарсы бостандығын шектеу. Түрмеге қамау кез келген себеппен, үкімет билігімен немесе мұндай биліксіз әрекет ететін адаммен жүзеге асырылуы мүмкін. Соңғы жағдайда ол "қарсы заңсыз қамау" деп есептеледі. Қамауға алу міндетті түрде бұрандалар мен тарамдармен жабдықталған қамау орнын білдірмейді, бірақ күш қолдану немесе көрсету арқылы (мысалы, қолғап салу) заңды немесе заңсыз, қайда болса да, тіпті ашық көшеде де жүзеге асырылуы мүмкін. Адамдар, қайда болса да, тиісті өкілетті лауазым иесінің бұйрығымен бір сөзбен немесе қолымен тұтқынға түседі. Дегенмен, көбінесе түрмеге қамау дегеніміз – заңның талаптарына сәйкес осы мақсатқа арналған түрмедегі нақты қамауды білдіреді. Кейде түрмедегілердің арасында гендерлік теңсіздіктер кездеседі, еркектердің қамауда отыру ықтималдығы әйелдерге қарағанда жоғары болады.

Африка

Колонизацияға дейін, Сахара төңірегіндегі Африкада тұтқындау сотқа дейінгі қамау үшін, өтемақы алу үшін және соңғы шара ретінде қолданылған, бірақ көбінесе жаза ретінде емес, тек Сонгхай империясында (1464–1591) және құл саудасымен байланысты жағдайларда ғана қолданылған. Колониялық дәуірде түрмелер еңбек күшінің көзіне және қанау құралына айналды.

Англия мен Уэльс

Ағылшын заңында бас бостандығынан айыру – адамның еркіндігін шектеу болып табылады. XVII ғасырдағы "Термес де ла Лей" кітабында былай делінген: "Түрмелеу – адамның еркіндігін шектеуден басқа ештеңе емес, ол ашық далада болсын, немесе қоғдайларда болсын, немесе көшедегі немесе адамның өз үйіндегі камерада болсын, тіпті жалпы түрмелерде де; және осылай шектелген адам, ол кез келген уақытта, кепілсіз немесе өзге де шарттарсыз, қалауынша барлық жерге еркін барып-келу мүмкіндігінен айырылғанша, тұтқын деп есептеледі. Заңсыз себепсіз қамау – заңсыз қамау деп аталатын құқық бұзушылық. Англия мен Уэльсте қара нәсілділердің түрмеде отыру көрсеткіші ақ нәсілділерге қарағанда әлдеқайда жоғары."

Шығару

Тұтқын жазасын өтегеннен кейін, үкімнен шыққаннан кейін немесе денсаулығына байланысты босатылғаннан кейін ол енді тұтқын болып саналмайды және сыртқы әлемге жіберіледі. Соғыс тұтқыны жаулық әрекеттердің аяқталуы немесе тұтқын алмасу нәтижесінде босатылуы мүмкін. Өмір бойы немесе белгісіз мерзімге сотталғандар ешқашан босатылмауы мүмкін. Босатылған тұтқындар психикалық аурулар, қылмыстық мінез-құлық және негізгі қажеттіліктерге қол жеткізу сияқты мәселелермен күресуі мүмкін. Кейбір қылмыскерлерге, әсіресе ауыр қылмыстар үшін (фелония немесе сотқа берілетін қылмыстар) сотталғандарға босатылғаннан кейін шектеулер қойылады, соның ішінде қару-жарақ сатып алуға тыйым салу немесе қазылар құрамына кіруден шеттетілу. Босатылғаннан кейін қажетті ресурстарды мемлекеттік органдар ұсынуы мүмкін. Түрмеден шыққаннан кейін қылмысқа қайта оралуға (рецидивке) әсер ететін факторлар, мысалы, отбасы және басқа қарым-қатынастар, жұмыс, тұрғын үй және есірткі қолданудан бас тарту мүмкіндігі зерттелді.