Түрмелер архипелагы: Фуко және қазақша жазалау жүйесінің эволюциясы

Кіріспе

Әлеуметтік теоретик Мишель Фуко енгізген тұжырымдама

"Түрме архипелагы" тұжырымдамасын алғаш рет француз тарихшысы және философы Мишель Фуко 1975 жылғы "Surveiller et Punir" басылымында 1970-ші жылдардың заманауи жазалау жүйесін сипаттау үшін қолданды, оның ішінде Франциядағы белгілі Mettray түрмесінің мысалы келтірді. Түрмеге қатысты көзқарас өзгергенге дейін ғалымдар Американың жаппай түрмелеу және түрмелік-өнеркәсіптік кешені деп аталатын құбылыстың көрінбейтіндей болғанын айтады. Кітапта Ресейдің ГУЛАГ-ының кең аумақты желісі – ондаған лагерьлер мен жүздеген еңбек колониялары, кеңестік Одақтың бүкіл территориясы бойынша шашырап жатқандығы туралы айтылған. 1958-1968 жылдар аралығында жазылған "ГУЛАГ архипелагы" 1974 жылы ағылшын тілінде алғаш рет жарық көрді және Солженицыннің өзінің тұтқын ретіндегі тәжірибесіне негізделген. Бұл кітап "бір империяны құлатты", "қазіргі замандағы саяси режимді" ең ауыр айыптаған туынды және "Совет мемлекетіне тікелей сын" деп сипатталған.

Тәрбие мен жазалау

Фуко 1970 жылдардың басында «Дисциплина және жазалау: түрменің пайда болуы» атты еңбегін жазды, ол «әлем бойынша» түрмелерде болған көтерілістер аясында жазылған. Олар бір ғасырлық суық, ылғал, тығыздық, аштық, физикалық зорлық-зомбылық, «үлгілі түрмелер», тыныштандырғыштар және оқшаулау жүйесіне қарсылық білдірді. ГИП таратылғаннан бір жыл өткен соң Фуко «Дисциплина және жазалау» жариялады, онда ол жазалау жүйесінің дене және өлім жазаларынан 18 ғасырдың соңында Еуропа мен АҚШ-та пайда болған қазіргі түрме жүйесіне қарай дамуын қарастырды. Оның өмірбаясын жазған Дидье Эрибон «Дисциплина және жазалау» еңбегін Фуконың «мүмкін ең керемет» туындысы деп сипаттады. «Ғылым және білім» тарауында ол «дисциплиналарды» «өз ұйымдасуын ғылыми үлгілерден алған тұжырымдамалар тобы» деп атауға болатынын ұсынды, олар қабылданғаннан кейін «институционалданып, таратылып, кейде ғылым ретінде оқытылады». Ол осы пәндерге де қарсы шығып, «Археология шын мәнінде ғылым емес пәндерді сипаттайды дейсің бе, ал эпистемология қолданыстағы пәндердің негізінде (немесе оларға қарамастан) қалыптасқан ғылымдарды сипаттайды?» деп сұрайды. Лайнбо «Лондондық асылғандар» еңбегінде 18 ғасырда Лондон халқының қалай қылмыскерге айналғандығын сипаттады: «Адамдар тым кедей болып, тірі қалу үшін ұрлық жасауға мәжбүр болды». Мүліктің мағынасы өзгерген сайын, мүлік заңдары жаңадан жазылды. Фуко «Дисциплина және жазалау» еңбегін француз азаматы Роберт Франсуа Дамиеннің 1757 жылы патша өлтіргені үшін жаза ретінде сурет салу және төртке бөлу арқылы атқарылуының егжей-тегжейлі сипаттамасымен ашты. Серван «нағыз саясаткер» азаматтарды [қылмыс және жаза] тақырыбында «идеялар тізбегін» құру арқылы қалай басқаратынын сипаттады, ол «тізбектің соңын» сақтайтын «тұрақты сана нүктесімен» «берік байланысты». және Леон Фошер. «Жас тұтқындар үйі» атты кітабында Фошер «қатаң тәртіп, нақты ережелер, қадағалау және түзету» туралы жазды. 18 ғасырдың соңынан 19 ғасырдың басына дейін Еуропа мен Солтүстік Америкада қазіргі заманғы қылмыстық кодекстер енгізілді. 1838 жылы Леон Фошердің түрме реформасы туралы кітабы жарық көргеннен кейін қоғам өзгерді – қоғамдық өлім жазасы «кестеге» алмастырылды. Фуко былай деді: «Егер түрме жүйесінің аяқталу күнін белгілесем, мен 22 қаңтар 1840 жылды, Метрейдің ресми ашылу күнін таңдар едім. Немесе, мүмкін, сол салтанатты күнді, ешкім білмеген, ешкім жазбаған, Метрейдегі бір бала өлім аузында жатқанда: «Мен колонияны осылай ерте тастағаным өте өкінішті» деп айтқан күнді таңдар едім». Пьер Франсуа Ласенер (1803 – 1836) және екі жылға түзету мекемесіне жіберілген 13 жастағы шалақорлық жасаған бала. Қазіргі АҚШ саяси ғылымында постструктуралистер «биоқуатты» өмірге қатысты әлеуметтік және саяси билікті білдіру үшін қолданады.

Foucault was writing Discipline and Punish: The Birth of the Prison in the early 1970s, against the backdrop of prison revolts "throughout the world" that protested a century old system of cold, suffocation, overcrowding, hunger, physical maltreatment, so called "model prisons", tranquilizers, and isolation. A year after the GIP folded, Foucault published Discipline and Punish, in which he examined the evolution of penal system, away from corporal and capital punishment, into the modern carceral system that began in Europe and the United States around the end of the 18th century. His biographer Didier Eribon described Discipline and Punish as "perhaps the finest" of Foucault's works. In the chapter on "Science and Knowledge", he suggested that 'disciplines' could be called "groups of statements that borrow their organization from scientific models" that once they were accepted, became "institutionalized, transmitted, and sometimes taught as sciences." He goes on to challenge these disciplines—which he also does in Discipline and Punish—asking "[C]ould one not say that archaeology describes disciplines that are not really sciences, while epistemology describes sciences that have been formed on the basis of (or in spite of) existing disciplines?" wrote that Foucault's "great confinement" In The London Hanged, Linebaugh described how the population in London had become criminalized in the 18th century—"People were so impoverished, they had to steal to survive." As the meaning of property changed, property laws were rewritten. Foucault opened Discipline and Punish with a detailed description of the execution of the French citizen, Robert François Damiens in 1757 as punishment for regicide in a public display of drawing and quartering. Servan described how a "true politician" guides citizens by forming a "chain of ideas" on [crime and punishment] that is "strongly linked" with the "stable point of reason" securing the "end of the chain." and Léon Faucher. In his book House of Young Prisoners, Faucher prescribed "strict discipline, exact rules, surveillance and rehabilitation". From the late 18th century through the early decades of the 19th century, modern criminal codes were implemented in Europe and North America. By 1838, with the publication of Leon Faucher's book on prison reform, society had transitioned—the public execution was replaced by the "timetable". Foucault said, "Were I to fix the date of completion of the carceral system [t]he date I would choose would be 22 January 1840, the date of the official opening of Mettray. Or better still, perhaps, that glorious day, unremarked and unrecorded, when a child in Mettray remarked as he lay dying: 'What a pity I left the colony so soon.'" Pierre François Lacenaire (1803 – 1836), and a 13 year old charged with vagabondage who was sentenced to two years in a reformatory. In contemporary US political science studies, poststructuralists use "biopower" to denote social and political power over life.

Түрме жағдайы

1960-1970 жылдары мен 1980 жылдары американдық түрмелердегі тұтқындар коалициясы, соның ішінде Чикано қозғалысы мен Қара күш ұйымдары "мемлекеттің құлдары" деген ұранмен бірге наразылық білдірді. Олардың түрмедегі жағдайға қарсы заңдық талабы сәтті шешілді. Оған жауап ретінде мемлекет "жаңа түрме режимін" жарымәскери жабдықтар мен тәжірибелермен, жекешелендірілген түрмелерді көбірек пайдаланумен, "массалық түрме құрылысын құру бағдарламаларымен" және "23 сағаттық камералық оқшаулау" сияқты жазалардың жаңа деңгейлерін енгізді. Автор Роберт Чейз мұны "күн белдеуі" деп атады, ол ұлттық түрме үрдістерінің үлгісіне айналды. 1994 жылы "Қылмысты бақылау индустриясы ретінде" деген шолусында Эндрю Резерфорд Кристиді онжылдықтар бойы жазалау және заңның рөлі туралы мол жазған "халықаралық атақты" криминолог ретінде сипаттады. Рутерфорд Кристиді "ағартылған гуманистік дәстүрдің үлгісі" деп атады және "минималистік араласу" арқылы қылмыстық құқыққа шақырды. Рутерфорд Кристидің 1993 жылға қарай жазғандары "қараңғырақ" болып кеткенін айтты, өйткені ол "әсіресе АҚШ-та қылмысты бақылау индустриясының" "ашкөздікпен жеп кетуі" туралы ескертті. Фуконың "Дисциплина және жазалау" атты еңбегінде "Ұлы тұтқындау" деген сөзді келтіріп, Кристи бұл "жаңа үлкен тұтқындаулар" "жауынгерлік үлгідегі пробация қызметкерлерімен" және "тұтқындардың кеңінен жекешелендіруі" түрме тұрғындарының "салы теңдесі жоқ эскалациясының" бөлігі екенін айтады. "Түрме мен асыл тұмсық" романында ол Фуконың "тұмсық архипелагы" туралы сөз қозғаған. Ол "көптеген түрмелердің арасында қатаң түрме жүйесі пайда болып, оның ықпалы түрме қақпасынан да тыс жерлерге дейін жетіп отырғанын" сипаттады. Бұл тек қана елдегі қамау орындары мен түрмелердің үлкен архипелагін ғана емес, сонымен қатар, қамау қақпасы мен толық азаматтық арасындағы ешқашан ешқашан жерінде жатқан қатаң жазалар мен бақылауларды да қамтиды. Отбасы мен қоғамды бөлген, демократия, құқық және азаматтық туралы түсініктерді түбегейлі өзгерткен түрме мемлекеті саяси және әлеуметтік жағынан үлкен қиындық туғызады". Оның айтуынша, 1990-шы жылдардың соңында әлеуметтік ғылымдар түрмеге ауысқанға дейін "АҚШ-та жаппай қамауға алу мәселесі мүлдем көрінбейтін мәселе болды". 2014 жылы бұқаралық түрмеге қамауды кеңінен сынға алған, бірақ реформалар өте қарапайым болды. Географ Рут Уилсон Гилмордың 2007 жылы жарық көрген "Алтын ГУЛАГ: Түрмелер, артықшылық, дағдарыс және Калифорнияны жаһандануға қарсылық" атты кітабында 2007 жылы Калифорнияда АҚШ-тағы ең көп түрме тұрғындары болған. Гилмор, Критикалық қарсылықты (АҚШ-та орналасқан түрмелерді жою тобы) бірлесіп құрған, түрме саясатын экономикалық және әлеуметтік факторлармен байланыстырады. 2017 жылы "Он екі өлкедегі түрме" атты деректі фильмнің сценарисін жазған және режиссерлік еткен Бретт Стори "Түрме жері: неолибералды Америкадағы түрмелік билікті картаға түсіру" атты кітапты да жазды. Стори "Түрме жерінде" түрме кеңістігі "әдеттегі жағдайға дейін созылады" дейді, онда адамдар "сот залдарында және асханаларда, келу орталықтарында, қоғамдық қорғаушылардың кеңселерінде және күтім көрсетушілерді "түрмеге бару орталықтарына" алып баратын және алып баратын қонақ автобустарында жиналады". Гилмор да, Готсшалк та "өз салаларында қалыптасқан"; Географ Энн Бондс таптық және нәсілдік теңсіздіктер нығайып кеткен сайын әлеуметтік және қылмыстық әділдік саясатының "өсе түсетін жазалау" болып кеткенін зерттеді. Ол кедейлер туралы айтыс "ауыл экономикасы мен басқарудың неолибералды қайта құруы" салдарынан кедейліктің қалай пайда болғанын немесе қалай өскенін жасырады деп мәлімдеді. 2017 жылға қарай әртүрлі анықтамалар мен өлшемдермен қылмыстық немесе түрмелік мемлекет ұғымы "жазалау және қылмыстық сот әдебиетінде" кеңінен қолданыла бастады. 2017 жылы "Теоретиялық криминология" журналында жарияланған мақалада түрме мемлекеті "жазалау үшін жауапты жалғыз, біріктірілген және актерлік емес мемлекет" болудан алыс екені айтылған. "Түрме-өнеркәсіптік кешен" деген терминдер кейде бір-біріне ұқсатып қолданылады және осы саладағы ғалымдар оларды нақты түсіндірмей жиі қолданады. Олар АҚШ-та "әлеуметтік жазаның қатыгез тарихын" сипаттайды, бұл 1970-жылдардың ортасынан бастап АҚШ-та тұтқындалған адамдардың санының экспоненциалды өсуіне әкелді. АҚШ өзінің азаматтарын басқа батыс демократиясына қарағанда көбірек түрмеге қамап отыр. Түрмедегілердің саны әлемдік қамаудың 25 пайызын құрайды. Бергердің сөзіне сәйкес, "түрме мемлекеті" терминінің анықтамасы туралы көптеген келіспеушіліктер болғанымен, тақырыпты талдаудың барлығы АҚШ-та "көптеген адамдар түрмеде отырғанын, олардың пропорционалды саны түрлі-түсті адамдар екенін, полиция тым көп билікке және тым көп қаруға ие екенін және елдің түрме жүйесі қатаң және қорлау жазаға үлкен инвестициямен ұсталып тұрғанын" көрсетеді. Географтар Стефано Блох және Энрике Оливарес Пелайо мен социологтар Лоик Вакант, Роберт Вейде және Патрик Лопес Агуадо үшін түрме мемлекеті түрме бақылауын күшейтудің бөлігі ретінде нәсілдік сегрегацияны сақтайды.

In the 1960s, 1970s, and 1980s prisoner coalitions — including the Chicano Movement and Black Power organizations — in American prisons protested together under the banner of "slaves of the state". Their legal challenge to prison conditions was successful. In response, the state introduced a "new prison regime" with paramilitary equipment and practices, the increased use of privatized prisons, "massive prison building programs", and new levels of punishment, such as "23 hour cell isolation". Author Robert Chase called this the "'Sunbelt' militarized carceral state approach that became exemplary of national prison trends." In his 1994 review of Crime control as industry, Andrew Rutherford described Christie as a criminologist of "international renown", who has written prolifically about punishment and the role of law for decades. Rutherford said that Christie "exemplified the enlightened humanist tradition" and called for criminal law with a "minimalist intervention". Rutherford said that Christie's writing had become much "darker" by 1993, as he warned of the "rapaciously devouring crime control industry" particularly in the United States. In a reference to Foucault's "Great Confinement" in Discipline and Punish, Christie says that these "new great confinements" are part of an "unparalleled escalation of prison populations" with "combat style probation officers", and "widespread privatization" of prisons. In The Prison and the Gallows she made reference to Foucault's "carceral archipelago". She described how "a tenacious carceral state has sprouted in the shadows of mass imprisonment and has been extending its reach far beyond the prison gate. It includes not only the country’s vast archipelago of jails and prisons, but also the far reaching and growing penal punishments and controls that lies in the never never land between the prison gate and full citizenship. As it sunders families and communities and radically reworks conceptions of democracy, rights, and citizenship, the carceral state poses a formidable political and social challenge." She said that until the carceral turn in the social sciences in the late 1990s, "mass imprisonment was largely an invisible issue in the United States". By 2014, there was widespread criticism of mass incarceration but very modest reform. According to Ruth Wilson Gilmore, a geographer, whose 2007 book entitled, Golden Gulag: Prisons, Surplus, Crisis, and Opposition in Globalizing California, in 2007, California had the largest prison population in the United States. Gilmore, who co founded Critical Resistance (an U. S. based prison abolition group), links carceral policies to economic and social factors. Brett Story, who wrote and directed the 2017 feature documentary The Prison in Twelve Landscapes, also wrote the book Prison Land: Mapping Carceral Power across Neoliberal America. In Prison Land, Story says that carceral space "stretches into the ordinary—where people gather in "courtrooms and in mess halls, in visiting centers, at public defenders' offices, and on visitors' buses that take care givers to and from "prison visiting centers that dot the carceral landscape." Both Gilmore and Gottschalk are "established in their fields"; Geographer Anne Bonds investigated how social and criminal justice policies had become "increasingly punitive" as class and race inequalities became more entrenched. She argued that discourse on the poor obscures how poverty is produced or increased because of the "neoliberal restructuring of rural economies and governance". By 2017, the concept of a penal or carceral state with varying definitions and parameters had become widely used in "punishment and criminal justice literature". According to a 2017 article in Theoretical criminology, the carceral state is far from being a "single, unified, and actor less state responsible for punishment". the phrases "carceral state", "mass incarceration", and "prison industrial complex" are sometimes interchanged and are frequently used by scholars in the field without providing clear definitions of their meaning. They describe the "brutal history of extreme state punishment" in the United States that has led to an exponential increase in the number of incarcerated individuals in the United States since the mid 1970s. the United States has imprisoned more of its citizens than any other Western democracy. Its prison population represents 25 percent of global incarceration. According to Berger, while there is much disagreement about the definition of the term "carceral state", analyses of the topic all agree "that the United States has a lot of people in prison, that a disproportionate number of them are people of color, that police exert too much power with too much weaponry, and that the country's prison system is held together by an overriding investment in harsh and degrading punishment." For geographers Stefano Bloch and Enrique Olivares Pelayo and sociologists Loïc Wacquant, Robert Weide, and Patrick Lopez Aguado, the Carceral State maintains racial segregation as part of enforcing prison control.