Кіріспе
Нидерланд астрономы Виллеброрд Снеллиус (шын аты Виллеброрд Снель ван Ройен) (13 маусым 1580 – 30 қазан 1626) – голланд астрономы және математигі, көбінесе Снелл деп танылады. Оның есімі жарық сыну заңымен, қазір Снелл заңы деп аталатынымен байланысты. Ай бетіндегі Снелий кратері Виллеброрд Снеллиус құрметіне аталған. Нидерланд Корольдік теңіз күштері Снеллиус атымен үш зерттеу кемесіне ат қойған, соның ішінде қазіргі кезде де қызмет ететін кеме бар.
Willebrord Snellius (born Willebrord Snel van Royen) (13 June 158030 October 1626) was a Dutch astronomer and mathematician, commonly known as Snell. His name is usually associated with the law of refraction of light known as Snell's law. The lunar crater Snellius is named after Willebrord Snellius. The Royal Netherlands Navy has named three survey ships after Snellius, including a currently serving vessel.
Өмірбаян
Виллеброд Снеллиус Нидерландының Лейден қаласында дүниеге келген. 1613 жылы ол әкесі Рудольф Снел ван Ройеннің (1546–1613) қайтысынан кейін Лейден университетінде математика профессоры қызметін мұраға алды.
Снеллиус үшбұрышы
1615 жылы Снеллиус, б.з.б. 3 ғасырда Птолемей Египетінде Эратосфен жасаған жұмыстардан кейін, үшбұрыш пайдалану арқылы Жердің шеңберін өлшеу үшін ірі масштабты эксперимент жасауға тырысқан алғашқы адам болды. Ол өлшемдерде өзінің екі шәкірті, австриялық барон Эразм мен Каспарус Стерренберг көмектесті. Бірнеше қалада ол қала басшыларының (регенттер) арасындағы достарынан қолдау алды. Снеллиус өзінің "The terrae Ambitus vera quantitate" (1617) еңбегінде автор атымен ("Голланд Эратосфені") қолданған әдістерін сипаттайды. Ол бір градус ендігі үшін қазіргі өлшемдермен 107,37 км шамасында 28 500 Рейнланд сауатын есептеді. 360 есе 107,37 – Жердің шеңбері 38 653 км. Нақты шеңбер 40 075 км, сондықтан Снеллиус Жердің шеңберін 3,5%-ға кем бағалаған. Снеллиус Нидерландтың батысы мен оңтүстік-батысындағы жазық даладағы бірнеше биік нүктелер арасындағы қашықтықты үшбұрыш арқылы есептеу арқылы нәтижеге келді. Осы өлшемдерді дәл жүзеге асыру үшін Снеллиус үлкен квадрант жасатты, ол бұрыштарды ондық градустармен дәл өлшеуге мүмкіндік берді. Бұл квадрантқа Лейдендегі Бурхаве мұражайында әлі де қарауға болады. Он төрт қаладан тұратын желіде барлығы 53 үшбұрышты өлшем жүргізілді. Снеллиус есептеулерінде қазір Snellius-Pothenot мәселесі деп аталатын мәселенің шешімін пайдаланды. Снеллиус таңдаған биік нүктелердің көп бөлігі шіркеу мұнаралары болды. Ол кезде Нидерландтың батысында басқа биік ғимараттар болған жоқ. Солтүстіктен оңтүстікке қарай немесе өлшеу тізбегі бойынша реттелген Снеллиус он төрт өлшеу нүктесінен тұратын желі қолданды: Алкмар: Сент-Лауренскерк; Харлем: Синт-Бавокерк; Лейден: Қала қабырғасының жаңа бөлігі (1599 жылы салынған); Гаага: Синт-Якобсерк; Амстердам: Оуд Керк; Утрехт: Утрехт соборы; Залтбоммель: Синт-Мартенскерк; Гуда: Синт-Жанскерк; Оудвотер: Синт-Михаилшерк; Роттердам: Синт-Лауренскерк; Дордрехт: Грот Керк; Виллемстад: Копелькерк; Берген-оп-Зоом: Гертрудеркерк; Бреда: Грот Керк. Алкмар (52° 37' 57" N) мен Бреда (51° 35' 20" N) арасындағы ендік айырмашылығы 1,0436 градусқа тең. Егер Снеллиус осыны ескерген болса, ол Алкмаардағы Синт-Лауренскерк пен Бредадағы Грот Керк арасындағы қашықтықты 107,37 * 1,0436 = 112,05 шақырым деп есептеген болуы керек.
The actual distance between the two church spires in Alkmaar and Breda, two places nearly on the same meridian, is 116.1 kilometers. The difference in latitude between Alkmaar (52° 37' 57" N) and Breda (51° 35' 20" N) is 1.0436 degree. Assuming Snellius corrected for this he must have calculated a distance of 107.37 * 1.0436 = 112.05 kilometers between the Sint Laurenskerk in Alkmaar and the Grote Kerk in Breda.
Математика және физика
Снеллиус сонымен қатар көрнекті математик болды, ол π санын есептеудің жаңа әдісін жасады – ежелгі заманнан берігі алғашқы жақсарту. Ол 1621 жылы жарық сыну заңын ашты.
Басқа жұмыстар
Эратостен Батавустан басқа, ол «Cyclometricus, de circuli dimensione» (1621) және «Tiphys Batavus» (1624) кітаптарын жариялады. Ол сондай-ақ Гессен графы Вильгельм IV-нің астрономиялық байқауларын қамтитын «Coeli et siderum in eo errantium observationes Hassiacae» (1618) еңбегін өңдеді. Снеллиус авторы болған тригонометрия туралы («Doctrina triangulorum») еңбегі оның қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң жарық көрді.
Өлім
Снеллиус 1626 жылы қазан айында Лейден қаласында 46 жасында ішек ауруы деп диагноз қойылған сырқаттан қайтыс болды. Оның қабірін Лейдендегі Питерскерк шіркеуінде көруге болады.
Құрметтер
Антарктидадағы Снелиус мұздығы Виллеброд Снелиус атымен аталады.