Кіріспе

Sus – екі тұяқты жануарлар тұқымдасына жататын жабайы және үй шошқаларының туысы. Sus туысына үй шошқалары (Sus domesticus) және олардың ата-тегі, жалпы еуразиялық жабайы шошқа (Sus scrofa), сондай-ақ басқа да түрлер кіреді. Sus түрлері, барлық суидтер сияқты, Еуропадан Тынық мұхиты аралдарына дейін Еуразия және Африка құрлықтарында таралған. Шошқалардан басқа суидтерге Индонезияның бабируссасы, Оңтүстік Азияның кішкентай шошқасы, Африканың қабан шошқалары және Африканың басқа шошқа туыстары жатады. Суидтер пекарилерге жақын туыс. Жастай шошқалар шошқаша деп аталады. Шошқалар күрделі әлеуметтік топтарда өмір сүреді және олардың үйрену қабілетінен көрініп тұратындай, ең зиялы сүтқоректілердің бірі саналады. Кез келген уақытта осы түрдің шамамен 1 миллиард өкілі тірі болғандықтан, үй шошқасы әлемдегі ең көп таралған ірі сүтқоректілердің бірі болып табылады. Шошқалар – бәсекелес жейтін жануарлар, олар кең ауқымдағы тағамдарды тұтынуға қабілді. Шошқалар биологиялық жағынан адамға ұқсас, сондықтан медициналық зерттеулерде жиі қолданылады.

Сипаттамасы мен мінез-құлқы

Типичный шошқаның басы үлкен, мұрны ұзын, ал оның ұшында арнайы алдыңғы мұрын сүйегі және хрящ дискісі болады. Мұрын топыраққа қазып тамақ табу үшін қолданылады және өте сезімтал орган болып табылады. Әр аяқта төрт қабықты саусақ бар, олардың екеуі ортадағы үлкендері салмақтың көп бөлігін көтереді, ал сыртқы екеуі жұмсақ топырақта қолданылады. Ересек шошқалардың тіс формуласы: , барлығы 44 тіс. Артқы тістері ұсақтауға бейімделген. Еркек шошқаларда кәдімгі тістері үнемі өсіп, бір-біріне үйкеліп кескілеп тұратын қылыштарға айналады. Жаңа туған шошқаларға жасалған кейбір шабуылдар қауіпсіз болады. Ал кейбіреулері шошқаларды өлтіруі мүмкін, және кейде анасы оларды жеп қояды. Шошқалардың өлімінің шамамен 50% анасының жаңа туған, емізілмеген балаларын шабуылдауынан немесе оларды қасақана басып өлтіруінен болады.

Таралу және эволюция

Кез келген уақытта шамамен 1 миллиард жеке тұлға тірі болатын үй шошқасы – планетадағы ең көп санды ірі сүтқоректілердің бірі.

Тамақ және азық іздеу

Шошқалар – бәсенді жейтін жануарлар, яғни өсімдіктер мен жануарлардың екеуін де жейді. Табиғатта олар азық іздеп, өмір сүретін ортасын шарлайды (шошқалар үшін бұл көбінесе мұрынмен қазуды білдіреді). Жабайы шошқалар тамырлар, түйнектер, жапырақтар, жемістер, саңырауқұлақтар мен гүлдерді, сондай-ақ кейбір жәндіктерді (әсіресе жәндік дернәсілдерін) және балықты жейді. Шошқалар жер астында өсетін түймедақ саңырауқұлағын өте жақсы көреді; оларды иісімен тауып, мұрындарымен қазып алады. Еуропада үйретілген "түймедақ шошқалары" адамдар үшін осы құнды саңырауқұлақты табады. Шошқалар аң ауламайды, бірақ тапқан өлік, жұмыртқа және басқа да жануарлардың тағамын жейді. Мал ретінде шошқалар бұрын үй шаруашылығының әртүрлі қалдықтарымен тамақтандырылатын (оны "slops" деп атайды), бірақ қазіргі ірі шаруашылықтарда көбінесе жүгері мен соя ұнымен, сондай-ақ витаминдер мен минералдар қосылған жеммен беріледі. Дәстүр бойынша шошқалар сүт шаруашылықтарында өсіріліп, артық сүтпен және ірімшік пен май жасаудан қалған сарысумен тамақтандырылатын. Шошқалар осы шаруашылықтарға үлкен қосымша кіріс әкелді, сондықтан оларға "қарызды төлейтін" деген лақап ат қойылды. Ересек шошқалар күніне үш-бес галлон су ішеді. Жануар ретінде ұстағанда, оларға денсаулыққа пайдалы, теңгерімді шикі көкөністер беріледі, бірақ кейбіреулер шошқаларына коммерциялық мини шошқаларға арналған жем береді.

Адамдармен қарым-қатынасы

Қазіргі кезде шошқалардың көп бөлігі ет алу үшін шаруашалықта өсірілген үй шошқалары (шошқа еті деп белгілі). Миниатюралық тұқымдар көбінесе үй жануарлары ретінде ұсталады.

Адамның денсаулығын сақтаудағы қолдану

Адам терісі шошқа терісіне өте ұқсас, сондықтан көптеген алдын ала клиникалық зерттеулерде шошқа терісі қолданылады. Биомедициналық зерттеулерде қолданылудан өзге, адам денсаулығындағы генетикалық прогресс үй шошқаларын адамдарға ксенотрансплантацияға кандидат ретінде қарастыруға мүмкіндік берді.

Түрлер

Қазіргі уақытта Sus туысының құрамында тоғыз тірі түр бар деп саналады. Қазба жәндіктерінен бірнеше жойылған түрлер (†) белгілі.