Кіріспе

Шөгінді коэффициенттерінің СИ жүйесіне жатпайтын бірлігі – тегі.

Химияда Сведберг бірлігі немесе svedberg (символ S, кейде Sv) – СИ жүйесіне жатпайтын метрикалық бірлік. Сведберг бірлігі бөлшектің мөлшерін оның үдеу кезінде шөгінділу жылдамдығына сүйене отырып (яғни, берілген мөлшер мен пішіндегі бөлшектің суспензиядан қаншалықты жылдам шөгінділетініне) жанама түрде өлшеуге мүмкіндік береді. Химия саласында дисперстік жүйелер, коллоидтар және ультрацентрифуганы ойлап табуы үшін марапатталған.

Факторлар

Сведберг коэффициенті — сызықтық емес функция. Седиментация коэффициенті — центрифугадағы заттың жылдамдығы мен салыстырмалы бірліктердегі оның үдеуінің қатынасы. 26S (26) седиментация коэффициентіне ие зат, миллион гравитация күшінің (107 м/с2) әсерімен секундына 26 микрометр жылдамдықпен қозғалады. Орталықша тездету rω арқылы беріледі; мұнда r — айналу осінен радиалдық қашықтық, ал ω — секундына радианмен бұрыштық жылдамдық. Ірі бөлшектер тезірек шөгінеді, сондықтан олардың Сведберг мәндері жоғары болады. Сведберг бірліктері тікелей қосылмайды, себебі олар салмақты емес, шөгіну жылдамдығын көрсетеді.

Қолдану

Кіші биохимиялық түрлерді центрифугалау кезінде тұндыру коэффициенттері Сведберг бірліктерімен беріледі, бұл қалыптасқан әдет. Сведберг – рибосомаларды ажыратуға қолданылатын ең маңызды өлшем. Рибосомалар рРНК және ақуыз компоненттерін қамтитын екі күрделі ірі бөлімшеден тұрады. Прокариоттарда (бактерияларды қоса алғанда) бөлімшелер Сведберг бірліктеріндегі "өлшеміне" сәйкес 30S және 50S деп аталады. Бұл бөлімшелер үш түрлі рРНК – 16S, 23S және 5S, сондай-ақ рибосомалық ақуыздардан құралған. Бактериялық рибосомалар үшін ультрацентрифугалау толық рибосомаларды (70S) және бөлек рибосомалық бөлімшелерді – ірі бөлімшені (50S) және кіші бөлімшені (30S) береді. Жасушалар ішінде рибосомалар көбінесе біріккен және бөлінген бөлімшелердің қоспасы түрінде кездеседі. Ең ірі бөлшектер (толық рибосомалар) түтіктің төменгі жағына, ал кіші бөлшектер (бөлінген 50S және 30S бөлімшелері) жоғарғы фракцияларда жиналады.