Генри Стюарт Хазлитт: Американ журналисі және экономист жазушысы

Кіріспе

Американдық журналист және жазушы (1894–1993)

Генри Стюарт Хазлитт (28 қараша 1894 – 9 шілде 1993) – «The Wall Street Journal», «The Nation», «The American Mercury», «Newsweek» және «The New York Times» сияқты басылымдарда бизнес және экономика туралы жазған американдық журналист.

Ерте өмір және білім

Генри Хазлитт Филадельфияда (Пенсильвания) дүниеге келіп, Бруклинде (Нью-Йорк) өскен. Ол британдық эссеші Уильям Хазлитттің туысы болды, бірақ әкесі Хазлитт нәресте кезінде қайтыс болғандықтан, салыстырмалы кедейлікте өсті. Оның алғашқы қаһармандары Герберт Спенсер мен Уильям Джеймс болды, ал оның алғашқы арманы психология мен философия саласында академиялық мансапқа ие болу болды. Ол Нью-Йорктің Сити колледжіне қабылданды, бірақ екі рет жесір қалған анасын күтіп, қысқа уақыттан кейін оқуын тастады. Кейін ол колледждегі қысқа уақытының «көргенге қарағанда зор әсер еткенін, одан алған білімнен емес, әлі де алуым керек білімді жақсырақ сезінуімнен және соған жетуге деген құштарлығымнан» деп жазды. Хазлитт 21 жасында «Ғылым ретінде ойлау» атты алғашқы кітабын жариялады. Ол бұл кітапты өзінің қарқынды өзіндік білім алу процесі арқылы ақыл-ойдың анықтығын сақтаудың, жай ғана ақпарат сіңіруден гөрі маңызды екенін түсінгендіктен жазды. Ол кіріспесінде былай деп түсіндіреді: «Әр адам әлемде түзетуді қажет ететін жамандықтар бар екенін біледі. Әр адам осы жамандықтардың қандай екені туралы анық идеяға ие. Бірақ көптеген адамдар үшін біреуі ерекше көзге түседі. Кейбіреулер үшін бұл соншалықты айқын көрінеді, олар басқа жамандықтарды елемейді немесе оларды өздерінің басты жамандығының табиғи салдары деп санайды. Социалист үшін бұл жамандық – капиталистік жүйе; тыйым салушы үшін – шектен шығу; феминист үшін – әйелдердің бағыныштылығы; дін қызметкері үшін – діннің құлдырауы; Эндрю Карнеги үшін – соғыс; адал республикашы үшін – Демократиялық партия, және т.б., шексіз. Менің де сүйікті жамандығым бар, оған құштар сәттерде мен басқалардың бәрін оған жатқызуға бейіммін. Бұл жамандық – ойлауға немқұрайлы қарау. Мен ойлау демекші, шынайы ойлауды, тәуелсіз ойлауды, терең ойлауды айтамын.»

Редактор және автор

1920-ші жылдардың басында ол “The New York Evening Mail” газетінің қаржы редакторы болды. Осы кезеңде Хазлитт экономика туралы түсінігін бұрынғы Гарвард университеті экономика профессоры Бенджамин Андерсонмен жиі талқылау арқылы жетілдіргенін хабарлады. Ол кезде Андерсон Манхэттендегі “Chase National Bank” та жұмыс істеді. Кейінірек, баспагер У. У. Нортон оған Бертран Расселдің ресми өмірбаянын жазуды ұсынғанда, Хазлитт атақты философпен “көп уақыт өткізді”. Лорд Рассел “жас журналистің талантына қатты таңданып”, Нортонның ұсынысына келісті, бірақ жоба екі жылға жуық уақыттан кейін аяқталды, себебі Рассел оны автобиография ретінде өз бетінше жазу ниетін білдірді. 1933 жылы Хазлитт “Сын анатомиясы” атты еңбекті жариялады. Бұл әдеби сын мен бағалаудың мәнін зерттейтін кеңейтілген “үштік әңгіме” болды, кейбір сарапшылар оны әдеби деконструкцияның ертедегі жолдарының бірі деп санайды. Сол жылы ол Х. Л. Менкеннің таңдаған мұрагері болып, “The American Mercury” әдеби журналының редакторы болды. Менкен бұл журналды Джордж Жан Натанмен бірге құрған. Осы тағайындамадан кейін “Vanity Fair” журналы Хазлиттті өзінің тұрақты “Даңқ залы” фотосуретіне енгендердің қатарына қосты. 1940 жылы еврей экономистінің Ұлттық-социалистік Еуропадан АҚШ-қа көшіп келгеннен кейін, Хазлитт Мизеске “The New York Times” газетіне редакциялық мақалалар жазуға көмектесті және оған Нью-Йорк университетінде оқытушылық лауазым алуға көмектесті. Достары Макс Истман мен Джон Чемберленнің күш-жігерімен қатар, Хазлитт Ф. А. Хайектің “Құлдыққа апаратын жол” кітабын американдық оқырмандарға таныстыруға да көмектесті. 1944 жылы “The New York Times” газетінде жазған рецензиясы, Истман редактор болып жұмыс істеген “Reader’s Digest” журналына оның танымал жинақтамаларының бірін жариялауға себеп болды, бұл болашақ Нобель сыйлығының лауреатының еңбегін кең аудиторияға жеткізді. Автор Том Малоунның пікірінше, Хазлитт басқа экономистерден негізінен жазу шеберлігімен ерекшеленді: “Хазлиттті экономика туралы жазған басқа жазушылардан ерекшелендіргені – оның жазуының керемет айқындығы және тақырыпты қарапайым адам үшін қызықтыра алу қабілеті. Ол мұны принциптерге назар аудару, практикалық мысалдар келтіру және тікелей, әңгімелесу стилімен жазу арқылы істеді. Сондай-ақ, ол көптеген экономистердің жазбаларында кездесетін техникалық жаргон мен статистикаға сүйенуден аулақ болды.” Х. Л. Менкен Хазлиттті американдық “Mercury” журналының әдеби редакторы етіп таңдағанда, оны “мен естіген өнердің жалғыз құзыретті сыншысы, сонымен бірге құзыретті экономист” деп атады, сондай-ақ “адамзат тарихындағы шын мәнінде жаза алатын бірнеше экономистердің бірі” деді. Саяси оңшыл көзқарастағы көптеген жазушылардан айырмашылығы, Хазлитт ешқашан социалист немесе коммунист болған жоқ, сонымен қатар оның классикалық либералды саяси көзқарастарында елеулі өзгеріс болған жоқ. Ол 1980 жылдары өзінің үлкен жеке кітапханасын сатып алған “Экономикалық білім беру қорының” (FEE) құрылтайшы вице-президенті болды. 1946 жылы Леонард Рид құрған FEE еркін нарық идеяларының алғашқы “ойлау орталығы” болып саналады. Ол сондай-ақ 1947 жылы классикалық либералды Мон Пелерин қоғамының алғашқы мүшелерінің бірі болды. Джон Чемберленмен (және Сюзанна Ла Фоллетт басқарушы редактор ретінде) 1950 жылдан 1952 жылға дейін Хазлитт еркін нарықтағы “The Freeman” басылымының редакторы болды, 1952 жылдан 1953 жылға дейін жалғыз бас редактор болды. Оның қызметінде болған кезінде оның үлескерлері Хайек, Мизес және Вильгельм Рёпке, сондай-ақ жазушылар Джеймс Бернхам, Джон Дос Пассос, Макс Истман, Джон Т. Флинн, Фрэнк Мейер, Реймонд Моли, Морри Рискинд және Джордж Сокольский болды. Редактор болғанға дейін “The Freeman” сенатор Джозеф Маккартиді коммунизм мәселесі бойынша президент Гарри Трумэнмен болған қақтығысында “ешқандай ажыратусыз” қолдады, бірақ редактор болғаннан кейін Хазлитт журналдың саясатын президент Трумэнды қолдау саясатына өзгертті. “The Freeman” Уильям Ф. Бакли, Jr. құрған консервативті “National Review” журналының маңызды ізашары болып саналады, оған басынан бастап көптеген редакторлар қатысты. Хазлитттің өзі 1955 жылы басылып шыққаннан бастап 1993 жылы қайтыс болғанға дейін “National Review” журналының бас редакторы немесе кейіннен үлескері ретінде болды. Журналдар арасында айырмашылықтар болды: Хазлитттің “Freeman” журналы көбірек дүниежүздік болды және кейінгі “National Review” журналынан гөрі сыртқы саясат туралы кең пікір білдірді. Екеуі де Хазлитттің және бір-бірінің жанкүйерлеріне айналды. Хазлитт өзінің мақалалары арқылы және радиода танымал саясаткерлермен жиі пікір алмасу арқылы кең танылды, олардың ішінде: вице-президент Генри А. Уоллес, мемлекеттік хатшы Дин Ачесон және АҚШ сенаторлары Пол Дуглас және Хьюберт Х. Хамфри, болашақ вице-президент. Философ Сидни Хук шақыруымен ол 1950-ші жылдарда Американдық мәдени азаттық комитетінің қатысушы мүшесі болды. Ол 1966 жылы “Newsweek” журналын тастағанда, журнал Хазлиттті үш университет профессорымен алмастырды: “Чикаго университетінің еркін нарықтық монетарисі Милтон Фридман, орталықтандырылған Генри Валлих Йельден және кейнсиандық Пол А. Самуэльсон MIT-ден”. Рокуэлл “Economics in One Lesson” кітабын Хазлитттің “ең ұзаққа созылған үлесі” деп атады. Бір миллион дана сатылып, он тілге аударылған бұл кітап американдық консервативті, еркін нарықтық және оңшыл либертариандық айналымдарда классика болып саналады, мысалы, Мизес институтында. Айн Рэнд оны “теориялық түсіндірудің тамаша жұмысы” деп атады, ал конгрессмен Рон Пол оны Фредерик Бастиат пен Фридрих Хайек еңбектерімен бір қатарға қояды. Хайек өзі де бұл еңбекке жоғары баға берді, “Генри Хазлитттің баға жүйесінің қалай жұмыс істейтінін түсіндіруі – нағыз классика: мәңгілік, дұрыс, ауырсынусыз оқытушылық” деді. Нобель сыйлығының лауреаты Милтон Фридман оны “тамаша орындау” деп сипаттады. “Ол ең қажетті нәрселерді айтады және оларды сирек батылдық пен адалдықпен айтады. Мен заманауи кітаптардың ішінде интеллектуалды қарапайым адамға экономиканың негізгі шындықтары туралы осы уақыттың ішінде оқуға болатын кітапты білмеймін.” 1996 жылы “Laissez Faire Books” баспасы 50 жылдық мерекелік басылымын, баспагер және президенттік үміткер Стив Форбстың кіріспесімен шығарды. Экономист Томас Соуэллдің еңбектері экономикалық түсіндіруде “Бастиат-Хазлит дәстүрінен” екені айтылады. Хазлитттің тағы бір еңбегі, “Жаңа экономиканың сәтсіздігі” (1959) Джон Мейнард Кейнстің өте ықпалды еңбегі “Жұмыс, пайшалым және ақшаның жалпы теориясы” туралы толық, тараулар бойынша сынды ұсынады. Кейнстің кітабына сілтеме жасай отырып, Хазлитт Сэмюэл Джонсонға жатқызылатын цитатаны қайталайды, ол “оның ішінде бірде-бір доктринаны таба алмадым, ол бірден дұрыс және түпнұсқалы болар еді. Кітаптағы түпнұсқалы нәрсе дұрыс емес; ал дұрыс нәрсе түпнұсқалы емес.” Хазлитт инфляция тақырыбында үш кітап жариялады, оның ішінде “Бреттон Вудстан әлемдік инфляцияға дейін” (1984), сондай-ақ кедейлік туралы екі ықпалды еңбек, “Адам vs әлеуметтік мемлекет” (1969) және “Кедейлікті жеңу” (1973), кейбір сарапшылар оның кейінірек Чарльз Мюррейдің “Жерден айырылу” еңбегін күткенін айтады. Хазлитттің философиядағы маңызды еңбегі, мысалы, “Мораль негіздері” (1964), этика туралы трактат, утилитаризмді қорғайды, Дэвид Юм мен Джон Стюарт Милдің еңбектеріне сүйенеді. Хазлитттің 1922 жылғы “Еркіндікке жол” еңбегін Лью Рокуэлл “Фрейдтің психоанализінің детерминистік талаптарына қарсы жеке бастаманы қорғау” деп сипаттады. Саяси оңшыл көзқарастағы көптеген ойшылдардан айырмашылығы, Хазлитт діни сенімдерге қатысты агностик болды. “Жаңа Конституция қазір” (1942) кітабында, АҚШ президентінің бес жылдық мерзімін ауыстыруды ұсынды.

In the early 1920s, he was financial editor of The New York Evening Mail, and during this period, Hazlitt reported his understanding of economics was further refined by frequent discussions with former Harvard economics professor Benjamin Anderson, who was then working for Chase National Bank in Manhattan. Later, when the publisher W. W. Norton suggested he write an official biography of their author Bertrand Russell, Hazlitt spent "a good deal of time," as he described it, with the famous philosopher. Lord Russell "so admired the young journalist's talent" that he had agreed with Norton's proposal, but the project ended after nearly two years of work when Russell declared his intention to write it on his own as an autobiography instead. In 1933, Hazlitt published The Anatomy of Criticism, an extended "trialogue" examining the nature of literary criticism and appreciation, regarded by some to be an early refutation of literary deconstruction. In the same year, he became H. L. Mencken's chosen successor as editor of the literary magazine, The American Mercury, which Mencken had founded with George Jean Nathan, as a result of which appointment Vanity Fair included Hazlitt among those hailed in its regular "Hall of Fame" photo feature. After the Jewish economist's emigration to the United States from National Socialist dominated Europe in 1940, Hazlitt arranged for Mises to contribute editorials to The New York Times, and helped to secure for Mises a teaching position at New York University. Along with the efforts of his friends, Max Eastman and John Chamberlain, Hazlitt also helped introduce F. A. Hayek's The Road to Serfdom to the American reading public. His 1944 review in The New York Times caused Reader's Digest, where Eastman served as roving editor, to publish one of its trademark condensations, bringing the future Nobel laureate's work to a vast audience. Author Tom Malone contends that Hazlitt distinguished himself from other economists largely by his skill as a writer:What set Hazlitt apart from other writers on economics was the incredible clarity of his writing and his ability to make the subject interesting to laymen. He did this by focusing on principles, using practical examples, and writing in a direct and conversational style. He also avoided the technical jargon and reliance on statistics that stud the writing of most economists—to the bane of most readers. When H. L. Mencken selected Hazlitt to succeed him as literary editor at the American Mercury, he called Hazlitt the "only competent critic of the arts that I have heard of who was at the same time a competent economist," as well as "one of the few economists in human history who could really write. "Unlike many other writers of his generation from the political right, Hazlitt never experienced a period when he was a socialist or communist, or a significant change in his classical liberal political views. He was the founding vice president of the Foundation for Economic Education, which also acquired his large personal library in the 1980s. Established by Leonard Read in 1946, FEE is considered to be the first "think tank" for free market ideas. He was also one of the original members of the classical liberal Mont Pelerin Society in 1947. With John Chamberlain (and Suzanne La Follette as managing editor), Hazlitt served as editor of the early free market publication The Freeman from 1950 to 1952, and as sole editor in chief from 1952 to 1953, and its contributors during his tenure there included Hayek, Mises, and Wilhelm Röpke, as well as the writers James Burnham, John Dos Passos, Max Eastman, John T. Flynn, Frank Meyer, Raymond Moley, Morrie Ryskind, and George Sokolsky. Prior to his becoming editor, The Freeman had supported Senator Joseph McCarthy in his conflict with President Harry Truman on the issue of communism, "undiscriminatingly" according to some critics, but upon becoming editor, Hazlitt changed the magazine's policy to one of support for President Truman. The Freeman is widely considered to be an important forerunner to the conservative National Review, founded by William F. Buckley, Jr., which from the start included many of the same contributing editors. Hazlitt himself was on the masthead of National Review, either as a contributing editor or, later, as contributor, from its inception in 1955 until his death in 1993. Differences existed between the journals: The Freeman under Hazlitt was more secular and presented a wider range of foreign policy opinion than the later National Review. The two became admirers of Hazlitt and of one another. Hazlitt became well known both through his articles and by frequently debating prominent politicians on the radio, including: Vice President Henry A. Wallace, Secretary of State Dean Acheson, and U. S. Senators Paul Douglas and Hubert H. Humphrey, the future Vice President. At the invitation of philosopher Sidney Hook, he was also a participating member of the American Committee for Cultural Freedom in the 1950s. When he finally left Newsweek in 1966, the magazine replaced Hazlitt with three university professors: "free market monetarist Milton Friedman of the University of Chicago, middle of the roader Henry Wallich of Yale, and Keynesian Paul A. Samuelson of MIT." Rockwell called Economics in One Lesson Hazlitt's "most enduring contribution." With a million copies sold and available in ten languages, it is considered a classic by several American conservative, free market, and right libertarian circles, such as at the Mises Institute. Ayn Rand called it a "magnificent job of theoretical exposition", while Congressman Ron Paul ranks it with the works of Frédéric Bastiat and Friedrich Hayek. Hayek himself praised the work, saying that "Henry Hazlitt's explanation of how a price system works is a true classic: timeless, correct, painlessly instructive." Nobel Prize laureate Milton Friedman described it as "a brilliant performance. It says precisely the things which need most saying and says them with rare courage and integrity. I know of no other modern book from which the intelligent layman can learn so much about the basic truths of economics in so short a time." In 1996, Laissez Faire Books issued a 50th anniversary edition with an introduction by publisher and presidential candidate Steve Forbes. Economist Thomas Sowell's work has been described as following in the "Bastiat Hazlitt tradition" of economic exposition. Another of Hazlitt's works, The Failure of the New Economics (1959), gives a detailed, chapter by chapter critique of John Maynard Keynes's highly influential work The General Theory of Employment, Interest and Money. With reference to Keynes's book, Hazlitt paraphrased a quote attributed to Samuel Johnson, that he was "unable to find in it a single doctrine that is both true and original. What is original in the book is not true; and what is true is not original." Hazlitt also published three books on the subject of inflation, including From Bretton Woods to World Inflation (1984), and two influential works on poverty, Man vs. The Welfare State (1969), and The Conquest of Poverty (1973), thought by some to have anticipated the later work of Charles Murray in Losing Ground. Hazlitt's major work in philosophy, such as The Foundations of Morality (1964), a treatise on ethics defending utilitarianism, builds on the work of David Hume and John Stuart Mill. Hazlitt's 1922 work, The Way to Will Power was characterized by Lew Rockwell as "a defense of individual initiative against the deterministic claims of Freudian psychoanalysis." In contrast to many other thinkers on the political right, Hazlitt was an agnostic with regard to religious beliefs. In A New Constitution Now (1942), published during Franklin D. Roosevelt's unprecedented third term as President of the United States, Hazlitt called for the replacement of the existing fixed term presidential tenure in the United States with a more Anglo European system of "cabinet" government, under which a head of government who had lost the confidence of the legislature or cabinet might be removed from office after a no confidence vote in as few as 30 days. In 1951, following Roosevelt's death in 1945, the United States imposed presidential term limits. Hazlitt's 1951 novel The Great Idea, reissued in 1966 as Time Will Run Back, depicts rulers of a centrally planned socialist dystopia discovering, amid the resulting economic chaos, the need to restore a market pricing system, private ownership of capital goods and competitive markets.

Жеке өмір

Генри 1894 жылғы 28 қарашада Пенсильвания штатының Филадельфия қаласында Стюарт Кларк пен Берта (Зауннер) Хазлитттің ұлы ретінде дүниеге келді. Олар Филадельфиядағы 819-шы Солтүстік Броуд-стрит мекенжайында тұрды. Хазлитттер отбасының тамыры Англияға дейін жетеді, алайда оның әкесінің анасы Ирландиядан шыққан. Анасының әке-шешесі Германиядан көшіп келген иммигранттар еді. Генридің әкесі, кеңсе қызметкері, Генри бес айлық болғанда қант диабетінен қайтыс болды. Кейін анасы Берта Фредерик Э. Пибске тұрмысқа шығып, олар Генридің өскен Бруклин қаласында тұрды. Генри 1905 жылғы Нью-Йорк штатының халық санағында Генри С. Пибс деп тіркелген, ал Фредериктің өсиетнамасында Фредериктің асырап алған ұлы Генри Хазлитт Пибс деп көрсетілген. Оның әкесі 1907 жылы қайтыс болды, Генриге анасын күтіп бағу міндеті жүктелді, бұл оның жетіспей жас кезінде Wall Street Journal газетінде жұмыс істеуге ықпал еткен амбицияға айналды. 1929 жылы Хазлитт белгілі фотограф және Vitagraph кинорежиссері Уильям П. С. Эрлдің қызы Валери Эрлге үйленді. Олардың некесін бейбітшілдік уағындаған пастор Джон Хейнс Холмс тойға түсірді, бірақ кейін ажырасты. 1936 жылы ол "Қысқаша Киелі кітап" авторы Франсис Канеске үйленді, олар бірлесіп "Стоиктердің даналығы: Сенека, Эпиктет және Марк Аврелийден таңдамалар" (1984) атты стоик философтарының антологиясын жарыққа шығарды. Олар Франсис 1991 жылы қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді. Хазлитт 98 жасында Коннектикут штатының Фэрфилд қаласында дүние салды. Ол қайтыс болған кезде Коннектикут штатының Уилтон қаласында тұрды.

Мұра

Хазлитт өмірінде 25 туынды жазған, өте жаратылғыш жазушы болған. 1981 жылы президент Рональд Рейган Консервативті саяси әрекеттер конференциясында (немесе "CPAC") сөйлеген сөзінде Хазлитті "біздің ой-өрісімізді қалыптастырған" "[а]қыл-ой лидерлерінің" бірі деп атады (Фридрих Хайек, Людвиг фон Мизес, Милтон Фридман, Рассел Кирк, Джеймс Бернхам және Фрэнк Майермен бірге). Людвиг фон Мизес Хазлитті құрметтеу үшін өткізілген кеште: "Азаттық пен адамдардың еркін өмір сүре алатын әлеуметтік жүйе үшін үлкен күрес кезінде сіз біздің лидерімізсіз. Сіз ғасырлар бойы адамзат өркениеті құрған нәрсені жоюға тырысқан күштердің қадамдық ілгерілеуіне қарсы талмай күрестіңіз. Сіз – біздің еліміз бен ұлтымыздың экономикалық санасысыз."