Кіріспе
Камрань шығанағы – Вьетнамның Ханг-Хоа провинциясындағы терең сулы шығанақ. Ол Оңтүстік Қытай теңізінің құйылысында, Вьетнамның оңтүстік-шығыс жағалауында, Фанранг пен Нячанг арасында, Хошимин қаласынан (бұрынғы Сайгон) шамамен 290 шақырым солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Камрань Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең жақсы терең сулы бекет деп есептеледі. Оңтүстік-Шығыс Азияның континенттік шельфі Камрань шығанағында салыстырмалы түрде тар болғандықтан, терең су құрлыққа жақын орналасқан. 2011–2014 жылдары Вьетнам үкіметі Ресейден кеңесшілер шақырып, ресейлік технологиялар сатып алып, Камрань шығанағын (бұрынғы АҚШ және кейіннен КСРО әскери базасы) шетелдік әскери кемелерді күту және логистикалық қызмет көрсету орталығы ретінде қайта ашуға кірісті.
Cam Ranh Bay is a deep water bay in Vietnam in Khánh Hòa Province. It is located at an inlet of the South China Sea situated on the southeastern coast of Vietnam, between Phan Rang and Nha Trang, approximately 290 kilometers (180 miles) northeast of Ho Chi Minh City (formerly Saigon). Cam Ranh is considered the finest deepwater shelter in Southeast Asia. The continental shelf of Southeast Asia is relatively narrow at Cam Ranh Bay, bringing deep water close to land. Since 2011–2014, Vietnamese authorities have hired Russian consultants and purchased Russian technologies to re open Cam Ranh Bay (a former United States and later Soviet military base) as the site of a new naval maintenance and logistics facility for foreign warships.
Шолу
Тарихи тұрғыдан алғанда, шығанақ әскери маңызы бар болған. Француздар оны Индокитайдағы әскери-теңіз базасы ретінде пайдаланды. 1905 жылы Цусима шайқасына дейін адмирал Зиновий Рождественский басқаратын 40 кемелік Ресей императорлық флотының және 1942 жылы Британдық Малайя мен Британдық Борнеоға (қазіргі Малайзия) шабуылға дайындық кезінде Жапон императорлық әскери-теңіз флотының тұрақжайы ретінде де қолданылды. 1945 жылғы қаңтарда АҚШ-тың 38-ші әскери-теңіз күштері «Рахмет» операциясы аталған әрекет барысында Жапонның көптеген нысандарын қиратты, содан кейін шығанақ тастап кетілді. 1964 жылы АҚШ-тың жетінші флотының барлау ұшақтары, «Currituck» су ұшағы тіркелгіші және 1-ші мина флотилиясы гидрографиялық және жағажай зерттеулерін жүргізіп, жағадағы нысандарды қарастырды. Бұл дайындық жұмыстары 1965 жылғы ақпанда жақын орналасқан Вунг Ро шығанағына оқ-дәрі және жабдықтар түсірген Солтүстік Вьетнам траулерінің табылуымен сәтті аяқталды; осы оқиға АҚШ-ты Камраньды маңызды база ретінде дамытуға итермеледі. АҚШ Әуе күштері «Камрань әуе базасы» деп аталған ірі жүк/әуе тасымалымен қамтамасыз ететін нысанды басқарды, ол тактикалық истребительдер базасы ретінде де пайдаланылды. Бұл АҚШ әскери қызметшілерінің 12 айлық мерзімге Оңтүстік Вьетнамға кірген немесе одан шыққан үш әуе портының бірі болды. АҚШ армиясы Камраньде ірі порттық және қоймалық базаны басқарды. АҚШ әскери-теңіз күштері Камрань және басқа базалардан түрлі ұшақтарды ұшырып, Оңтүстік Вьетнамның жағалау суларын әуеден бақылады. Камрань әуе базасының APO коды Сан-Франциско 96326 болды. 1972 жылғы мамыр айында Камрань нысандары Оңтүстік Вьетнам үкіметіне берілді.
Құрылыс
1963 жылы АҚШ Тынық мұхитының бас қолбасшысы адмирал Гарри Д. Фелт (CINCPAC) Камраньдегі табиғи терең сулы шығанақтағы кеме тоқтау орындары болашақта пайдалы болуы мүмкін екенін көріп отырды. Әскери-теңіз күштерінің құрылыс жөніндегі офицерінің (OICC RVN) тапсырмасымен американдық құрылыс консорциумы RMK ұзын кеме тоқтау орны мен жол салу жұмысын бастады. Бұл жоба 1964 жылдың ортасында аяқталды. 1965 жылдың ортасында АҚШ армиясының 35-ші инженерлік құрылыс тобының әскери инженерлері Камрань шығанағына LST кемелерімен келіп, лагерь құрып, Камрань базасына жол салуды бастады. Олар алдымен карьер ашып, содан кейін шөл құмы арқылы карьерден базаға дейін жол салды, негіз ретінде қызыл латерит топырағын, ал жолдың үстіне ұсақталған гранит тастарын пайдаланды. Ауыр техниканы тасымалдауға қолайлы жолдар салынғаннан кейін, инженерлер бар болған кеме тоқтау орнының ұзындығын арттырып, терең суға жүк тиейтін кемелерге қосымша орын жасады. Жыл соңына қарай армия инженерлері жабдықты сақтау алаңдарын, жанармай-майлау материалдары сақтау аймағын, портты қорғау және қолдау құрылыстарын салды. Армия инженерлері мен азаматтық құрылысшылар жабдықтармен және тәжірибемен бөлісті. Ұшу-қону жолағы 50 күнде аяқталды, ал CINCPAC адмиралы У.С.Г. Шарп 1965 жылдың 16 қазанында соңғы AM 2 тақтасын төседі. Камрань қолдау командасы – Камраньдегі порт пен қойманы басқаратын логистикалық ұйым. 1970 жылдың 31 шілдесіндегі штаттық саны 7927 адамды құрады, ал ішінде 7848 адам қызмет етті. 124-ші көлік командасы портты және жүк тасымалын басқарды. Портта 5 кеме тоқтау орны болды: 4-еуі жалпы жүктерге (оның ішінде Sea Land крандары бар біреуі) және біреуі оқ-дәрілерге (солтүстік жағында), сонымен қатар танкерлерге арналған кеме тоқтау орны. Sea Land 1967 жылы 4-ші кеме тоқтау орнына крандарын орнатты, ал алғашқы Sea Land кемесі 1967 жылдың қараша айында келді. 1970 жылдың қаңтар айында порт Sea Land компаниясының "Azalea City" кемесімен алғашқы контейнерленген оқ-дәрі жөнелтілімін алды. Қойманы 504-ші армиялық қойма басқарды.
Кам Рань шығанағының теңізде пайдаланылуы
Кам Ранх шығанағы 1967 жылғы сәуір айында АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Кам Ранх шығанағындағы базасын құру және онда P-2 Neptune және P-3 Orion патрульдік ұшақтарын орналастыру арқылы жағалаудағы әуе патрульдеу операцияларының орталығына айналды. Сол жазда жағалау күзету күштерінің командирі мен штабы штаб-пәтерін Сайгондан Кам Ранх шығанағына көшіріп, «Базар уақыты» операциясын бақылау үшін жедел басқару пунктін құрды. Сонымен қатар, Теңіз коммуникациялық станциясын құру арқылы ел бойынша координация күшейтілді. Бастапқыда Кам Ранх шығанағындағы жағалаудағы инфрақұрылым өте шектеулі болды, сондықтан тағайындалған теңіз күштерін қолдау үшін уақытша шаралар қабылданды. Армиялық қоймалар жалпы мақсаттағы жабдықтармен қамтамасыз етті, ал жетінші флоттың жеңіл жүк кемелері «Марк» және «Брюль» Филиппиндегі Субик шығанағынан Теңіз күштеріне қажетті заттарды жеткізді. 1966 жылдың ортасына дейін, жағалаудағы нысандар тапсырманы қабылдауға дайын болғанға дейін, қызметкерлерге тұру және тамақтану APL-55 кемесінде, яғни портта орналасқан кемеде ұйымдастырылды. Сонымен қатар, жағалаудағы патрульдік кемелерді жөндеу үшін понтондық док орнатылды. Бірте-бірте Сайгон Әскери-теңіз күштерінің қолдау бөлімі, Кам Ранх шығанағындағы бөлімшесі, техникалық қызмет көрсету мен жөндеу, жабдықтау, қаржы, байланыс, көлік, пошта қызметі, демалыс және қауіпсіздік қамтамасыз етілуін жақсартты. 1967 жылғы жазда Кам Ранх шығанағында «Базар уақыты» штабы мен күштерінің шоғырлануы базалық қолдауға деген қажеттілікті ерекше күшейтті. Осыған байланысты Сайгон Әскери-теңіз күштерінің қолдау бөлімі, Кам Ранх шығанағындағы бөлімшесі, Кам Ранх шығанағы Әскери-теңіз күштерінің қолдау мекемесі болып қайта аталды, бұл оның көбірек дербестікке және өзін-өзі қамтамасыз етуге ие болуын білдірді. Жағалаудағы нысанға ресурстар мен қолдау күштерін көбірек бөлу жауынгерлік бөлімдердің жинақталуына қарсы тұру қабілетін арттырды. Уақыт өте келе Кам Ранх шығанағындағы база ірі кемелерді жөндеуді жүзеге асырды және кіршікпен күрес тобына қажетті жабдықтардың кең ауқымын жеткізді. Сонымен қатар, бірлескен қызметтегі оқ-дәрі қоймасындағы теңіз контингенті жағалау күзету күштеріне, өзен патрульдеріне және жылжымалы өзендік күштерге, сондай-ақ жетінші флоттың артиллериялық қолдау эсминецтері мен десант кемелеріне оқ-дәрі берді. 302-ші «Сиби» техникалық күтім бөлімі Сайгондағы көптеген тараған Әскери-теңіз күштерінің қолдау бөлімшелеріне қоғамдық жұмыстарға көмек көрсетті. Маңызды логистикалық орталық ретінде Кам Ранх шығанағы Теңіз күштерінің Оңтүстік Вьетнамнан соғысты Вьетнамдау аясында шығуынша ұзақ уақыт бойы жұмыс істеді. Алайда, 1972 жылғы қаңтар мен сәуір аралығында Әскери-теңіз әуе базасы мен Теңіз коммуникациялық станциясы өз нысандарын Вьетнам Республикасының Теңіз күштеріне тапсырды және ресми түрде таратылды.
Кам Рань шығанағын басып алу
1975 жылдың көктемінің басында Солтүстік Вьетнам Оңтүстік Вьетнамды басып алуға қауқып келді деп санады, сондықтан АҚШ-тың реакциясын сынап көру үшін бірнеше шағын шабуылдар жасады. Орталық жоталардың және Оңтүстік Вьетнамның солтүстік провинцияларының құлауымен үлкен үрей ұялады. 30 наурызға дейін Дананг қаласында және Дананг портында тәртіп толыққанды бұзылды. Солтүстік Вьетнамдық әскерлер Дананг портындағы американдық кемелерге атыс ашты және портты бұзу үшін саперлерді жіберді, ал босқындар кез келген қайыққа немесе судағы кез келген құрылғыға мінуге тырысты. Алғашқыда Камрань шығанағы Данангтан қайықпен жеткізілген Оңтүстік Вьетнамдық әскерлер мен азаматтар үшін қауіпті мекен ретінде таңдалды. Бірақ, Камрань шығанағы да көп ұзамай қауіпке ұшырады. 1 және 3 сәуір аралығында Камраньға келген босқындардың көпшілігі Сиам шығанағындағы Фукуок аралына оңтүстікке және батысқа қарай сапарға шықты, ал Оңтүстік Вьетнам Армиясы (ARVN) күштері базадан шықты. 1975 жылдың 3 сәуірінде Солтүстік Вьетнамдық әскерлер Камрань шығанағын және оның барлық әскери нысандарын басып алды.
Кеңес және Ресей әскери-теңіз базасы
Сайгонның құлап, Солтүстік және Оңтүстік Вьетнамның бірігуінен кейін төрт жыл өткен соң, Камрань шығанағы Кеңес Одағының Тынық мұхиты флоты үшін маңызды Суық соғыс кезеңіндегі теңіз базасына айналды. 1979 жылы Кеңес үкіметі Вьетнаммен базаны 25 жылға жалға алу туралы келісімге қол қойды. Камрань шығанағы – Кеңес Одағының шеңберінен тыс жердегі ең ірі совет теңіз базасы болды, бұл оған Шығыс теңізіндегі ықпалын күшейтуге мүмкіндік берді. 1987 жылға қарай база бастапқы өлшемдерінен төрт есеге дейін кеңейтілді және АҚШ Тынық мұхиты флотының барлау мәліметтеріне сәйкес, көбінесе Филиппин бағытында имитациялық шабуылдар жасады. Сарапшылар Вьетнам тарапының таяудағы қытайлық қауіпке қарсы тежегіш ретінде кеңестік әскердің болуын қарастырғанын болжады. Кеңес Одағы мен Вьетнам бұл жердегі қатысуын ресми түрде жоққа шығарды. Дегенмен, 1988 жылдың өзінде Кеңес Одағының сыртқы істер министрі Эдуард Шеварднадзе Камрань шығанағынан кету мүмкіндігін талқылады және 1990 жылға қарай теңіз күштерінің нақты қысқартылуы жүзеге асырылды. Ресей үкіметі 1993 жылғы келісімде бұрынғы 25 жылдық келісімді сақтап, базаны негізінен Оңтүстік Қытай теңізіндегі қытайлық байланыстарды тыңдау үшін пайдалануға мүмкіндік берді. Осы уақытқа қарай, көптеген әскери қызметшілер мен кемелер шығарылып алынды, тек тыңдау станциясын техникалық тұрғыдан қолдау қалды. Бастапқы 25 жылдық жалға беру мерзімі аяқталуға жақын қалғанда, Вьетнам базаны одан әрі пайдалану үшін жыл сайын 200 миллион доллар төлеуді талап етті. Ресей бұған келіспеді және барлық әскери қызметшілерін кері қайтаруға шешім қабылдады. 2002 жылдың 2 мамырында Ресей туы соңғы рет төмен түсірілді. Вьетнамдық шенеуніктер базаны Филиппин үкіметінің АҚШ-тың Субик теңіз базасымен жасағаны сияқты, азаматтық нысанға айналдыруды қарастырды. 2016 жылдың 7 қазанында Ресей Вьетнамдағы теңіз базаларына қайта оралу мүмкіндігін қарастырып жатқанын мәлімдеді.
Бүгін
Ресейдің әскерін шығарып кеткеннен кейін, АҚШ Вьетнаммен Камрань шығанағын шетелдік әскери кемелерге ашу туралы келіссөздер жүргізді, бұрынғыдай солтүстік Вьетнамдағы Хайфонг және оңтүстіктегі Хо Ши Мин қаласы порттарымен жасағандай. Қауіпсіздік сарапшыларының пікірінше, бұл Қытайдың Оңтүстік Қытай теңізіндегі теңіз күштерін арттыруына қарсы бағытталған. 2010 жылдың 31 қазанында Премьер-министр Нгуен Тан Дунг үш жылдық жөндеу жұмыстарынан кейін шығанақты шетелдік теңіз күштері үшін қайта ашатынын мәлімдеді. Вьетнам Ресейден кеңесшілерді шақырып, шетелдік әскери кемелерге қызмет көрсететін жаңа кеме жөндеу базасын салуға жетекшілік етеді. 2016 жылдың 2 қазанында АҚШ-тың «Джон С. Маккейн» және «Франк Кейбл» әскери кемелері 1975 жылдан бері Камрань шығанағына алғаш рет келді. Камрань Вьетнам Халық Теңіз Флотының маңызды базасы болып табылады, онда 4-ші аймақтық қолбасшылықтың штабы, Вьетнам Теңіз Әуе Күштерінің штабы және Вьетнамның жалғыз суасты кемелер базасы орналасқан.
Ба Нгой порты
Ба Нгой порты – Камран шығанағында орналасқан халықаралық сауда порты. Ол теңіз порты қызметтерін дамытуға қолайлы табиғи жағдайларға және мүмкіндіктерге ие: зәкірлеу аймағының тереңдігі, жабық және кең шығанақ, Халықаралық теңіз жолына жақын орналасу (шамамен 10 км), Камран әуежайы (шамамен 25 км), №1A ұлттық тас жолы (шамамен 1,5 км) және Ұлттық темір жолы (шамамен 3 км). Осы себепті, Ба Нгой порты оңтүстік Ханххоа экономикалық аймағы мен көршілес провинциялар үшін маңызды теңіз трафигі орталығы болып ұзақ жылдар бойы қызмет етіп келеді.