Кіріспе
Scaled Composites (көбінесе Scaled деп аталады) – американдық аэроғарыш компаниясы, Бёрт Рутан құрған және қазіргі уақытта Northrop Grumman меншігінде. Ол Мохаве әуе және ғарыш портында, Калифорния штатында, АҚШ-та орналасқан. Эксперименттік ұшақтарды жасау үшін құрылған компания қазір ұшақтар және басқа да көлік құралдары үшін жаңа идеяларды жобалауға және прототиптік өндіріс процестерін дамытуға бағытталған. Ол консервативтік емес дизайнымен, металл емес, композиттік материалдарды пайдалануымен және SpaceShipOne эксперименталды ғарыш кемесімен Ansari X жүлдесін жеңгенімен танымал.
Scaled Composites (often called simply Scaled) is an American aerospace company founded by Burt Rutan and currently owned by Northrop Grumman. It is located at the Mojave Air and Space Port in Mojave, California, United States. Founded to develop experimental aircraft, the company now focuses on designing and developing concept craft and prototype fabrication processes for aircraft and other vehicles. It is known for unconventional designs, for its use of non metal, composite materials, and for winning the Ansari X Prize with its experimental spacecraft SpaceShipOne.
Компания тарихы
Scaled Composites 1982 жылы құрылды және Starship жобасы бойынша ынтымақтастық нәтижесінде 1985 жылы Beech Aircraft Corporation компаниясы сатып алды. 1988 жылы Beech компаниясының бас компаниясы Raytheon, Scaled компаниясын Рутанға қайта сатты, ол оны Wyman Gordon компаниясына сатты. Wyman Gordon компаниясын Precision Castparts Corp. сатып алғаннан кейін, Рутан және он инвестор Scaled Composites, LLC ретінде компанияны қайта сатып алды. Компанияның 40% үлесіне ие ірі акционері Northrop Grumman 2007 жылдың 20 шілдесінде компанияны толығымен сатып алатынын мәлімдеді. Екі компания да Northrop Grumman компаниясының сатып алуы Scaled Composites стратегиясына әсер етпейді және Берт Рутанның бас менеджер лауазымынан алынбайды деп хабарлады. Northrop Grumman компаниясының сатып алуы 2007 жылдың 24 тамызында аяқталды. Рутан 2011 жылдың сәуірінде зейнетке шықты. Ұзақ жылдар қызмет еткен Бен Диачун 2015 жылдың 31 қазанынан 2019 жылдың сәуіріне дейін Scaled компаниясының президенті болды. Тағы бір ұзақ жылдар қызмет еткен қызметкер Кори Берд 2019 жылдың сәуірінде Scaled компаниясының президенті болды.
Алғашқы жобалар
Scaled Composites компаниясын құруға дейін Берт Рутан әуесқойларға арналған бірнеше ұшақтарды жобалаған, оның ішінде VariEze, ол жалпы авиацияның ең инновациялық дизайндарының бірі саналады. Ол сондай-ақ коммерциялық сәтсіздікке ұшыраған Beechcraft Starship ұшағын да жобалаған. Бұл ұшақтардың ерекшелігі – канардты конфигурациясы, қанат ұштары және итергіш винттері болды. 2005 жылы миллиардер Стив Фоссетт Global Flyer бір моторлы ұшағымен әлемді тоқтаусыз, жанармай құймастан айналып ұшты, содан кейін тарихтағы ең ұзақ ұшуды жасады. Олардың рөлі кеңінен жарияланбағанмен, Рутан мен Джон Ронч, бұрынғы Рутан жобаларына, соның ішінде Starship-ке аэродинамикалық қолдау көрсеткен, дизайнға көмектесті, ал Scaled Composites 1988 жылғы Америка кубогына Денис Коннердің қатысуы үшін Stars & Stripes катамаранының қос ойықты қанатты мачтын жасады.
Although their role was not widely publicized, Rutan and John Roncz, who had provided aerodynamics support to a number of previous Rutan projects including Starship, helped design, and Scaled Composites manufactured, the double slotted wing mast for the Stars & Stripes catamaran for Dennis Conner's entry in the 1988 America's Cup.
SpaceShipOne (Ғарыш кемесі)
Компания 2003 жылдың сәуірінде жеке қаржыландырылатын ғарыш кемесін жасап жатқанын хабарлады, мақсаты – бірінші жекеменшік ұшқышты ғарышқа ұшыру арқылы Ansari X PRIZE сыйлығын жеңіп алу болатын. Бұл тәжірибелік, зымырандық қозғалтқышта жұмыс істейтін ғарыш кемесіне SpaceShipOne деген ат берілді. 2003 жылдың 17 желтоқсанында олар SpaceShipOne-нің алғашқы дыбыс жылдамдығынан асып түсетін ұшуын жариялады, бұл жеке қаржыландырылған ұшақтың өзінің түріндегі тұңғыш ұшуы еді. SpaceShipOne бұл ұшуды сәтті орындап, 68000 фут (20726 м) биіктікке және 930 миль/сағ (Мах 1.2) жылдамдыққа жетті. Ғарыш кемесі White Knight тасымалдаушы ұшағымен көтерілді. Сол күні Microsoft негізін қалаушылардың бірі Пол Аллен SpaceShipOne жобасын қаржыландырған «инвестор-меценат» екенін ресми түрде растады. 2004 жылдың 1 сәуірінде АҚШ Көлік департаменті компанияға орбиталық емес, адаммен біргегі ғарышқа ұшуға арналған әлемдегі алғашқы лицензияны берді. Лицензияны Федералдық авиация басқармасының Коммерциялық ғарыш тасымалы кеңсесі бекітті. Бұл кеңсе 20 жыл ішінде 150-ден астам коммерциялық ұшыруға қолдау көрсеткен, бірақ орбиталық емес траекториямен адаммен біргегі ұшуға ешқашан лицензия бермеген еді. Mojave Spaceport ретінде жартылай уақытпен жұмыс істейтін Mojave әуежайы SpaceShipOne үшін ұшыру алаңы болып табылады. SpaceShipOne 2004 жылдың 21 маусымында жеке қаржыландырылған алғашқы адамды ғарышқа ұшырды. 2004 жылдың 29 қыркүйегіндегі 16P рейсі және 2004 жылдың 4 қазандағы 17P рейсі Scaled Composites және SpaceShipOne үшін X Prize сыйлығын жеңіп алды.
Алып жүруші әуе кемесі
Scaled Composites Model 351 ("Roc" деп аталған) Stratolaunch Systems үшін әуеден ғарышқа ұшу миссияларын жүзеге асыруға арналған платформа құру мақсатымен салынды. 2015 жылдың тамызында Scaled Composites президенті Кевин Микки компанияның көлік құралы үшін "шамамен 200 000 фунт салмақтағы композиттік құрылым" жинағанын және егер оны футбол алаңына қойса, "оның қанаттарының ұштары әр жағынан қақпадан 15 футқа артылатын болады" деді. Ұшақтың екі корпусының әрқайсысының ұзындығы 238 фут (73 метр) және 12 негізгі қону дөңгелегі мен екі алдыңғы дөңгелегі болады. Оның ұшуы үшін 12 000 фут ұзындығындағы ұшу-қону жолағы қажет.
Шамамен құрастырылған ұшақтар
Модель Атауы Бірінші ұшу Сипаттамасы 115 Beechcraft Starship 1982 85% масштабтағы прототип, қос турбовинтті, канартты бизнес ұшағы B 2 Spirit Жасырын бомбалаушының радиолокациялық көріну қимасын сынауға арналған масштабты модель 133 ATTT 1986 ЖЖҰ, тандем қанатты тасымалдау демонстраторы 143 Triumph 1988 Үш беткейлі, қос қозғалтқышты, Beechcraft үшін өте жеңіл реактивтік прототип IAI Searcher 1992 үлкен AAI RQ 2 Pioneer барлау БЖҰ Модель TRA324 Scarab 1992 Teledyne Ryan (1999 жылдан бері Northrop Grumman) үшін барлау БЖҰ DC X 1993 McDonnell Douglas үшін құрылымдық аэрооболочка және басқару беттері 151 ARES 1990 бір реактивті жақыннан қолдау көрсету демонстраторы Pegasus rocket 1990 Orbital ATK үшін қанаттар мен қанатшалар 158 Pond Racer 1990 қос балкалы әуе жарыс машинасы Bell Eagle Eye 1998 Bell Helicopter 205/206 үшін БЖҰ көлбеу роторлық демонстраторы 1991 жобалары, Orion Industries UAV Model 706 Sea Bat 1995 АҚШ Тәуелсіздік күні күштері үшін БЖҰ прототипі 247 Vantage 1996 VisionAire үшін бір қозғалтқышты, өте жеңіл реактивтік прототип 271 V Jet II 1997 Williams International үшін бір реактивті демонстратор 276 NASA X 38 1998 ХҒС үшін экспериментальді авариялық қайта кіру көлігінің корпусы 281 Proteus 1998 Тандем қанаттары бар жоғары биіктікте ұзаққа созылатын қос реактивті ұшақ Roton ATV 1999 Rotary Rocket ұғымы үшін корпус қайта пайдаланылатын SSTO пилоттық ғарыш кемесі 287 NASA ERAST Program 25908.00 м БЖҰ үшін концепциялық модель 309 M 309 CarbonAero 2000 Adam A500 үшін поршеньді итеру-тарту алты орындық прототип 326 X 47A Pegasus 2001 Northrop Grumman пилотсыз жауынгерлік әуе кемесінің демонстраторы 302 Toyota TA 1 2002 Toyota үшін экспериментальді жалпы авиациялық төрт орындық 316 SpaceShipOne 2003 Tier One ішінде әуеге шашуға арналған экспериментальді орбиталық емес кеме 318 White Knight 2003 SpaceShipOne үшін Proteus-тан алынған қос реактивті аналық кеме 311 Virgin Atlantic GlobalFlyer 2004 тоқтаусыз айналу үшін Solo Jet ұшағы 339 SpaceShipTwo 2008 Virgin Galactic-тің әуеге шашуға арналған орбиталық емес кемесі ғарыш туризмі үшін 348 White Knight Two 2008 SpaceShipTwo-ны биіктікке көтеретін төрт реактивті аналық кеме 351 Stratolaunch 2019 Stratolaunch Systems үшін орбитаға әуеге шашуға арналған ракеталарды тасуға салынған, қанат кеңдігі бойынша ең үлкен ұшақ 367 BiPod 2011 экспериментальді гибридтік электрлік ұшатын автомобиль 395 Proteus дамуы АҚШ Әуе күштерінің Hunter Killer бағдарламасы үшін ұшқышсыз және қаруланған нұсқасы 396 RQ 4 Global Hawk нұсқасы АҚШ Әуе күштерінің Hunter Killer бағдарламасы үшін RQ 4 Global Hawk-тің кіші, қаруланған нұсқасы 400 Swift 2016 T X бағдарламасы үшін реактивтік оқушы ұшағы 401 Deimos & Phobos 2017 пилотты және пилотсыз жақыннан қолдау көрсету демонстраторы.
Басқа әуе кемелері жобалары
Австралияның Виктория штатындағы GippsAero компаниясы өндірген GippsAero GA8 Airvan ұшағының АҚШ-тағы ұшу сынақтары мен бағалауы, оның ішінде сыртқы құрсақ жүк бөлімінің ұшу сынақтары. Scaled Composites компаниясы JetZero компаниясымен бірлесіп, АҚШ Әуе күштері үшін Next Generation Air Refueling System (NGAS) жүйесіне кіретін, құрастырылған қанатты корпуспен Z 5 демонстрациялық танкер ұшағының прототипін әзірлеуге көмектеседі.
Апаттар мен оқиғалар
2007 жылдың 26 шілдесінде SpaceShipTwo жүйелерін сынау кезінде жарылыс болды, үш қызметкер қаза тауып, тағы үш адам жарақат алды. 2014 жылдың 31 қазанында SpaceShipTwo VSS Enterprise ұшу кезіндегі қуатты сынақ барысында қирады. Оқиғада бір ұшқыш қаза тауып, екіншісі ауыр жарақат алды, нәтижесінде аппарат толығымен жойылды; екі ұшқыш та Scaled Composites компаниясының қызметкерлері болды. 2015 жылдың 28 шілдесінде NTSB оқиғаны тергеу жөніндегі соңғы есепті жариялады, онда ұшқыш белгісіз себептермен SpaceShipTwo-ның "Қанатын" мерзімінен бұрын ашқандығы, осының тікелей салдарынан аппараттың күйреуіне әкелгендігі айтылды.