Кіріспе
Armadillo Aerospace – американдық аэроғарыш стартапы болды, ол Техас штатының Мескит қаласында орналасқан. Компанияның бастапқы мақсаты – ғарыш туризміне қабілетті экипаждық суборбитальды ғарыш кемесін құру, сондай-ақ орбиталық ғарышқа ұшудың ұзақ мерзімді жоспарлары да болған. Компанияны id Software компаниясының негізін қалаушы және бұрынғы бас техникалық директоры Джон Кармак құрды. 2008 жылдың 24 қазанында Armadillo, Northrop Grumman Lunar Lander Challenge жарысының 1-деңгейінде жеңіске жетіп, 350 000 доллар ұтып алды. 2009 жылдың 12 қыркүйегінде Armadillo сол жарыстың 2-деңгейінде жеңіске жетіп, 500 000 доллар сыйлық алды. 2010 жылы олар Space Adventures компаниясымен эксклюзивті келісімге келді. Armadillo Aerospace туристерді ғарышқа ұшыру үшін суборбитальды зымыранмен қамтамасыз ететін болды, ал Space Adventures осы саяхатқа билеттер сататын еді. 2013 жылдың тамызында Кармак, 2013 жылдың қаңтарында STIG B зымыранының апатқа ұшырауына байланысты Armadillo Aerospace компаниясының «қыстама режиміне» енгізілгенін хабарлады. Exos 2015 жылдың басында Armadillo активтерін сатып алды және 2016 жылы Нью-Мексикодағы Spaceport America ғарыш айлағынан Guidance (бағытталған) жүйесі бар Suborbital Active Rocket (SARGE) зымыранын ұшыруды жоспарлады. SARGE – бұл Armadillo STIG B зымыранының жетілдірілген нұсқасы. SARGE-нің алғашқы ұшуы 2018 жылы Spaceport America-дан өтті. 2017 жылдың қыркүйегінде Джон Кармак SpaceX зымырандарының сәтсіздіктері туралы жазбаны өз жазбасымен бірге қайта жариялады: «Мен Armadillo Aerospace компаниясының басында барлық апаттарымызды көрсеттім, бірақ бәрі оны жаман идея деп ойлады және мені одан бас тартуға көндірді». Пікірлер бөлімінде біреу Armadillo Aerospace компаниясының қайта оралу мүмкіндігі бар ма деп сұрады. Ол кейіннен өзінің жеке жобасымен «кейбір уақытта сынап көруге ниетті» екенін айтты, бұл Armadillo Aerospace бір күні қыстама режимінен оралуы мүмкін екенін көрсетеді.
Armadillo Aerospace was an aerospace startup company based in Mesquite, Texas. Its initial goal was to build a crewed suborbital spacecraft capable of space tourism, and it had also stated long term ambitions of orbital spaceflight. The company was founded by John Carmack, co founder and former chief technical officer of id Software. On October 24, 2008, Armadillo won $350,000 by succeeding in the Level 1 Northrop Grumman Lunar Lander Challenge. On September 12, 2009, Armadillo won $500,000 by succeeding in Level 2 of the same challenge. In 2010, they signed an exclusive deal with Space Adventures. Armadillo Aerospace was to provide a suborbital rocket to fly tourists into space, while Space Adventures would sell tickets for the experience. In August 2013, Carmack announced that Armadillo Aerospace had been put in "hibernation mode", following setbacks including the crash of the STIG B rocket in January 2013. Exos completed acquisition of Armadillo assets in early 2015, and intended to begin launches of the Suborbital Active Rocket with Guidance (SARGE) in 2016 from Spaceport America in New Mexico. SARGE will be an enhanced Armadillo STIG B. The first flight of SARGE took place in 2018 from Spaceport America. In September 2017, John Carmack retweeted a post about SpaceX rocket bloopers, along with his post "I showed all of our crashes at the beginning of Armadillo Aerospace, but everyone thought it was a terrible idea and talked me out of it." In the comment section, one person asked if there's chance of comeback for Armadillo Aerospace. He subsequently replied that there is the chance that he might "want to try at some point" with his own scheme, giving a sign that Armadillo Aerospace could someday return from hibernation mode.
Ғылыми-зерттеу және даму қағидаттары
Компания жылдам құрастыру және сынақ циклына үлкен мән берді. Armadillo Aerospace компаниясы 100-ден астам зымыран ұшырулары үшін шамамен 50 қозғалтқыш конструкциясын қолданған 12-ден астам аппаратты жобалап, құрастырды. Әрбір конструкцияның бірнеше ортақ белгілері болды. Бірі – ракета басқаруды жеңілдету және әзірлеу шығындарын азайту үшін қазіргі заманғы компьютерлік технологиялар мен электрониканы пайдалану. Екіншісі – ұшырулар арасындағы уақытты қысқартуға мүмкіндік беру үшін сұйық отынды және VTVL технологиясын қолдану.
X-Prize байқауы
Компания Ansari X сыйлығына таласқандардың бірі болды. Армадиллоның X Prize зымыраны қазіргі заманғы зымырандардың арасында өзгеше болды, себебі дизайнды күрделендіріп, кедергіні арттыратын тұрақтандыру қанаттарын пайдаланудың орнына, Армадилло аэродинамикалық тұрақсыздық принципін қолданды, онда компьютер оптикалық талшықты гироскоптардан түсетін деректерге сүйене отырып, реактивтік қанаттарды басқаратын болды. Armadillo өнімділіктен гөрі қарапайымдылық пен сенімділікті бағалайтынын айтты, бұл олардың зымыраның аралас моножанармайы ретінде сутек пероксидін (50% концентрациядағы суда) және метанолды таңдауында көрінді. Моножанармайлы қозғалтқышқа тек бір резервуар ғана қажет, сондай-ақ құбыр жүйесі мен басқа да жабдықтар едәуір түрде жеңілдетілген.
Wirefly X-Prize кубогы 2006
Armadillo Aerospace 2006 жылы X PRIZE Кубогына қатысты. "Армадилло аэрокосмикалық" Айға қону платформасы сынағында жалғыз қатысушы болды. Компания Pixel және Texel атты екі ұқсас аппаратты іс-шараға алып келді. Аппараттар әуеде 5 минуттан астам уақыт бойы үш драматикалық әрекет жасағаннан кейін, соңғы әрекетте апатқа ұшырап, 1-деңгейдегі жүлдені ұтып алуға шамасы жетпеді. Негізгі сәтсіздік себебі – қону кезінде туындаған мәселелер болды, астыңғы бөлігі бірнеше рет сынды, ал бір рет навигациялық қиындықтарға байланысты аппарат қону алаңынан сәл ауысып қалды. Бұл ұшулар Wirefly X жүлде кубогының жарқын сәттерінің бірі болды.
Төрт бұрышты көлік
Төрт дөңгелекті көлік құралының конструкциясы, бастапқы қысымы 320 psi болатын, 1-деңгейде (2-деңгей 400 psi) төмендеу режимінде қысыммен жұмыс істейді. Ролл жылдамдағыштары қарама-қарсы бактің бос кеңістігінен алынған газбен өзара қоректендіріледі. Көлік, жылдамдағыштармен бос кеңістік қысымын басқару арқылы қарама-қарсы бактер арасындағы қосылыс құбырлары арқылы жанар майды тасымалдай алады; бұл оның тепе-теңдігін сақтауға және газды азайтуға көмектеседі. Негізгі қозғалтқыш екі осьті итермелеу векторына ие. Көлік толығымен компьютерлік басқарумен, GPS және талшықты оптикалық гироскоптардың көмегімен басқарылады.
Wirefly X-Prize Кубогы 2007
Armadillo Aerospace 2007 жылы Wirefly X Prize Cup 2007-де өткен Lunar Lander Challenge жарысында қатысты.
Сынау
Сынақ жүргізу кезінде екі Quad көлігінің бірі (Texel аталған) бағыттау қателігі салдарынан жылдам биіктікке көтерілді, нәтижесінде 3 жеке ұшуды тоқтату процедурасы шамамен 20-30 фут биіктікте іске қосылды. Көлік құлап, соққыдан спирттік отын багінің бірі жарылып, үлкен от шары көлікті жалмап алды. Көлік қайта жөнделмейтіндей зақымданып, енді тек оның Pixel деген бауыры ғана алдағы жарысқа қатыса алады. Жоспар бойынша, келесі буын модульдік дизайнының бірінші модулі 1-деңгейде, ал Pixel 2-деңгейдегі сынақтан өтуі керек еді.
Жарыс
1-деңгейлік жарыстарда Армадиллоның MOD (немесе, №1 модуль) бірнеше әрекет жасады, оның ішінде бірнеше сәтті алғашқы ұшулар тіркелді, бірақ қайта оралу сапарын ешқайсысы да аяқтамады. Бірінші әрекетте тұтандырғыш саңылау бітіп қалғандықтан, тұтану мүмкін болмады. Екінші әрекетте алғашқы ұшу өте сәтті болды; басқару және бағыттау қабілеттерінің артуы модульге, Кармак айтқандай, "мақсаттық алаңшадағы X белгісін жоюға" мүмкіндік берді. Қайта оралу кешікті, себебі тұтандырғыш тағы да бітіп қалды. Екінші кезеңге ұшырылғанда, "күшті старт" графиттен жасалған жану камерасын жарып жіберді. Көлік әлі де ұшып жатқандықтан, Кармак бұзылған көлікті мүмкіндігінше жылдам бағыттап, қону алаңшасынан 2-3 метр биіктікте ұшырды. Қажетті ұшу уақытына санаулы секундтар қалғанда, зақымдалған жану камерасы қайтадан жарылды, бұл көлікті компьютерлік тоқтатуды іске қосатын деңгейде еңкейтті. Көлік автоматты түрде қонды, бірақ еңкею модульдің қону кезінде аударылып түсуіне себеп болды, ол әуеде 82 секунд болғаннан кейін орын алды. Екінші әрекет те тағы да сәтті алғашқы ұшумен басталды, бірақ оралу кезінде тағы да күшті старт болды. Қозғалтқыштың қатты зақымдалғанын көріп (бірақ ол ұшып жатса да), команда тоқтату бұйрығын берді. Модуль бірнеше секундтан кейін алаңшаға қонды. Соңғы әрекетте MOD өте күшті "күшті старт" алды, нәтижесінде қозғалтқыш жарылды. Жарылыс кезінде графиттен жасалған камераның бөлігі ұшыру алаңынан 64 метр қашықтықта жерге кірікті, осымен 2007 жылы жүлде үшін жасаған әрекеттері аяқталды.
Айға қондыру сынағы 2008
2008 жылғы Ай қондырғышы сынағы 24-25 қазанда Нью-Мексико штатындағы Лас-Крусес халықаралық әуежайында өтті. Armadillo Aerospace үшінші жыл қатысты, бірақ алғаш рет TrueZer0 командасымен бәсекелесті. Екі команда да эксперименталды ракеталарды ұшыруға FAA-дан рұқсат алды. TrueZero 1-деңгейдегі сынақты бастады, сәтті түрде тоқтады, бірақ бақылауды жоғалтып, ұшу тоқтатылып, апатқа ұшырады. Armadillo 1-деңгейдегі алғашқы әрекеті сәтсіз аяқталды, жеткіліксіз итеру күші салдарынан ерте қонды. Екінші әрекетте олар бірінші кезеңді аяқтады, бірақ FAA ұшу уақытын жапқандықтан екінші кезең қысқартылды. Екінші кезең түстен кейін өтті, олар 1-деңгейдегі бас жүлде – 350 000 долларды жеңіп алды. 25 қазанда Armadillo 2-деңгейлік жүлдеге талпынысын отын құбырының ақауынан қозғалтқыш корпусының жануына байланысты көліктің аударылуына себеп болғандықтан тоқтатты.
2009 жылғы Айға қонушы құрылғысының сынағы
Армадилло 2009 жылдың 12 қыркүйегінде 2-деңгейлі жүлдеге үміттенді. Армадилло өздерінің Mod көлігімен екі қадамды да сәтті аяқтады, әрбір ұшу 180 секундтан асып, қауіпсіз қонды. Бірақ олардың қону дәлдігі бірінші орынды жеңіп алуға жеткіліксіз болды, нәтижесінде екінші орынды иеленді.
Ракета жарысы лигасы
2008 жылы Rocket Racing League компаниясы Armadillo Aerospace қозғалтқыштары X Racer ұшағының екінші буынында қолданылатынын хабарлады. Rocket Racing League Mark II X Racer және Mark III X Racer демонстрациялық үлгілерінде өте өзгертілген Velocity XL FG ұшақ корпусын және Armadillo Aerospace 2,500 фунт тарту күшіне ие сұйық оттегі (LOX) және этанол реактивтік қозғалтқышын пайдаланды. Rocket Racing лигасы ешқашан дамудың бастапқы кезеңінен асып өтпеді, және ешқандай жарыс маусымы өткізілген жоқ.
Қызметкерлер және қаржыландыру
Armadillo-ны видео ойындарды, соның ішінде Doom және Quake серияларын жасаған Джон Кармак басқарды және негізінен қаржыландырды. Бастапқы күндері оның барлық қызметкерлері (Кармак қоса) толық жұмыс күнімен басқа жұмыстарында болды және өз күштерін аптасына екі рет Армадиллоға ерікті түрде жұмсады. Армадиллоның бюджеті салыстырмалы түрде шағын болды және оны NASA, ESA немесе Boeing сияқты ғарыш компаниялары немесе агенттіктер қолдамады. "Армадилло Аэрокосмикалық" компаниясы толыққанды өз қаржысына жұмыс істейтінін жариялады. 2006 жылдың ақпан айында Кармак бағдарламаға жұмсалған қаражат 2 миллион доллардан сәл асып түсетінін мәлімдеді. Х сыйлығына үміткерлер арасында да бұл аз қаржы. Scaled Composites компаниясы SpaceShipOne жобасын дамытуға 25 миллион доллар жұмсаған. 2006 жылдың 8 тамызында Armadillo Aerospace Nvidia компаниясымен серіктестік туралы келісімге келгенін хабарлады. Толық мәліметтер жоқ болғанымен, Джон Кармак: "Бұл кезде Армадиллоға қажетті соңғы жеке төлемді жасаған болармын" деді. 2008 жылдың сәуірінде Кармак "қазіргі күнге дейін жалпы шығын шамамен 3,5 миллион доллар" деген жаңартылған мәлімет берді. Ол Армадиллоның модульдік конструкциясын қолдана отырып, экипажбен 100 км биіктікке ұшу үшін тағы 2 миллион доллар қажет екенін есептеді. 2010 жылға қарай Armadillo-да 7 штаттық қызметкер болды және компания үздіксіз жұмысынан пайда тауып отырды (Кармак дамуға инвестиция салуын жалғастырса да). Компанияның талисманы – Виджет есімді армадилло.
2013 "Қозғалыссыз режим" және активтерді сату
2013 жылдың тамызында Кармак STIG B зымырасының құлауынан кейін компанияның қызметін тоқтатқанын және компанияны "ұйықтау режиміне" (hibernation mode) енгізгенін мәлімдеді. Армадилло екі жыл бұрынғыдан бастап қайта пайдаланылатын суборбитальды зымыранды дамытуға күш салып, пайдалы келісімшарттар бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарын қабылдауды тоқтатты. Осы екі жыл ішінде Армадилло Кармак жеке қаржыландырған жылдық шамамен 1 миллион АҚШ доллары көлемінде шығынға ұшырады. Бұл жағдайға бірнеше себеп болды, соның ішінде көптеген сынақ үлгілерін жасау стратегиясын қабылдамауы, бір зымыраның жоғалуын одан да ауыр салдарға әкелді. Кармак компанияның зымырандарын қайта іске қосу үшін сыртқы инвесторларды іздеп жүргенін айтты.