Кіріспе

Американдық экономист (1924–2023)

Роберт Мертон Солоу, GCIH (23 тамыз 1924 – 21 желтоқсан 2023) – американдық экономист және Нобель сыйлығының лауреаты, оның экономикалық өсу теориясы бойынша жұмысы оның атымен аталған экзогенді өсу моделімен аяқталды. Ол Массачусетс технология институтының экономика институтының зейнеткер профессор-эмиритусы болды, онда ол 1949 жылдан бері профессор қызметін атқарды. Ол 1961 жылы Джон Бейтс Кларк медалін, 1987 жылы Экономика ғылымдары саласындағы Нобель сыйлығын және 2014 жылы Президенттік бостандық медалін алды. Оның төрт докторанты – Джордж Акерлоф, Джозеф Стиглиц, Питер Даймонд және Уильям Нордхаус – кейіннен өздері Экономика ғылымдары саласындағы Нобель сыйлығын жеңіп алды. Ал Солоудың бакалавр студенті Х. Роберт Хорвиц медицина саласында жеңіске жетті.

Өмірбаян

Роберт Солоу 1924 жылғы 23 тамызда Нью-Йорк штатының Бруклин қаласындағы еврей отбасында дүниеге келді, ол үш баланың ең үлкені болған. Ол ата-анасын өте зиялы деп есептеген, бірақ жұмыс істеу қажеттілігіне байланысты олардың колледжге баруға мүмкіндігі болмады. Ол аудандық мемлекеттік мектептерде жақсы білім алып, өте ерте жасында оқуда үлкен жетістіктерге жеткен. 1940 жылдың қыркүйегінде Солоу 16 жасында стипендия алып Гарвард колледжіне түсті. Гарвардта ол алғашқыда социология, антропология және элементарлы экономиканы зерттеді. Ол Солтүстік Африка мен Сицилияда, содан кейін Италияда қысқа мерзім қызмет етті және 1945 жылдың тамызында запасқа шығарылды. Отанына оралғаннан кейін көп ұзамай ол алты апта бойы танысқан Барбара Льюиске үйленді (2014 жылы қайтыс болды). Солоу Cournot Foundation және Cournot орталығының негізін қалаушы болды. Әріптесі Франко Модильянидің қайтысынан кейін Солоу I.S.E.O институтының жаңа төрағасы болып тағайындалды, бұл итальяндық коммерциялық емес мәдени бірлестік, ол халықаралық конференциялар мен жазғы мектептерді ұйымдастырады. Ол "Бейбітшілік және қауіпсіздік үшін экономистер" қорының негізін қалаушы мүшесі болды. Солоудың шәкірттерінің арасында Нобель сыйлығының лауреаттары Питер Даймонд, Джордж Акерлоф, Джозеф Стиглиц және Уильям Нордхаус, сондай-ақ Майкл Ротшильд, Халберт Уайт, Чарли Бин, Майкл Вудфорд және Харви Вагнер бар. Солоу 2018 жылы "Әділ қабылдау үшін студенттер" мен Гарвард колледжінің президенті және стипендиаттары арасындағы сот ісіне Гарвард университетіне қолдау білдірген амикус-куриялық қысқаша баяндамаға қол қойғандардың бірі болды. Бұл баяндамаға Алан Б. Крюгер, Джордж А. Акерлоф, Джанет Йеллен және Сесилия Роуз да қол қойды. Солоу 2022 жылғы Джо Байденнің инфляцияны төмендету заңының қолдаушыларының бірі болды. Солоу 2023 жылғы 21 желтоқсанда Массачусетс штатының Лексингтон қаласындағы үйінде 99 жасында қайтыс болды.

Экономикалық өсу моделі

Солоудың экономикалық өсу моделі, көбінесе Солоу-Сван неоклассикалық өсу моделі деп аталады, өйткені бұл модельді Тревор В. Сван тәуелсіз түрде ашып, 1956 жылы «Экономикалық жазбада» жариялаған, экономикалық өсудің факторларын кірістердің (еңбек және капитал) өсуімен және технологиялық прогреске байланысты өзгерістермен бөлуге мүмкіндік береді. Бұл модельдерді «экзогенді» өсу модельдері деп атау себебі – үнемдеу деңгейі сырттан берілген деп қарастырылады. Кейінгі зерттеулер үнемдеу мінез-құлқын уақыт бойынша пайдалылықты бағалау арқылы анықтайды. Солоу (1957) өзінің моделін қолданып, АҚШ-тағы бір жұмыскерге шаққандағы өнімнің өсуінің төрттен үш бөлігі технологиялық прогреске байланысты екенін есептеді. Солоу сондай-ақ әртүрлі капитал түрлерін қолданатын өсу моделін алғаш рет жасады. Солоудың капиталдың жасы бойынша өсу моделінің негізгі идеясы – жаңа капиталдың құны ескі капиталдан жоғары, себебі жаңа капитал белгілі технологиялар арқылы өндіріледі. Ол алдымен капиталдың шектеулі ресурстар екенін айтады, өйткені жер бетіндегі барлық ресурстардың мөлшері шекті. Солоутың 1950 жылдардағы бастапқы жұмысынан бері экономикалық өсудің көптеген күрделі модельдері ұсынылды, бұл экономикалық өсудің себептері туралы әртүрлі қорытындыларға әкелді. Мысалы, Солоудың айтуынша, адамдар белгілі бір тұрақты деңгейде үнемдейді деп есептеудің орнына, кейінгі зерттеулер тұтынушыларды оңтайландыру жүйесін қолданып, үнемдеу мінез-құлқын эндогендік түрде анықтады, бұл табыс ағынына байланысты үнемдеу деңгейінің әртүрлі уақыттарда өзгеруіне мүмкіндік береді. 1980 жылдары экономикадағы технологиялық прогрестің роліне назар аударылып, эндогендік өсу теориясының (немесе жаңа өсу теориясының) дамуына ықпал етті. Бүгінде экономистер Солоудың өсу факторларын есепке алу көздерін технологиялық өзгерістердің, капиталдың және еңбектің экономикалық өсуге жеке әсерін бағалау үшін пайдаланады.

Журнал мақалалары

PDF. Сондай-ақ қараңыз: Николас Жоржеску Роген және Джозеф Стиглиц.