Кіріспе
Саны мен бағасына сезімталдық. Тауардың сұраныстың бағалық серпімділігі (PED) – сұраныстың бағаға қаншалықты сезімтал екенін өлшейтін көрсеткіш. Баға көтерілгенде, дерлік кез келген тауар үшін (сұраныс заңы) сұраныс мөлшері төмендейді, бірақ кейбір тауарлар үшін бұл төмендеу көбірек болады. Бағалық серпімділік – баға 1 пайызға өскенде сұраныс мөлшеріндегі пайыздық өзгерісті көрсетеді, басқа барлық факторлар тұрақты болған жағдайда. Егер серпімділік -2 болса, онда баға 1 пайызға өскенде сұраныс мөлшері 2 пайызға төмендейді. Басқа серпімділіктер сұраныстың басқа айнымалыларға қатысты қалай өзгеретінін өлшейді (мысалы, тұтынушы табысының өзгеруіне байланысты сұраныстың табыс серпімділігі). Көбінесе баға серпімділіктері теріс болады, ерекше жағдайларды қоспағанда. Егер тауардың серпімділігі 2 деп айтылса, формальды анықтамаға сәйкес, бұл тауардың серпімділігі -2 екенін білдіреді. "Көбірек серпімді" деген сөз тауардың серпімділігінің абсолюттік шамасы үлкен екенін білдіреді, ондағы таңбасын ескермейді. Веблен және Гиффен тауарлары – бұл сұраныс заңына сирек кездесетін ерекшеліктер болып табылатын, оң серпімділікке ие тауарлардың екі класы. Тауарға деген сұраныс, егер серпімділігінің абсолюттік мәні 1-ден кем болса, серпімсіз деп аталады: яғни, бағаның өзгеруі сұраныс мөлшеріне салыстырмалы түрде аз әсер етеді. Егер серпімділік 1-ден артық болса, онда тауарға деген сұраныс серпімді деп аталады. -2 серпімділігі бар тауардың серпімді сұранысы бар, себебі сұраныс мөлшері бағаның өсуінен екі есе көп төмендейді; -0,5 серпімділігі бар тауардың серпімсіз сұранысы бар, себебі сұраныс мөлшерінің өзгеруі бағаның өсуінің жартысына тең. Серпімділік 0-ге тең болған жағдайда, тұтыну бағаның өсуіне қарамастан мүлдем өзгермейді. Кіріс максималды деңгейге жетеді, егер баға серпімділік 1-ге тең етіп белгіленсе. Тауардың серпімділігі осы тауарға салынатын салықтың салдарына (немесе "жүктемесіне") болжам жасау үшін қолданылуы мүмкін. Баға серпімділігін анықтау үшін әртүрлі зерттеу әдістері қолданылады, соның ішінде сынақ нарықтары, тарихи сату деректерін талдау және бірлескен талдау.
A good's price elasticity of demand (, PED) is a measure of how sensitive the quantity demanded is to its price. When the price rises, quantity demanded falls for almost any good (law of demand), but it falls more for some than for others. The price elasticity gives the percentage change in quantity demanded when there is a one percent increase in price, holding everything else constant. If the elasticity is −2, that means a one percent price rise leads to a two percent decline in quantity demanded. Other elasticities measure how the quantity demanded changes with other variables (e. g. the income elasticity of demand for consumer income changes). Price elasticities are negative except in special cases. If a good is said to have an elasticity of 2, it almost always means that the good has an elasticity of −2 according to the formal definition. The phrase "more elastic" means that a good's elasticity has greater magnitude, ignoring the sign. Veblen and Giffen goods are two classes of goods which have positive elasticity, rare exceptions to the law of demand. Demand for a good is said to be inelastic when the elasticity is less than one in absolute value: that is, changes in price have a relatively small effect on the quantity demanded. Demand for a good is said to be elastic when the elasticity is greater than one. A good with an elasticity of −2 has elastic demand because quantity demanded falls twice as much as the price increase; an elasticity of −0.5 has inelastic demand because the change in quantity demanded change is half of the price increase. At an elasticity of 0 consumption would not change at all, in spite of any price increases. Revenue is maximized when price is set so that the elasticity is exactly one. The good's elasticity can be used to predict the incidence (or "burden") of a tax on that good. Various research methods are used to determine price elasticity, including test markets, analysis of historical sales data and conjoint analysis.
Қисық эластикалық
Арк эластиктігін Хью Далтон өте ерте ұсынды. Ол обычайды икемділік мәселесіне өте ұқсас, бірақ оған индекс сандарының мәселесі қосылады. Арк эластиктігі – бұл сұраныс қисығындағы екі берілген нүктенің қайсысы "бастапқы" деп таңдалса, икемділік соған тәуелді болатын асимметрия мәселесіне екінші шешім. Бұл жағдайда P және Q-ның пайыздық өзгеруін екі бағаның орташасына және екі көлемнің орташасына қатысты есептеу керек, тек бір нүктеге немесе екіншісіне қарағандағы өзгерісті емес. Бұл, шартты түрде айтқанда, нақты сұраныс қисығының – яғни, екі нүкте арасындағы қисықтың доғасының – «орташа» икемділігін береді. Осы себепті бұл өлшем арк эластиктігі деп аталады, бұл жағдайда тауар бағасына қатысты. Арк эластиктігі математикалық тұрғыдан былай анықталады: Баға икемділігін есептеудің бұл әдісі сондай-ақ «орта нүктелер формуласы» деп белгілі, себебі орташа баға және орташа көлем екі берілген нүкте арасындағы түзу сызықтың орта нүктесінің координаттарын құрайды.
This method for computing the price elasticity is also known as the "midpoints formula", because the average price and average quantity are the coordinates of the midpoint of the straight line between the two given points.
Нысандық икемділік
Сұраныстың нүктелік серпімділік әдісі бір сұраныс қисығының ішінде сұраныстың өзгеруін анықтау үшін қолданылады, негізінен сұраныстың өте аз өзгеруі нүктелік серпімділік арқылы өлшенеді. Жоғарыда сипатталған дәлдік мәселесін болдырмаудың бір жолы – бастапқы және соңғы бағалар мен көлемдер арасындағы айырмашылықты барынша азайту. Бұл тәсіл нүктелік серпімділіктің анықтамасында қолданылады, ол баға мен көлемнің кез келген нүктедегі шексіз кішкентай өзгеруі үшін серпімділікті есептеу үшін дифференциалдық есептеуді пайдаланады: Басқаша айтқанда, ол бағаға қатысты көлемнің бірінші туындысының абсолюттік мәніне тең, оны нүктедегі бағасымен (P) көбейтіп, оның көлемімен (Qd) бөлуге болады. Дегенмен, нүктелік серпімділікті сұраныс функциясының формуласы белгілі болған жағдайда ғана есептеуге болады, сондықтан оның бағаға қатысты туындысын анықтау мүмкін. Ішінара дифференциалдық есептеу тұрғысынан сұраныстың нүктелік серпімділігін былай анықтауға болады: тауарларға сұраныс баға мен кіріс параметрлерінің функциясы ретінде және жақсыға сұраныс болсын. Тауарға сұраныстың бағаға қатысты серпімділігі –
In other words, it is equal to the absolute value of the first derivative of quantity with respect to price multiplied by the point's price (P) divided by its quantity (Qd). However, the point elasticity can be computed only if the formula for the demand function, , is known so its derivative with respect to price, , can be determined. In terms of partial differential calculus, point elasticity of demand can be defined as follows: let be the demand of goods as a function of parameters price and wealth, and let be the demand for good The elasticity of demand for good with respect to price is
Тарих
Экономикалық "көшімділік" коэффициентінің тұжырымдамасымен бірге Альфред Маршалл 1890 жылы жарияланған "Экономика қағидалары" кітабында "сұраныстың серпімділігін" анықтады. Альфред Маршалл серпімділік ұғымын ойлап тапқаннан кейін төрт жыл өткен соң ғана сұраныстың бағалық серпімділігін ойлап тапты. Ол сұраныстың бағалық серпімділік теңдеуін алу үшін Курноның сұраныс қисығын құрудың негізгі әдісін қолданды. Ол сұраныстың бағалық серпімділігін былайша сипаттады: "Жалпы айтқанда, нарықтағы сұраныстың серпімділігі (немесе жауап беру қабілеті) жоғары немесе төмен болуы, бағаның төмендеуіне байланысты сұраныс көлемі қаншалықты көп немесе аз ұлғаяды, ал бағаның өсуіне байланысты қаншалықты көп немесе аз азаяды, соған байланысты болады". Ол мұны осылай түсіндіреді: "Тауарға деген адамның құштарлығының жалғыз әмбебап заңы – оның азаюы, бірақ бұл азаю баяу немесе жылдам болуы мүмкін. Егер ол баяу болса, бағаның аз төмендеуі оның сатып алуларының салыстырмалы түрде үлкен өсуіне әкеледі. Ал егер ол жылдам болса, бағаның аз төмендеуі оның сатып алуларында өте аз өсімге әкеледі. Бірінші жағдайда оның қажеттіліктерінің серпімділігі жоғары деуге болады. Екінші жағдайда оның сұранысының серпімділігі төмен болады". Математикалық тұрғыдан алғанда, Маршаллдың бағалық серпімділігі бағаның бір мезгілдегі анықтамасына негізделген, серпімділікті есептеу үшін дифференциалдық есептеу қолданылған.
Кірісті барынша арттыру стратегиясының шектеулері
Көп жағдайларда, мысалы, өзгермелі шығындары нөлге тең болмайтын жағдайларда, кірісті барынша арттыруға бағытталған бағалар пайданы барынша арттыруға бағытталған бағалар емес. Мұндай жағдайларда пайданы максимизациялау техникасын қолдану тиімдірек.