Кіріспе

Саны мен бағасына сезімталдық. Тауардың сұраныстың бағалық серпімділігі (PED) – сұраныстың бағаға қаншалықты сезімтал екенін өлшейтін көрсеткіш. Баға көтерілгенде, дерлік кез келген тауар үшін (сұраныс заңы) сұраныс мөлшері төмендейді, бірақ кейбір тауарлар үшін бұл төмендеу көбірек болады. Бағалық серпімділік – баға 1 пайызға өскенде сұраныс мөлшеріндегі пайыздық өзгерісті көрсетеді, басқа барлық факторлар тұрақты болған жағдайда. Егер серпімділік -2 болса, онда баға 1 пайызға өскенде сұраныс мөлшері 2 пайызға төмендейді. Басқа серпімділіктер сұраныстың басқа айнымалыларға қатысты қалай өзгеретінін өлшейді (мысалы, тұтынушы табысының өзгеруіне байланысты сұраныстың табыс серпімділігі). Көбінесе баға серпімділіктері теріс болады, ерекше жағдайларды қоспағанда. Егер тауардың серпімділігі 2 деп айтылса, формальды анықтамаға сәйкес, бұл тауардың серпімділігі -2 екенін білдіреді. "Көбірек серпімді" деген сөз тауардың серпімділігінің абсолюттік шамасы үлкен екенін білдіреді, ондағы таңбасын ескермейді. Веблен және Гиффен тауарлары – бұл сұраныс заңына сирек кездесетін ерекшеліктер болып табылатын, оң серпімділікке ие тауарлардың екі класы. Тауарға деген сұраныс, егер серпімділігінің абсолюттік мәні 1-ден кем болса, серпімсіз деп аталады: яғни, бағаның өзгеруі сұраныс мөлшеріне салыстырмалы түрде аз әсер етеді. Егер серпімділік 1-ден артық болса, онда тауарға деген сұраныс серпімді деп аталады. -2 серпімділігі бар тауардың серпімді сұранысы бар, себебі сұраныс мөлшері бағаның өсуінен екі есе көп төмендейді; -0,5 серпімділігі бар тауардың серпімсіз сұранысы бар, себебі сұраныс мөлшерінің өзгеруі бағаның өсуінің жартысына тең. Серпімділік 0-ге тең болған жағдайда, тұтыну бағаның өсуіне қарамастан мүлдем өзгермейді. Кіріс максималды деңгейге жетеді, егер баға серпімділік 1-ге тең етіп белгіленсе. Тауардың серпімділігі осы тауарға салынатын салықтың салдарына (немесе "жүктемесіне") болжам жасау үшін қолданылуы мүмкін. Баға серпімділігін анықтау үшін әртүрлі зерттеу әдістері қолданылады, соның ішінде сынақ нарықтары, тарихи сату деректерін талдау және бірлескен талдау.

Қисық эластикалық

Арк эластиктігін Хью Далтон өте ерте ұсынды. Ол обычайды икемділік мәселесіне өте ұқсас, бірақ оған индекс сандарының мәселесі қосылады. Арк эластиктігі – бұл сұраныс қисығындағы екі берілген нүктенің қайсысы "бастапқы" деп таңдалса, икемділік соған тәуелді болатын асимметрия мәселесіне екінші шешім. Бұл жағдайда P және Q-ның пайыздық өзгеруін екі бағаның орташасына және екі көлемнің орташасына қатысты есептеу керек, тек бір нүктеге немесе екіншісіне қарағандағы өзгерісті емес. Бұл, шартты түрде айтқанда, нақты сұраныс қисығының – яғни, екі нүкте арасындағы қисықтың доғасының – «орташа» икемділігін береді. Осы себепті бұл өлшем арк эластиктігі деп аталады, бұл жағдайда тауар бағасына қатысты. Арк эластиктігі математикалық тұрғыдан былай анықталады: Баға икемділігін есептеудің бұл әдісі сондай-ақ «орта нүктелер формуласы» деп белгілі, себебі орташа баға және орташа көлем екі берілген нүкте арасындағы түзу сызықтың орта нүктесінің координаттарын құрайды.

Нысандық икемділік

Сұраныстың нүктелік серпімділік әдісі бір сұраныс қисығының ішінде сұраныстың өзгеруін анықтау үшін қолданылады, негізінен сұраныстың өте аз өзгеруі нүктелік серпімділік арқылы өлшенеді. Жоғарыда сипатталған дәлдік мәселесін болдырмаудың бір жолы – бастапқы және соңғы бағалар мен көлемдер арасындағы айырмашылықты барынша азайту. Бұл тәсіл нүктелік серпімділіктің анықтамасында қолданылады, ол баға мен көлемнің кез келген нүктедегі шексіз кішкентай өзгеруі үшін серпімділікті есептеу үшін дифференциалдық есептеуді пайдаланады: Басқаша айтқанда, ол бағаға қатысты көлемнің бірінші туындысының абсолюттік мәніне тең, оны нүктедегі бағасымен (P) көбейтіп, оның көлемімен (Qd) бөлуге болады. Дегенмен, нүктелік серпімділікті сұраныс функциясының формуласы белгілі болған жағдайда ғана есептеуге болады, сондықтан оның бағаға қатысты туындысын анықтау мүмкін. Ішінара дифференциалдық есептеу тұрғысынан сұраныстың нүктелік серпімділігін былай анықтауға болады: тауарларға сұраныс баға мен кіріс параметрлерінің функциясы ретінде және жақсыға сұраныс болсын. Тауарға сұраныстың бағаға қатысты серпімділігі –

Тарих

Экономикалық "көшімділік" коэффициентінің тұжырымдамасымен бірге Альфред Маршалл 1890 жылы жарияланған "Экономика қағидалары" кітабында "сұраныстың серпімділігін" анықтады. Альфред Маршалл серпімділік ұғымын ойлап тапқаннан кейін төрт жыл өткен соң ғана сұраныстың бағалық серпімділігін ойлап тапты. Ол сұраныстың бағалық серпімділік теңдеуін алу үшін Курноның сұраныс қисығын құрудың негізгі әдісін қолданды. Ол сұраныстың бағалық серпімділігін былайша сипаттады: "Жалпы айтқанда, нарықтағы сұраныстың серпімділігі (немесе жауап беру қабілеті) жоғары немесе төмен болуы, бағаның төмендеуіне байланысты сұраныс көлемі қаншалықты көп немесе аз ұлғаяды, ал бағаның өсуіне байланысты қаншалықты көп немесе аз азаяды, соған байланысты болады". Ол мұны осылай түсіндіреді: "Тауарға деген адамның құштарлығының жалғыз әмбебап заңы – оның азаюы, бірақ бұл азаю баяу немесе жылдам болуы мүмкін. Егер ол баяу болса, бағаның аз төмендеуі оның сатып алуларының салыстырмалы түрде үлкен өсуіне әкеледі. Ал егер ол жылдам болса, бағаның аз төмендеуі оның сатып алуларында өте аз өсімге әкеледі. Бірінші жағдайда оның қажеттіліктерінің серпімділігі жоғары деуге болады. Екінші жағдайда оның сұранысының серпімділігі төмен болады". Математикалық тұрғыдан алғанда, Маршаллдың бағалық серпімділігі бағаның бір мезгілдегі анықтамасына негізделген, серпімділікті есептеу үшін дифференциалдық есептеу қолданылған.

Кірісті барынша арттыру стратегиясының шектеулері

Көп жағдайларда, мысалы, өзгермелі шығындары нөлге тең болмайтын жағдайларда, кірісті барынша арттыруға бағытталған бағалар пайданы барынша арттыруға бағытталған бағалар емес. Мұндай жағдайларда пайданы максимизациялау техникасын қолдану тиімдірек.