Кіріспе
Жохан Себастьян Бахтың хорлық үйлесімдері, сондай-ақ төрт бөлімді хорлар деп аталатын, лютерандық әнұрандарының мәнерлеулері болып табылады және мынадай ерекшеліктерге ие:
төрт бөлімді гармония
SATB дауыстық құрамы
бұрыннан бар әнұран күйі сопраноға беріледі
мәтіндік өңдеу:
гомофониялық
қайталаулар жоқ (яғни, әнұран мәтінінің әрбір буыны бір рет оқылады)
Johann Sebastian Bach's chorale harmonisations, alternatively named four part chorales, are Lutheran hymn settings that characteristically conform to the following:
four part harmony
SATB vocal forces
pre existing hymn tune allotted to the soprano part
text treatment:
homophonic
no repetitions (i. e., each syllable of the hymn text is sung one time)
Around 400 of such chorale settings by Bach, mostly composed in the first four decades of the 18th century, are extant:
Around half of that number are chorales which were transmitted in the context of larger vocal works such as cantatas, motets, Passions and oratorios. A large part of these chorales are extant as autographs by the composer, and for nearly all of them a colla parte instrumental and/or continuo accompaniment are known. All other four part chorales exclusively survived in collections of short works, which include manuscripts and 18th century prints. Apart from the Three Wedding Chorales collection (BWV 250–252), these are copies by other scribes and prints only published after the composer's death, lacking context information, such as instrumental accompaniment, for the individual harmonisations. Apart from homophonic choral settings, Bach's Lutheran hymn harmonisations also appear as:
sung chorale fantasias in some of Bach's larger vocal works
hymn melodies for which Bach composed or improved a thorough bass accompaniment, for instance as included in Georg Christian Schemelli's Musicalisches Gesang Buch
harmonisations included in purely instrumental compositions, most typically organ compositions such as chorale preludes or chorale partitas.
Бахтың осындай хорлық мәнерлеулерінің шамамен 400-і сақталған, олардың көпшілігі 18-шы ғасырдың алғашқы онжылдықтарында жазылған. Олардың шамамен жартысы кантаталар, вокалды мотеттер, құмарлықтар және ораториялар сияқты ірі вокалдық шығармалар контекстінде таралған хорлар. Бұл хорлардың көп бөлігі композитордың қолжазбалары ретінде сақталған, ал олардың барлығы үшін аспаптық және/немесе континуо сүйемелдеу белгілі. Қалған төрт бөлімді хорлар тек қысқа шығармалар жинақтарында ғана сақталған, олар қолжазбалар мен 18-шы ғасыр баспаларын қамтиды. «Үш той хоралдары» (BWV 250–252) жинағынан басқа, бұл тек басқа жазушылардың көшірмелері және композитордың өлімінен кейін ғана жарық көрген баспалар, олар жеке гармониялар үшін аспаптық сүйемелдеу сияқты контексттік ақпараттан мүресіз. Гомофониялық хорлық мәнерлеулерден басқа, Бахтың лютерандық әнұрандарының үйлесімдері мынадай түрлерде де кездеседі:
Бахтың ірі вокалдық шығармаларының кейбіреулерінде әнұрандық фантазиялар
Бах әнұрандық күйлерге, мысалы, Георг Кристиан Шемеллидің «Музыкалық ән кітабында» (Musicalisches Gesang Buch) ұсынылғандай, толық бас партиясын жазған немесе жетілдірген
таза аспаптық шығармаларға енгізілген үйлесімдер, ең көп кездесетіні – органдық шығармалар, мысалы, хоралдық прелюдиялар немесе хоралдық партиталар.
Johann Sebastian Bach's chorale harmonisations, alternatively named four part chorales, are Lutheran hymn settings that characteristically conform to the following:
four part harmony
SATB vocal forces
pre existing hymn tune allotted to the soprano part
text treatment:
homophonic
no repetitions (i. e., each syllable of the hymn text is sung one time)
Around 400 of such chorale settings by Bach, mostly composed in the first four decades of the 18th century, are extant:
Around half of that number are chorales which were transmitted in the context of larger vocal works such as cantatas, motets, Passions and oratorios. A large part of these chorales are extant as autographs by the composer, and for nearly all of them a colla parte instrumental and/or continuo accompaniment are known. All other four part chorales exclusively survived in collections of short works, which include manuscripts and 18th century prints. Apart from the Three Wedding Chorales collection (BWV 250–252), these are copies by other scribes and prints only published after the composer's death, lacking context information, such as instrumental accompaniment, for the individual harmonisations. Apart from homophonic choral settings, Bach's Lutheran hymn harmonisations also appear as:
sung chorale fantasias in some of Bach's larger vocal works
hymn melodies for which Bach composed or improved a thorough bass accompaniment, for instance as included in Georg Christian Schemelli's Musicalisches Gesang Buch
harmonisations included in purely instrumental compositions, most typically organ compositions such as chorale preludes or chorale partitas.
Тарих
Иоганн Себастьян Бахтың өмірінде жарық көрген шығармаларының көбі аспаптық туындылар болды. Сонымен қатар, Бах 1750 жылы қайтыс болған кезде, оның бірнеше вокалдық шығармаларының (BWV 71, BWV 439–507) 18-шы ғасырдың бірінші жартысында басылғаны ұмытылып қалған еді. «Фуга өнері» 1750-ші жылдардың басында жарық көргеннен бастап, 1900 жылға дейін Бахтың басқа да шығармалары жарық көргенге дейін, Бахтың шығармаларының тек бір тобы ғана жарияланды: оның төрт бөлімді хоралдары. J. S. Бахтың хоралдарының 18-шы ғасырдағы ең толық басылымы – Карл Филипп Эммануэль Бахтың 1784-1787 жылдары Breitkopf баспасында шыққан төрт томдық жинағы. Осы жинақтағы хоралдық үйлесімдердің шамамен жартысы Бахтың басқа да туындыларынан алынған. Бұл жинақ 1897 жылға дейін тағы төрт рет қайта басылып, көптеген рет таратылды. J. S. Бахтың хоралдарының бірнеше басқа жинақтары да жарық көрді, олардың кейбіреулері түпнұсқа C кілттерін немесе басқа мәтіндерді пайдаланды. Бахтың қайтысынан бастап хорал жинақтарының алғашқы басылымдарына дейінгі аралықта музыкалық материалдың көп бөлігі жоғалған болуы мүмкін. Көптеген шығармалар, хоралдар алынған туындылар қазірде жоқ, сонымен қатар қазіргі жинақтарда бұрын жиналған барлық үйлесімдердің қаншалықты бөлігі қамтылғанын білудің жолы жоқ. Мысалы, 1764 жылы сатуға ұсынылған 150 үйлесімнің қаншасы ханшайым Анна Амалияның қолжазбасында кездесетінін білуге болмайды, осы қолжазба ақырында Breitkopf басылымының негізін құрайды. Қазіргі жинақтарда фигуралы баспен жазылған хорал әуендерінің саны жүзден кем, ал 1764 жылы сатуға ұсынылғандардың саны 240-қа жеткен. BWV 250–438 хоралдық үйлесімдерінің барлығы жоғалған үлкен вокалдық шығармалардан алынған болуы мүмкін. Олардың алтауының қайдан алынғаны анықталды. Бахтың хоралдық үйлесімдерінің барлығы төрт бөлімді хорға (SATB) арналған, бірақ Рименшнайдер мен Терридің жинақтарында бір 5 бөлімді SSATB хорлық үйлесімі бар («Welt, ade! ich bin dein müde», Рименшнайдер No. 150, Терри No. 365), бұл Бахқа тиесілі емес, бірақ Бах оны «Wer weiß, wie nahe mir mein Ende, BWV 27» кантатасының қорытынды хоры ретінде пайдаланған. Кейбір үйлесімдер 18-шы ғасырдың көздерінде әртүрлі кілттерде, яғни биіктіктерде кездеседі: мысалы, Бахтың кантатасының автографы төрт бөлімді хорды бір кілтте келтіреді, ал осы үйлесімнің бірнеше ерте хорал жинағында басқа кілтте кездесетінін табуға болады.
18 ғасыр
Бахтың кейбір дауыстық және бас-бастық шығармалары Георг Кристиан Шемеллидің 1736 жылғы Musicalisches Gesang Buch-де жарияланды. Бирнстиль жариялаған хорлар (200) 1765 жылы Ф. В. Бирнстиль Берлинде 100 хор жариялады. Басылымның бастамасын Ф. В. Марпург қойды, ал оны толықтырып, редакциялап, алғы сөз бен C. P. E. Бахтың қателіктер тізімімен жабдықтады. 1769 жылы осы баспагер 100 хордан тұратын екінші томды шығарды, оны Ж. Ф. Агрикола редакциялады. C. P. E. Бах бұл басылымды 1769 жылғы 30 мамырда Гамбургте шыққан Staats und Gelehrte Zeitung des Hamburgischen unpartheyeschen Correspondenten газетінде жариялаған мақаласында қателіктерге толы деп сынады. Ол сондай-ақ, жинаққа енген кейбір хорлық үйлесімдерді әкесі жасамағанын мәлімдеді. C. P. E. Бахтың Брейткопфқа арналған басылымы (371) 1783 жылы Кирнбергер қайтыс болғаннан кейін C. P. E. Бах Брейткопфтың хорлар редакторы болды және оларды төрт томдық жинақ түрінде жариялады:
I том (1784): № 1–96
II том (1785): № 97–194
III том (1786): № 195–283
IV том (1787): № 283–370
283 саны екі рет қолданылғандықтан (III томның соңғы саны және IV томның бірінші саны), жинақта барлығы 371 шығарма бар. Жинақта бірнеше қайталаулар да кездеседі (мысалы, № 156, № 307-мен бірдей): оның жалпы саны 348 тәуелсіз үйлесімнен тұрады.
Vol. I (1784): Nos. 1–96
Vol. II (1785): Nos. 97–194
Vol. III (1786): Nos. 195–283
Vol. IV (1787): Nos. 283–370
Since the number 283 was used twice (last number of Vol. III and first number of Vol. IV), the collection actually contained 371 items. The collection also contained several doubles (e. g. No. 156 is identical to No. 307): it totalled 348 independent harmonisations.
19 ғасыр
С. П. Э. Бахтың 371 хорлық үйлесімділіктерінің таңдауы 19 ғасырда бірнеше рет қайта басылды, мысалы, Карл Фердинанд Бекер 1832 жылы (үшінші басылым) және Альфред Дёрфел 1870 жылы. Бах Гезельшафт (үлкен вокалды шығармалар + 3 + 185) Бах Гезельшафт Аусгабе (BGA, Bach Gesellschaft басылымы) үлкен вокалды шығарманың (кантата, мотет, Пассион немесе оратория) бөлігі болған хорлық орнатуларды осы үлкен вокалды шығармалармен бірге сақтап, Үш үйлену тойының хорларын 13-томға, үйлену тойына арналған кантаталармен бірге қосты. Қалған жеке төрт бөлімді хорлар, қайталамаларын жойғаннан кейін, 1892 жылы жарық көрген 39-томында 1-ден 185-ке дейін нөмірленген тәртіппен тізілді. Рименшнайдер (371) Альберт Рименшнайдердің 371 хорал жинағы 1941 жылы жарық көрді. Ол Breitkopf үшін C. P. E. Bach басылымымен бірдей 371 хорлық орнатуды қамтыды, бірақ жинақтауында бірнеше айырмашылықтар бар. Кейбір жағдайларда Рименшнайдер, қолдағы үлкен шығармаларға сүйене отырып, обблигато аспаптық бөліктері туралы ақпаратты қалпына келтірді, мысалы, оның №270 кантата BWV 161 немесе вокалды баспен дәл сәйкес келмейтін континуо бас желісі, мысалы, оның №29 кантата BWV 32 және №35 Рождестволық ораториядан. Алайда Рименшнайдер бұрынғы үлкен шығармалардың бастапқы тональностьдарын қалпына келтірмеді, керісінше, хорларды Breitkopf жинағында жарияланғандай тональностьда сақтады, мысалы, оның №22, E-бемоль мажорында, кантата BWV 180-де F мажорда. Кейде Рименшнайдер басылымындағы тональность белгісі тональностьқа сәйкес келмейді, мысалы, №19, G минорында, бірақ "Дориан" G тональность белгісімен жазылған. Бұл да, болжам бойынша, 17-18 ғасырлардағы кең таралған практиканы ұстанған Breitkopf басылымынан көшірілген. Editio Musica Budapest (388) Editio Musica Budapest (EMB) 1982 жылы Имре Сульоктың 388 хорлық үйлесімділіктерінің басылымын шығарды. Бірнеше айырмашылықтармен (мысалы, дерлік бірдей BWV 253 және 414 екі рет келтірілген, сондай-ақ жинақтаудағы кейбір айырмашылықтар) жинақ көбінесе Рихтер басылымымен салыстыруға болады. Кальмус (389) Кальмус Рихтер жинағының 389 хоралын қайта басып шығарды. NBA The New Bach Edition 1991 жылы Dietel жинағындағы Үш үйлену тойының хорларын және төрт бөлімді хорларды жариялады (III серия, 2/1 том). С. П. Э. Бахтың жинағынан шыққан хорлар 1996 жылы жарық көрді (III серия, 2/2 том). Осы серияның 3-томы, 2002 жылы жарық көрген, басқа қолжазбалар мен ерте басылымдарда кездесетін күмәнді шынайылығы бар бірнеше хорларды қамтиды. Екінші серияның 9-томы, 2000 жылы жарық көрген, әртүрлі құмарлықтарда кездесетін бірнеше күмәнді хорларды қамтиды. Көбінесе белгілі хорлық үйлесімділіктер I (кантаталар), II (Жанығулар мен ораториялар) және V сериялардың басқа томдарында да бар (мысалы, Анна Магдалена Бахтың жазбасында қамтылған BWV 299).
21 ғасыр
Czarnecki (413) Кристофер Царнецкий (редактор). Дж. С. Бахтың 413 хоралы. Zar Publications, 2014. Дахн (420) Люк Дахн (редактор). Дж. С. Бах хоралдары: әр хорал үшін мәтін және тарихи контексттік ақпарат қоса, BWV каталогы нөмірімен реттелген жаңа сындық және толық басылым. Қосымшада көптеген көрсеткіштер бар. LuxSitPress, 2017.
Әртүрлі жинақтардағы хорлық үйлестірулер
Бахтың белгілі хоралдық үйлесімдерінің көп бөлігі оның сақталған кантаталарындағы, мотеттеріндегі, құмарлықтарындағы және ораторияларындағы бөлімдер болып табылады. Бұл композициялар 1-ден 249-ға дейінгі BWV нөмірімен белгіленеді. BWV 250-ден 438-ге дейін – жеке төрт дауысты хоралдардың диапазоны. 438 нөмірінен жоғары сандармен таңбаланған хоралдық үйлесімдер көбінесе BWV каталогына кейіннен қосылған туындылар. Бахтың туындылар тізімі (BWV2a) 1998 жылғы басылымының 5-тарауында BWV 250–438 хоралдары және кейінірек қосылған бірнеше туынды (BWV 500a, 1084, 1089 және 1122–1126) қамтылған.
1725 жылы Анна Магдалена Бахтың жазбасында
Анна Магдалена Бахтың екінші жазба кітабына (1725 жылдан бастап) енгізілген: BWV 299: "Dir, dir, Jehova, will ich singen" (No. 39 ретімен, төрт бөлімді хор нұсқасы және дауыс пен бас нұсқасы түрінде)
• BWV 397: "O Ewigkeit, du Donnerwort" (No. 42 ретімен дауыс пен бас нұсқасында = BWV 513)
• BWV 397: "O Ewigkeit, du Donnerwort" (included as No. 42 in a voice and bass version = BWV 513)
Schemellis Gesangbuch-те дауыс және бас нұсқасымен
Schemellis Gesangbuch-те екі бөлімнен тұратын нұсқалар: No. 40 (3), BWV 447 → BWV 297
• No. 281 (18), BWV 481 → BWV 413
• No. 293 (22), BWV 499 → BWV 410
• No. 296 (23), BWV 500 ↔ BWV 500a, төрт бөлімді нұсқасы St Mark Passion pasticcio
• No. 315 (26), BWV 501 → BWV 412
• No. 320 (27), BWV 441 → BWV 441* немесе deest
• No. 397 (32), BWV 452 → BWV 299
• No. 488 (37), BWV 461 → BWV 320
• No. 741 (53), BWV 470 → BWV 357
• No. 779 (55), BWV 506 → BWV 424
• No. 881 (63), BWV 488 → BWV 258
• No. 894 (65), BWV 495 → BWV 405
• No. 281 (18), BWV 481 → BWV 413
• No. 293 (22), BWV 499 → BWV 410
• No. 296 (23), BWV 500 ↔ BWV 500a, four part variant in St Mark Passion pasticcio
• No. 315 (26), BWV 501 → BWV 412
• No. 320 (27), BWV 441 → BWV 441* or deest
• No. 397 (32), BWV 452 → BWV 299
• No. 488 (37), BWV 461 → BWV 320
• No. 741 (53), BWV 470 → BWV 357
• No. 779 (55), BWV 506 → BWV 424
• No. 881 (63), BWV 488 → BWV 258
• No. 894 (65), BWV 495 → BWV 405