Кіріспе
Иоганн Себастьян Бахтың шіркеу кантатасы Geist und Seele wird verwirret (Рух пен жан шатасады), BWV (Бах шығармаларының каталогы) 35, – Иоганн Себастьян Бахтың шіркеу кантатасы. Ол альт дауысына арналған соло кантатаны Лейпцигте Троицадан кейінгі он екінші жексенбіге арнап жазды және оны алғаш рет 1726 жылдың 8 қыркүйегінде орындады. Бах бұл кантатаны Лейпцигте Томаскантор (музыкалық жетекші) ретіндегі төртінші жылы құрастырған. Мәтін күнгі жазба орнынан алынған, ол Марк ішіндегі Евангелиядан – саңырау мен дәрменсіз адамның айығуы туралы. Либреттист – Георг Кристиан Лехмс, Бах оның поэзиясын Веймардағы соло кантаталарының негізі ретінде пайдаланған. Мәтін Евангелиядан ойларды келтіреді және солардан мынадай ұқсастық туындайды: саңырау мен дәрменсіз адамның тілі ашылғандай, сенуші де Құдайдың керемет істеріне таңданып, оларды бағалауға ашық болуы керек. Осы жексенбіге арналған кантаталардың оң көңіл-күйі бар, Бах бұрынғы шығармаларында мұны кернейлерді қосып, осы оқиғаға арнап баса көрсеткен. Бұл шығармада ол бірнеше бөлімде obbligato соло органы қолданады. Кантата екі бөлімнен тұратын жеті бөлімнен құралған, оны уағыз алдында және кейін орындауға болады. Екі бөлім де аспаптық симфониямен, соло органмен ашылады, бұл, мүмкін, Ваймарда немесе Кёттенде бұрын жазылған концерттік музыкадан алынған. Альт әншісі үш арияның әрқайсысында органмен тең серіктес ретінде алмасып тұратын ариялар мен речитативтер тізбесін орындайды. Барокко аспаптар ансамблі екі гобойдан, таль, скрипкалар мен бассо континуодан тұрады. Альт партиясы қиынға соғады және, мүмкін, сол кезеңде жазылған басқа екі соло кантата сияқты, нақты бір әнші үшін жазылған.
Geist und Seele wird verwirret (Spirit and soul become confused), BWV (Bach Werke Verzeichnis (catalogue of Bach's works))35, is a church cantata by Johann Sebastian Bach. He composed the solo cantata for alto voice in Leipzig for the twelfth Sunday after Trinity and first performed it on 8 September 1726. Bach composed the cantata in his fourth year as Thomaskantor (musical director) in Leipzig. The text is based on the day's prescribed reading from the Gospel of Mark, the healing of a deaf mute man. The librettist is Georg Christian Lehms, whose poetry Bach had used already in Weimar as the basis for solo cantatas. The text quotes ideas from the gospel and derives from these the analogy that as the tongue of the deaf mute man was opened, the believer should be open to admire God's miraculous deeds. The cantatas for this Sunday have a positive character, which Bach stressed in earlier works for the occasion by including trumpets in the score. In this work, he uses instead an obbligato solo organ in several movements. The cantata is structured in seven movements in two parts, to be performed before and after the sermon. Both parts are opened by an instrumental sinfonia with solo organ, probably derived from concerto music composed earlier in Weimar or Köthen. The alto singer performs a sequence of alternating arias and recitatives, accompanied in all three arias by the organ as an equal partner. The Baroque instrumental ensemble is formed by two oboes, taille, strings and basso continuo. The alto part is demanding and was probably written with a specific singer in mind, as with the two other solo cantatas composed in the same period.
Тарих және сөздер
Бах кантатаны Лейпцигте Томаскантор қызметін атқарган төртінші жылы, Үшінші Троицадан кейінгі он екінші жексенбіге арнап жазды. Ол оның үшінші кантата циклының бір бөлігі саналады. Осы жексенбіге арналған Киелі кітаптан оқылған үзінділер Қорынттықтарға жолданған екінші хаттан, Киелі Рухтың қызметінен және Марк Ілтебігінен, саңырау-сұмдық адамды емдеу туралы айтады. Кантата мәтінін Георг Кристиан Лехмс жазды және ол 1711 жылы жарық көрген Gottgefälliges Kirchen Opffer жинағында жарияланды. Мәтін, Исаның және Құдайдың жаратылысын көріп, әсерімен үнсіз қалған сенушінің сезімдерін, саңырау-сұмдық адамның жазылуымен байланыстырады. Екінші арияның мәтіні Ілтебіктің соңғы тармағынан алынған сияқты. Осыған байланысты дирижер Крейг Смит, осы шығарманың кейбір бөліктері Лейпцигтегі алғашқы орындалуынан бұрын жазылған болуы мүмкін деген болжам жасады. Бах бұрын Лемстің мәтініне жазылған өзінің алғашқы соло кантатасын, «Widerstehe doch der Sünde, BWV 54» шығармасын Ваймардағы қызметі кезінде альт солисі үшін жазған. Бұл кантата 1726 жылы Лейпцигте жазылған Бахтың үш кантатасының бірі, онда альт жалғыз вокалдық солист болып табылады. Басқа екі шығарма – «Vergnügte Ruh, beliebte Seelenlust, BWV 170» және «Gott soll allein mein Herze haben, BWV 169». Бахтың осы кезеңде қабілетті альт әншісі болған болуы мүмкін. Бах бұрын Троицадан кейінгі он екінші жексенбіге арналған екі кантата жазған: «Lobe den Herrn, meine Seele, BWV 69a», ол Лейпцигтегі алғашқы жылы 15 тамыз 1723 жылы алғаш рет орындалды, және «Lobe den Herren, den mächtigen König der Ehren, BWV 137», ол үшінші жылы 19 тамыз 1725 жылы орындалды. Екі шығарма да мадақтау (Lob) тақырыбына арналған және мерекелік трубалармен оркестрді пайдаланады. Бұған қоса, шығармада орган мен оркестр үшін екі ірі концерттік бөлім бар, бұл, мүмкін, жоғалған клавесин, гобой немесе скрипкаға арналған концерттен алынған. Бұл кантата Томаскирхедегі маусымдық хордың болмауына байланысты жазылған болуы мүмкін. Ашылу симфониясының алғашқы тоғыз тактысі BWV 1059 фрагментімен дерлік бірдей. Ол, мүмкін, өзі органмен ойнаған. Келесі кестедегі бөлімдердің жазылуы Neue Bach Ausgabe бойынша жүзеге асырылған. Тональность мен өлшемдер Альфред Дюррден алынған, ортақ өлшем (4/4) таңбасы қолданылған. Желді аспаптар, скрипкалар, орган және континуум бөлек көрсетілген.
Музыка
Джон Элиот Гардинер бұл туындыны 2000 жылы Монтеверди хорымен Бах кантаталары саяхаты аясында Санкт-Якоб, Кётенде Троицадан кейінгі он екінші жексенбіде орындаған. Ол бұл оқиғаны "Троица маусымының ең көтеріңкі бағдарламаларының бірі" деп атап, Бахты "салтанатты шығармалар" жазуға шабыттандырған, олардың екеуі керней мен литавралармен, ал соңғысы міндетті органмен болған. Кемілдірілген, екі бөлімді құрылымда орган екі симфонияда да аспаптық солист, ал үш арияның барлығында әншінің серігі болып табылады. Музыктанушы Лоренс Дрейфус Бахтың органды "қасиетті бейне" және "әдемі әңгімелесуші" ретінде қолдануын атап көрсетіп, Бахтың "әлемдік соло концертті шіркеу кантаталарына сіңіруі және концерттік принципті – солист пен оркестрдің рөлдерін ауыстыру арқылы бейімдеуі, мұнда аспап кезекпен солист болып көрінеді, кейде фонға ысырады" деп жазды.
1 - ші
Алғашқы аллегро-симфония концерттік техниканы қамтиды, бұл оның бұрынғы концерттен шыққандығын көрсетеді. Орган сололық мелодияны да, континуо желісін де орындайды, оны квази-каденциялық бөлімдер мен араласатын он тактіден тұратын риторнеллолар бөліп тұрады. Музыкатанушы Клаус Хофманн итальяндық стильдегі бөлімде тақырыптың "соло аспап пен оркестр арасындағы диалогта қарқынды тақырыптық өңдеуге түскенін" атап көрсетті.
2 - ші
Да-капо түріндегі бірінші ария, "Geist und Seele wird verwirret" (Рух пен жан шатасады), бұзылған риторнелломен және шатасу мен белгісіздік сезімімен ерекшеленеді. Ырғағы – сицилиана, ол Бах және басқа композиторлардың баяу концерттік бөлімдерінде жиі кездесетін қасиет. Хофманн Бахтың қолжазбасындағы көптеген түзетулерге сүйене отырып, бұл ария жаңа туынды деп қорытындылайды. Ол "сицилиана үлгісін қатаң түрде ұстанбаған орган партиясының жылдамдығын" мәтінде айтылған "шатасудың" көрнекті бейнесі деп санайды.
3 саны
"Ich wundre mich" (Мен таңғаламын) деген құрғақ речитатив, жаратылысқа деген қызығушылықты бірінші тұлғада көрсетеді, бұл Минчамның пікірінше, кантатаның "жеке және дербес бағытталғандығын" атап көрсетеді. Алдыңғы ариядан өзгеше, мажор тонымен басталып, кейін "минор тонының салтанаттылығына" өтеді.
4 - ші
Ольга-органмен орындалатын "Gott hat alles wohlgemacht" (Құдай бәрін жақсы жасады) ариясы – Алланың жаратылысына ризашылық білдіретін, мажор тональдығындағы алғашқы бөлім. Онда үстемдік ететін екі бөлімді риторнелло бар. Хофманн атап көрсетеді, бұл жолы дауысқа ғана серіктес болатын орган, "көптеген безендірулерге толы" және "бұл бөлімде естілетін, кейде остинто сияқты, кейде еркін дамытылатын, фигурациясы мен жылдамдығы Бахтың виолончель пикколоға арнаған шығармаларын еске түсіреді". Гарднердің сөзіне қарағанда, ғана емес тесситура, сонымен қатар "ерекше ішектердің қиылысу үлгілері" де виолончель пикколоны еске салады.
5 - ші
2-бөлім тағы бір симфониямен басталады, бұл жолы екі бөлімді түрінде. Хофманн оны "пернелі аспаппен ұсынылған тартымды мәңгілік қозғалыс" деп сипаттайды. Ол концерттің соңғы бөліміне негізделген болуы мүмкін. Орган оркестрмен алдын ала кіріспесіз өзара әрекеттеседі, бұл Бахтың концерттерінде сирек кездесетін жағдай, бірақ бұрынғы тәжірибелер де бар, мысалы, F мажордағы клавесин концерті, BWV 1057.
6 - ші
Тағы бір secco recitative, "Ах, құдіретті Құдай, маған [осы туралы үнемі ойлануға] рұқсат етіңіз", – жаратылыс кереметі туралы үнемі ой жүгірту қабілеті үшін дұға. Ол Исаның саңырау, сөйлей алмайтын адамға "Ефата" (ашыл) деген сөзін келтіріп, оны "сенушінің жүрегі ашылып, тілі босатылып, соның арқасында құдайдың кереметтерін сезініп, мадақтауы үшін" деп түсіндіреді.
7 .
Кантата толық оркестрмен бірге "Ich wünsche nur bei Gott zu leben" ("Мен тек Құдаймен бірге өмір сүруді қалаймын") ариясымен аяқталады. Ол Құдаймен мәңгілікте бірге болу тілегін, көтеріңкі мінезді менуэт ретінде білдіреді. Бұл бөлімде тағы да екі бөлімді риторнелло қолданылады. Жердегі өмірдің қайғылы жақтары айтылғанда, мысалы, "jammerreichen Schmerzensjoch" (қайғылы азап мойыны) және "martervollen Leben" (азапты өмір) сияқты сөздер келгенде, музыка минор тоналына өтеді. Орган үштік ноталармен сүйемелдейді, ал дауыс "ein fröhliches Halleluja" (қуанышты аллелуя) деп жариялайды.