Кіріспе

АҚШ ішкі істер министрі, сенатор, неміс революционері (1829–1906)

Карл Шурц (2 наурыз 1829 – 14 мамыр 1906) – неміс революционері және американдық мемлекет қайраткері, журналист және реформатор. 1848–1849 жылдардағы неміс төңкерісінен кейін ол АҚШ-қа көшіп келіп, жаңа Республикалық партияның көрнекті мүшесі болды. Америка Азамат соғысында одақтас әскер генералы болғаннан кейін, ол өмір сүру ұзақтығы қысқа Либералды-республикалық партияны құруға көмектесті және мемлекеттік қызмет реформасын ынтамен қолдады. Шурц Миссури штатынан АҚШ Сенатына өкіл болып сайланды және 13-ші АҚШ Ішкі істер министрі болды. Пруссия Корольдігінің Рейн провинциясында туған Шурц 1848–1849 жылдардағы неміс төңкерісінде академиялық студенттік қауымдастық Deutsche Burschenschaft мүшесі ретінде демократиялық реформалар үшін күресті. Пруссия төңкерісті басып жапқаннан кейін Шурц Францияға қашып кетті. Полиция оны Франциядан кетуге мәжбүрлеген соң ол Лондонға көшіп барды. "Қырқ сегіздіктер" сияқты көптеген адамдармен бірге ол 1852 жылы Висконсин штатының Уотертаун қаласына қоныстанды. Висконсин штатының адвокатурасына қабылданғаннан кейін ол Висконсин штатының Милуоки қаласында заңгерлік практикасын ашты. Сондай-ақ ол құлдыққа қарсы қозғалысты белсенді түрде қолдады және жаңадан құрылған Республикалық партияға қосылды, бірақ Висконсин штатының вице-губернаторы лауазымына сайлауда жеңіліске ұшырады. Шурц Испаниядағы АҚШ елшісі (министр) ретінде қысқа уақыт қызмет еткеннен кейін, Америка Азамат соғысында генерал болып қызмет етті, Геттисбург шайқасы мен басқа да маңызды шайқастарда шайқасты. Соғыстан кейін Шурц Сент-Луисте (Миссури штаты) газет ашып, АҚШ Сенатына сайланды, бұл органға сайланған тұңғыш неміс текті американдық болды. Республикалық президент Улисс С. Грантпен келіспей, Шурц Либералды-республикалық партияны құруға көмектесті. Партия мемлекеттік қызмет реформасын, тұрақты ақша айналымын, төмен тарифтерді, төмен салықтарды және теміржолға берілетін гранттарды тоқтатуды жақтады, сондай-ақ Реконструкция кезеңінде Оңтүстік АҚШ-та афроамерикандықтардың азаматтық құқықтарын қорғауға бағытталған Гранттың күш-жігеріне қарсы болды. Шурц 1872 жылғы Либералды-республикалық конвентіне төрағалық етті, ол 1872 жылғы президенттік сайлауда президент Грантқа қарсы шыққан кандидатты ұсынды. Шурц 1874 жылғы қайта сайлауда жеңіліске ұшырады және газет редакторы ретінде мансабын жалғастырды. 1878 жылы ол Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Республикалық Рутерфорд Б. Хейз 1876 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жеткеннен кейін, ол Шурцты өзінің Ішкі істер министрі етіп тағайындады. Шурц мемлекеттік қызметті саяси және партиялық байланыстарға емес, лайықтылыққа негіздеуге тырысты және Үндістер істері бюросын Соғыс министрлігіне беруге жол бермеуге көмектесті. Хейз 1881 жылы қызметтен кеткеннен кейін Шурц Нью-Йорк қаласына көшіп келді және қысқа уақытқа New York Evening Post және The Nation газеттерінің редакторы болып жұмыс істеді, кейін Harper's Weekly газетінің редакторы болды. Ол саясатта белсенді болып қалып, 1884 жылғы президенттік сайлауда Джеймс Г. Блейнді қолдамаған "Мугаумп" қозғалысына жетекшілік етті. Шурц 1896 жылғы президенттік сайлауда Уильям Дженнингс Брайанның биметаллизміне қарсы болды, бірақ 1900 жылғы президенттік сайлауда Брайанның империализмге қарсы науқанын қолдады. Шурц 1906 жылы Нью-Йорк қаласында қайтыс болды.

Ерте өмір

Карл Кристиан Шурц 1829 жылдың 2 наурызында Либларда (қазіргі Ерфтштадт қаласының бір бөлігі), Рейн Пруссиясында дүниеге келді. Оның анасы Марианна (туған тегі Юссен), публицист және журналист, әкесі Кристиан Шурц – мектеп мұғалімі болған. Ол Кельн қаласындағы иезуит гимназиясында оқыды және жеке сабақтар арқылы фортепианода ойнауды үйренді. Отбасындағы қаржылық қиындықтарға байланысты бітіру алдында бір жыл қалғанда мектепті тастауға мәжбүр болды. Кейіннен ол арнайы емтихан тапсырып гимназияны бітіріп, Бонн университетіне қабылданды.

1848 жылғы төңкеріс

Боннда ол өзінің профессорларының бірі Готфрид Кинкельмен достық қарым-қатынас орнатты. Ол Бонндағы ұлтшыл студенттік бірлестік Бурсшафтен Франконияға қосылды, сол кезде оның мүшелері Фридрих фон Спилхаген, Йоханнес Овербек, Юлиус Шмидт, Карл Отто Вебер, Людвиг Мейер және Адольф Стродтман болды. 1848 жылғы төңкерістердің алғашқы оқиғаларына жауап ретінде Шурц пен Кинкель демократиялық реформаларды жақтаған Bonner Zeitung газетін құрды. Бастапқыда Кинкель редактор, ал Шурц тұрақты авторы болды. Кинкель Пруссияның Конституциялық Конвенциясының мүшесі болу үшін Берлинге кеткен кезде бұл рөлдер ауысты. Франкфурт парламенті жаңа неміс конституциясын қорғау үшін қару алуға шақырғанда, Шурц, Кинкель және Бонн университетінің басқа да мүшелері солай істеді. Осы күрес барысында Шурц Франц Сигель, Александр Шиммельфенниг, Фриц Аннеке, Фридрих Биуст, Людвиг Бленкер және тағы басқалармен танысты, олардың көптегенімен ол АҚШ Азамат соғысында Одақ армиясында қайта кездесті. 1849 жылы Пфальц және Бадендегі әскери науқан кезінде ол революциялық армияға қосылып, прус әскеріне қарсы бірнеше шайқаста күресті. Фриц Аннеке полковник шеніне ие болды және Азамат соғысы кезінде 34-ші Висконсин ерікті жаяу әскер полкінің командирі болды; Матильда Аннеке Америка Құрама Штаттарының азаттық және сайлау құқығы қозғалысына үлес қосты. 1849 жылы революциялық армия Раштатт қамалынан жеңілгенде, Шурц оның ішінде болды. Пруссиялықтар тұтқындарды өлтіруге ниеттенгенін білген Шурц қашып, Цюрихке жол тартты. 1850 жылы ол жасырын түрде Пруссияға оралып, Кинкельді Шпандау түрмесінен босатып, оған Шотландияның Эдинбург қаласына қашуға көмектесті. 1859 жылғы штаттық науқанда Шурц штаттардың құқықтарын қорғап, қашқан құлдар туралы заңға қарсы сөйледі. 1859 жылдың 18 сәуірінде Бостонның Фанюил залында ол «Нағыз американдық патриотизм» тақырыбында лекция оқыды, ол шетелдік адамнан келгендіктен, Республикалық партияны «нативизм» айыбынан тазарта мақсат етті. Висконсин немістері 1859 жылы оны губернаторлыққа ұсынуға тырысты, бірақ сәтті болмады. 1860 жылғы Республикалық Ұлттық Конвенцияда Шурц Висконсин делегациясының өкілі болды, ол Уильям Х. Сьюардқа дауыс берді. Осыған қарамастан, Шурц Линкольнге оның тағайындалғаны туралы хабарды жеткізген комиссия құрамында болды. Линкольн сайланғаннан кейін және Севардтың қарсылығына қарамастан, Линкольн 1861 жылы Шурцты Испанияға министр ретінде жіберді, бұл Шурцтың революционер ретіндегі еуропалық өмірімен байланысты болды. Ол онда болған кезде, Шурц испан билігіне қақтығысқа қатысты ешқандай маңызды әсер ете алмады. Ол 1862 жылдың басында АҚШ-қа қайта оралып, Одақ армиясына қосылды.

Америка Азаматтық соғысы

Америка Азамат соғысы кезінде Шурц Одақ армиясында генерал болып көзге түсті. Линкольнді өзіне қызмет беруге көндірген Шурц 1862 жылдың сәуірінде Одақ еріктілерінің бригадир генерал-майоры болды. Маусым айында ол алғаш Джон С. Фремонт, содан кейін Франц Сигель корпусының дивизиясына қолбасшылық етті және 1862 жылдың тамызында Булл-Ран шайқасының екінші күніне қатысты. 1863 жылы генерал-майор дәрежесіне көтеріліп, XI корпустың дивизиясын басқарды. Шурц пен Говард арасында Чанселлерсвилл шайқасында қолданылған стратегия бойынша қатыгез дау туды, нәтижесінде Томас Дж. "Стоунволл" Джексон басқарған Конфедерация корпусы XI корпусты жеңіліске ұшыратты. Екі айдан кейін Геттисберг шайқасының бірінші күнінде XI корпусы қайтадан шабуылға ұшырады. Немец-американдық бөлімшелерді қамтитын XI корпустың екі шайқастағы өнері баспасөз тарапынан қатты сынға ұшырап, иммигранттарға қарсы сезімдерді күшейтті. Геттисбергтен кейін Шурцтың дивизиясы Теннесси штатына жіберілді және Чаттануга шайқасына қатысты. Ол болашақ сенатор Джозеф Б. Форкер, Джон Паттерсон Риа және Моррис Лион Буквальтердің інісі Лютер Моррис Буквальтермен бірге қызмет етті. Сенатор Чарльз Самнер (R MA) Чаттануга науқаны кезінде Конгресс өкілі болды. Кейін ол Нэшвиллдегі Оқу корпусына қолбасшылық етті. Соғыстың соңғы айларында ол қысқа мерзімге қайтадан әрекетке кірісіп, Солтүстік Каролинадағы Шерман армиясында Генри Слокумның Грузия армиясының штаб бастығы болды. 1865 жылдың сәуірінде соғыс аяқталғаннан кейін армиядан кетті. 1865 жылдың жазында президент Эндрю Джонсон Шурцты Оңтүстікке жағдайды зерттеу үшін жіберді. Олар Миссисипиде милиция құруға тыйым салған генерал Слокумның бұйрығын Шурц қолдағандықтан, олардың арасында дау туды. Шурц АҚШ Сенатына Оңтүстіктегі жағдайды баяндайтын есеп ұсынды, онда Қайта құру үкіметтің негізгі функцияларын қалпына келтіруде сәтті болғаны, бірақ халықтың адалдығын қайта орнатуда және жаңадан босатылғандардың құқықтарын қорғауда сәтсіздікке ұшырағаны айтылды. Ол еркін еңбек қамтамасыз етілгенге дейін Оңтүстікке бақылауды сақтау үшін ұлттық міндеттемелерді қажет етті, өйткені ұлттық шараларсыз Шурц құжаттаған көптеген соттан тыс өлтірулерді қоса алғанда, қара кодтар мен зорлық-зомбылық жалғасуы мүмкін еді.

Газеттегі мансап

1866 жылы Шурц Детройтке көшіп, ол жерде «Детройт Пост» газетінің бас редакторы болды. Келесі жылы ол Сент-Луиске көшіп, «Westliche Post» (Батыс посты) неміс тіліндегі газетінің редакторы және Эмиль Преториуспен бірлескен иесі болды, онда ол Джозеф Пулитцерді жас тілші ретінде жұмысқа алды. 1867–1868 жылдардың қысында ол Германияға саяхат жасады; Отто фон Бисмаркпен болған әңгімесі оның естеліктеріндегі ең қызықты тараулардың бірі саналады. 1868 жылғы президенттік сайлау науқаны кезінде ол соғыс қарыздарынан «бас тартуға» және «адал ақшаға» қарсы шықты – бұл алтын стандартына оралудың коді болды.

АҚШ сенаторы

1868 жылы ол Миссури штатынан АҚШ Сенатына сайланды, бұл органның алғашқы неміс-американдық мүшесі болды. Ол қаржылық жауапкершілікті, империализмге қарсылықты және үкіметте адалдықты жақтаған сөздерімен танымал болды. Осы кезеңде ол Грант әкімшілігімен араздасып, Миссуриде Либералды-республикалық қозғалысты құрды, ол 1870 жылы Б. Гратц Браунды губернаторлыққа сайлады. Уильям П. Фессенденнің қайтысынан кейін Шурц Сыртқы істер комитетіне кірді, онда Гранттың Оңтүстік саясатына қарсы шықты. Шурц Франко-пруссия соғысы кезінде АҚШ үкіметінің француз армиясына қару-жарақ сатуы және патрон өндірісін тергеуге қатысты. 1869 жылы ол Конгреске мемлекеттік қызмет реформасы туралы алғашқы ұсынысты жасаған АҚШ сенаторы болды. Жаңарту кезеңінде Шурц федералды әскери күштерді қолдануға және афроамерикандықтардың азаматтық құқықтарын қорғауға қарсы болды, сонымен қатар 19 ғасырдағы еуропалық басымдық идеяларын және нәсілдер араласудан қорқуды ұстанды. 1870 жылы Шурц Либералды-республикалық партиясын құруға көмектесті, ол президент Улисс С. Гранттың Санто-Домингоны аннексиялауына және Ку-Клукс-Кланды жою үшін әскери күш қолдануына қарсы болды. 1872 жылы ол Либералды-республикалық партиясының конвентіне төрағалық етті, ол Хорас Грилиді президенттікке ұсынды. Шурцтың өзі Чарльз Фрэнсис Адамс немесе Лайман Трумбуллды қолдады, ал конвент Шурцтың тарифке қатысты көзқарасын толыққанды көрсетпеді. Дегенмен, Шурц Грилиді қолдады. Әсіресе осы науқанда және сенаторлық қызметінен кейін ол Harper's Weekly суретшісі Томас Насттың сынауына жиі тап болды, көбінесе жағымсыз сипаттамалармен. Сайлау Грилидің жақтастары үшін сәтсіздікке ұшырады. Грант үлкен артықшылықпен жеңіске жетті, ал Грили қарашада сайлау күнінен кейін, сайлау коллегиясы жиналмас бұрын қайтыс болды. Шурц 1874 жылы Сенат сайлауында Демократиялық партияның үміткері және бұрынғы Конфедерацияның мүшесі Франсис Кокреллге жеңіліп қалды. Ол қызметтен кеткеннен кейін әртүрлі газеттерде редактор болып жұмыс істеді. 1875 жылы ол Рутерфорд Б. Хейздің Огайо штатының губернаторы лауазымына қайта сайлану науқанына көмектесті. 1877 жылы Хейз, ол сол кезде АҚШ президенті болып сайланғаннан кейін, Шурцты АҚШ Ішкі істер министрі етіп тағайындады. Шурц американдық үндістерге қатысты нәсілшілдік әсерді азайтуға адал ниетпен тырысты және сыбайлас жемқорлықпен күресте белгілі бір табысқа жетті, бірақ оның американдық үндістерге қатысты ұсынылған шаралары "20 ғасырдың соңындағы жағдайларға қарағанда" репрессивті болды. Үндістер тайпалық экономикалық және мәдени дамуға қолайсыз, нашар сапалы резервациялық жерлерге көшіруге мәжбүр болды. Шурц "бейбіттендіру" бағдарламасын жалғастыруды қалаған Соғыс департаментіне Үндістер ісі жөніндегі кеңсеге қайтаруға қарсы болды, нәтижесінде кеңсе Ішкі істер департаментінде қалды. Үндістер ісі жөніндегі кеңсе Ішкі істер департаментіндегі ең жемқорлық кеңсе болып саналды. Ондағы лауазымдар саяси қолдауға негізделген және резервацияларды жеке баю үшін пайдалануға рұқсат беру ретінде қарастырылды. Шурц қызметтің осындай жемқорлықтан тазартылуынсыз ешқандай оң нәтижеге қол жеткізе алмайтынын түсінгендіктен, кең ауқымды тексеру жүргізді, бірнеше шенеунікті қызметтен босатып, лауазымдар мен жоғарылаулар лайықтылыққа, саяси қолдауға емес, негізделуі керек мемлекеттік қызмет реформасын бастады. Шурцтың Үндістер ісі жөніндегі кеңсеге басшылығы кейде дау тудырды. Ол американдық үндістерді мәжбүрлеп көшірудің бастамашысы болмаса да, осы тәжірибені жалғастырды. Алайда, 19 ғасырдың бірнеше реформаторларына жауап ретінде ол кейіннен ойын өзгертті және ассимиляциялық саясатты қолдады.

Кейінгі өмірі

1881 жылы Ішкі істер департаментінен кеткеннен кейін Шурц Нью-Йорк қаласына көшіп барды. Сол жылы Германияда туған Генри Виллард, Солтүстік Тынық мұхиты темір жолының президенті, «New York Evening Post» және «The Nation» газеттерін сатып алып, басқаруды Шурц, Хорас Уайт және Эдвин Л. Годкинге тапсырды. Шурц 1883 жылдың күзінде корпорациялар мен олардың қызметкерлеріне қатысты редакциялық саясаттағы келіспеушіліктерге байланысты «Post» газетінен кетіп қалды. 1884 жылы ол Джеймс Блейннің президенттікке кандидаттығына қарсы және Гровер Кливлендтің сайлануын қолдаған Тәуелсіз (немесе Мугвумп) қозғалысының жетекшісі болды. 1888 жылдан 1892 жылға дейін ол Гамбург-Америкалық бу пароход компаниясының АҚШ-тағы бас өкілі қызметін атқарды. 1892 жылы ол Джордж Уильям Кертистің орнына Ұлттық мемлекеттік қызмет реформасы лигасының президенті болды және 1901 жылға дейін осы лауазымды сақтап қалды. Сондай-ақ ол 1892 жылы Кертистің орнын басып, «Harper's Weekly» журналының редакторы болды және 1898 жылға дейін бұл қызметте болды. 1895 жылы Нью-Йорк қаласында «Fusion» анти-Таммани Холл коалициясының атынан сөз сөйледі. 1896 жылы ол Уильям Дженнингс Брайанға қарсы шығып, республикалық партияның қолдауысыз, салмақты валютаны қолдады; төрт жылдан кейін ол империализмге қарсы ұстанымына байланысты Брайанды қолдады, бұл оның Америкалық империализмге қарсы лигасына қосылуына әкелді. Империализмге қарсы нанымына адал болған Шурц, Испан-Америка соғысынан кейін Маккинлиді жерлерді аннексиялауға қарсы тұруға шақырды. 1904 жылғы сайлауда ол Демократиялық партиядан кандидат болған Алтон Б. Паркерді қолдады. Карл Шурц Нью-Йорк штатындағы Джордж көлінің солтүстік-батысындағы жазғы үйінде тұрды, оны оның жақын досы Абрахам Якоби салған.

Өлім және мұра

Шурц 1906 жылы 14 мамырда Нью-Йорк қаласында 77 жасында қайтыс болды және Нью-Йорк штатындағы Слиппи-Холлоу зиратында жерленді. Шурцтың әйелі Маргарет Шурц АҚШ-та балабақша жүйесін құруға зор үлес қосты. Шурц: "Менің елім, дұрыс немесе бұрыс; егер дұрыс болса, оны дұрыс сақтау керек; ал егер бұрыс болса, түзету керек" деген сөзімен танымал. Ол Джон Фордтың 1964 жылы түсірілген "Шейен күзінде" аман қалған шайен үндістерінің досы рөлінде Эдвард Г. Робинсонмен сомдалды.

Шығармалары

Шурц 1865 жылы сөздер жинағын, 1887 жылы Генри Клейдің екі томдық өмірбаянын, 1899 жылы Авраам Линкольн туралы мақалаларын, ал Чарльз Самнер туралы мақалаларын (өлімнен кейін, 1951) және «Естеліктер» атты өзінің естеліктерін (өлімнен кейін, 1907–09) жариялады. Оның өмірінің соңғы жылдары «Естеліктерде» тіркелген естеліктерін жазумен өтті, бірақ ол оны аяқтауға үлкермеді, тек АҚШ Сенатындағы қызметінің бастапқы кезеңіне ғана жетті. Шурц 1879 жылдан 1880 жылға дейін Вашингтон әдеби қоғамының мүшесі болды.