Кіріспе
Жүйелі түрде берілген атау – белгілі бір популяция немесе жиынтықтан алынған бірегей топқа, организмге, затқа немесе химиялық затқа жүйелі түрде тағайындалған атау. Жүйелі атаулар әдетте номенклатураның құрамына кіреді. Жартылай жүйелі атау немесе жартылай тривиалды атау – кем дегенде бір жүйелі және кем дегенде бір тривиалды бөлігі бар атау, мысалы, химиялық қолданыстағы атау. Жүйелі атауларды жасау әрбір объектіге префикс немесе нөмір тағайындау сияқты қарапайым немесе объектінің толық құрылымын атауда кодтау сияқты күрделі болуы мүмкін. Көптеген жүйелер аталатын объект туралы ақпаратты бірегей идентификаторға айналдыру үшін қосымша реттік нөмірмен біріктіреді. Жүйелі атаулар көбінесе кез келген жүйелі атау жүйесі құрылмас бұрын берілген бұрынғы қалыпты атаулармен қатар қолданылады. Мысалы, көптеген таралған химиялық заттар әлі де қалыпты немесе тривиалды атауларымен аталады, тіпті химиктердің өзі де солай атайды.
A systematic name is a name given in a systematic way to one unique group, organism, object or chemical substance, out of a specific population or collection. Systematic names are usually part of a nomenclature. A semisystematic name or semitrivial name is a name that has at least one systematic part and at least one trivial part, such as a chemical vernacular name. Creating systematic names can be as simple as assigning a prefix or a number to each object (in which case they are a type of numbering scheme), or as complex as encoding the complete structure of the object in the name. Many systems combine some information about the named object with an extra sequence number to make it into a unique identifier. Systematic names often co exist with earlier common names assigned before the creation of any systematic naming system. For example, many common chemicals are still referred to by their common or trivial names, even by chemists.
Химия саласында
Химияда жүйелі атау химиялық заттың химиялық құрылымын сипаттайды, осылайша оның химиялық қасиеттері туралы ақпарат береді. IUPAC басылымы – «Химиялық терминология жинағы» жүйелі атауды «арнайы құрастырылған немесе таңдалған буындардан тұратын атау, сандық префикстермен немесе оларсыз; мысалы, пентан, оксазол» деп анықтайды. Дегенмен, тривиальды атаулар химиялық номенклатураның бөлігі болған жағдайда, олар заттың немесе оның бір бөлігінің жүйелі атауы бола алады. Тривиальды түбірге ие кейбір жүйелі атауларға мысал ретінде бензол (циклогексатриен) немесе глицерол (тригидроксипропан) жатады.