Кіріспе
Заң бакалавры (қысқаша BCL немесе B. C. L.; Baccalaureus Civilis Legis) – ағылшын тіліндегі университеттер тағайындайтын заң ғылымдарының әртүрлі дәрежелерінің атауы. BCL бастапқыда Оксфорд және Кембридж университеттерінде аспирантура дәрежесі ретінде пайда болды; Оксфордта BCL заң бойынша негізгі аспирантура оқу курсы болып табылады. Сонымен қатар, ол басқа елдерде бакалавриат деңгейінде де оқытылады. Азаматтық құқыққа сілтеме бастапқыда жалпы құқыққа емес, канондық құқыққа қарсы қойылған жоқ, алайда жалпы құқық 18 ғасырдың екінші жартысына дейін екі университеттегі азаматтық құқық факультеттерінде оқытылмаған. Дегенмен, ағылшын тілінде сөйлейтін елдердегі кейбір университеттер бұл дәрежені бұрынғы мағынасында қолданады.
Bachelor of Civil Law (abbreviated BCL or B. C. L.; Baccalaureus Civilis Legis) is the name of various degrees in law conferred by English language universities. The BCL originated as a postgraduate degree in the universities of Oxford and Cambridge; at Oxford, the BCL continues to be the primary postgraduate taught course in law. It is also taught as an undergraduate degree in other countries. The reference to civil law was not originally in contradistinction to common law, but to canon law, although it is true that common law was not taught in the civil law faculties in either university until at least the second half of the 18th century. However, some universities in English speaking countries use the degree in the former sense.
Қазіргі заманғы BCL: Оксфорд
Оксфордта азаматтық құқық бакалавры – ағылшын құқығы бойынша оқытылатын аспирантуралық білім беру бағдарламасы, басқа британдық университеттердегі заң магистрі (LL.M.; латынша: Magister Legum немесе Legum Magister) бағдарламаларымен салыстырылатын, бірақ әсіресе Common Law дәрежесіне ие тұлғаларға арналған. Азаматтық құқық бойынша білім алған студенттерге Magister Juris (көбінесе MJur) дәрежесі беріледі. Оксфорд BCL-ді «Common Law әлеміндегі ең беделді оқытылатын магистрлік біліктілік» деп санайды. Бұл курс көптеген LLM бағдарламаларынан семинарлар мен дәрістер форматындағы оқытудан бөлек, Оксбридж университетеріндегі бакалавриат оқу жүйесіне тән шағын топтық оқу сабақтарын ұсынатынымен ерекшеленеді. BCL және MJur бойынша бағалаудың негізгі әдісі – Тринити семестрінің соңында Оксфордтың емтихан орталықтарында өткізілетін жыл соңындағы емтихан. Лорд Эдмунд Дэвис және Лорд Савилл. Тарихи тұрғыдан алғанда, BCL Оксфордтың азаматтық құқық факультетіндегі төменгі дәреже ретінде құрылған, ал жоғары дәреже – Азаматтық құқық докторы. Азаматтық құқық факультеті 1535 жылы король Генрих VIII-дің бұйрығымен екі университетте де таратылған Канондық құқық факультетінен өзгешелігін көрсету үшін осылай аталып келді. XVI ғасырда, егер студент бұрын Оксфордта өнер магистрі дәрежесін алған болса, BCL-ді оқуға әдетте үш жыл кеткен (ал егер оның дәрежесі Кембриджден болса, бір жыл қосымша). Алайда, студенттер тікелей «Азаматтық құқық студенті» ретінде заң факультетіне қабылдануға мүмкіндік болды, тіпті бакалавр дәрежесін (BA) алмай тұрып. Бұл жағдайда BCL-ді алуға төрттен алты жылға дейін уақыт кеткен. 1850 жылдардан бастап BCL-ді тек Оксфорд бакалавры ғана ала алды, бірақ 19 ғасырдың соңында курс қайта құрылды: Оксфорд бакалаврлары оны бір жылда аяқтаса, басқа университеттердің түлектері де BCL-ге қабылданатын болды, бірақ екі жылдық оқыту бағдарламасы ретінде. Бұл екі құрылымдық жүйе 1960 жылдарға дейін сақталды, бірақ 1991 жылдан бері BCL Оксфордтан және басқа университеттерден бітірген түлектер үшін бір жылдық курс болып табылады. 1991 жылы MJur Еуропалық және салыстырмалы құқық бойынша мамандық ретінде енгізілді. 2000 жылға қарай бұл бағдарлама BCL-мен бірдей құрылым мен пәндерге ие болды, бірақ жалпы құқықтан тыс білім алған түлектерге арналды. Оқу жоспары 1758 жылы ағылшын құқығы бойынша Винерия профессоры тағайындалғанға дейін толығымен римдік азаматтық құқығынан тұрды. Заң бойынша бакалавриат емтихандары 1850 жылға дейін енгізілмеді, ал 1872 жылы жеке бакалавриаттық «Құқықтану мектебі» құрылды. 1960 жылға дейін жеті пән болды, олардың алтауы міндетті: «Сот ісі», «Мүлік және иелік құқығы бойынша римдік құқық», «Римдік құқық», «Жалпы құқық» (келісімшарт, зиян келтіру және қылмыстық құқықтың негізгі қағидаларын қамтиды), «Әділет» және «Құқықтардың қақтығысы». «Дәлелдемелер құқығы», «Вессельдер құқығы», халықаралық құқықтың белгілі бір тақырыптары немесе «Нерландтың өсиет және мұрагерлік құқығы» пәндерінен біреуін таңдауға болады. Оксфордта оқымаған түлектер үшін бірінші жылдан кейін алдын ала емтихан тапсыру қажет болды. Қазіргі таңдағы оқу бағдарламасы бойынша төрт пәннің ішінен кең таңдау жасауға болады. BCL және MJur түлектерінің академиялық киімі – ақ түлкінің терісімен жиектелген, жартылай көк жібекпен қапталған, бос факультеттердің магистрлік көйлегінен тұрады.
Тарихи BCL: Басқа жерде
Кембридж университетінің азаматтық құқық факультеті 19 ғасырда ағылшын ортақ құқығын оқыту енгізілгеннен кейін заң факультеті деп аталды. Факультеттегі алғашқы аспирантура дәрежесі заң бакалавры (LLB немесе LL. B.; Legum Baccalaureus) болып белгіленді, ал 20 ғасырда оның аспирантура дәрежесі екенін нақтылау үшін LLM деп қайта аталды. Дюрхам университетінің BCL дәрежесі де қазір LLM деп аталады. Ұлыбританияда тек Оксфорд университетінің заң факультеті ғана ескі атауын сақтап қалды. 1969 жылы LLB деп аталмас бұрын, Канаданың Нью-Брансуик университеті берген ортақ құқық бойынша бакалавр дәрежесі азаматтық құқық бакалавры деп танылған. 1967 жылы Юрис Докторы (JD, немесе J. D.) дәрежесімен алмастырылғанға дейін, Азаматтық құқық бакалавры АҚШ-тағы алғашқы заң мектебі – 1779 жылы құрылған Уильям және Мэри заң мектебінің берген дәрежесі болды.
Ирландия
BCL дәрежесі Ирландияда стандартты заң дәрежесі болып табылады. Ол Ирландия Ұлттық университетінің құрамына кіретін университеттер, мысалы Корк университетінің колледжі, Дублин университетінің колледжі, Ұлттық Ирландия университеті, Галвей және Ұлттық Ирландия университеті, Мейнутпен беріледі. БСЛ дәрежесін Дублин қалалық университеті де ұсынады. Басқа ирланд университеттері, оның ішінде Лимерик университеті мен Дублин Тринити колледжі LLB дәрежесін тағайындайды. LLB курсы Корк университетінің колледжі, NUI, Галвей және Лимерик университетінде аспирантура деңгейінде ұсынылады.
Канада (BCL / LLB / LLL)
Канаданың құқықтық жүйесі негізінен ағылшынның жалпы құқық дәстүрін қабылдайды, Квебекті қоспағанда, барлық провинциялар мен территорияларда. Тарихи себептерге байланысты Квебекте француздық мұраға негізделген азаматтық құқықтағы гибридтік құқықтық жүйе бар. Осының салдарынан Квебек университеттері (және Квебекте тәжірибелі мамандарға лайықты дипломдар беруге ниеттенген басқа да оқу орындары) азаматтық және жалпы құқық бойынша оқытуды қамтамасыз етуі керек. Макгилл университетінде Квебек азаматтық құқығы бойынша бакалавр дәрежесі BCL деп аталады, ол сол университет ұсынатын жалпы құқықтағы (яғни JD) бірінші дәрежеден ерекшеленеді. Бітірушілер үш-төрт жылдық оқудан кейін екі дипломды бірден алады. Оттава университеті, Онтариода орналасқан болса да, Квебек азаматтық құқығы бойынша бакалавриат дипломын ұсынады, ол Заң лицензиаты (LLL немесе LL. L.; Legum Licentiatus) деп аталады, бұл сол университет ұсынатын жалпы құқықтағы бірінші дипломнан (яғни LLB, қазір JD) ерекшеленеді. Квебектегі басқа университеттер (Монреаль университеті, Монреальге қарайтын Квебек университеті, Лаваль университеті және Шербрук университеті) Квебек азаматтық құқығы бойынша бакалавриат дипломын «LL. B.» деп атайды, бірақ бұрын Монреаль және Лаваль университеттерінде «LL. L.» деп аталатын. Квебек азаматтық құқығы бойынша бакалавр дәрежесі – бұл Квебектегі кез келген мамандық бойынша басқа да бірінші курсқа түсу бағдарламалары сияқты, түсу үшін колледж дипломын талап ететін бірінші курсқа түсу бағдарламасы. Оттава мен Макгилл университетлерінен басқа жағдайларда, олар үш жылдық болады. Жалпы құқық бойынша LLB және Квебек азаматтық құқығы бойынша LLL Оттава және Макгилл университеттерінің бағдарламаларында біріктірілген. Макгилл 105 кредиттен тұратын «жүйеаралық бағдарламаны» ұсынады. Студенттер оқу бағдарламасын 3, 3,5 немесе 4 жылда аяқтауға болады. Макгилл бағдарламасына қабылдау Квебек студенттері үшін бірінші курсқа түсу бағдарламасы болуы мүмкін (егер олар Квебек провинциясынан болса да, 30 студент жыл сайын колледжден тікелей қабылданады, ал қалғандарына бакалавр дәрежесі қажет), бірақ басқа провинциялардан келген студенттер үшін екінші курсқа түсу бағдарламасы (үш-төрт жылдық университет оқуы қажет, колледж дипломына қарағанда кем дегенде екі жылға артық). Квебек азаматтық құқығы бойынша бакалавр дәрежесі Barreau du Québec адвокаттық бағдарламасына түсу үшін соңғы кәсіби дәреже болса, Chambre des notaires du Québec оқыту бағдарламасына түсуге ниеттенген үміткер осы бакалавр дәрежесінен кейін Монреаль университеті, Лаваль университеті, Оттава университеті немесе Шербрук университетіндегі аспирантура арқылы Нотариаттық құқық дипломын (Diplôme de deuxième cycle en droit notarial) алуы керек (екі семестрлік толық уақытты оқу талап етіледі). Монреаль университетінде екі қосымша жоғары оқу орны деңгейіндегі заң сабақтарын аяқтап, бағытталған зерттеу жұмысын жасаса, студент дипломнан басқа, нотариаттық құқықта заң магистрі дәрежесін де ала алады.
Луизиана (АҚШ)
Луизиана штатының азаматтық кодексі штаттың заңгерлерінен азаматтық құқық және жалпы құқық саласында білім алуды талап етеді, бұл оны АҚШ-тағы басқа юрисдикциялардан ерекшелендіреді.
АҚШ-тағы Луизиана мемлекеттік университетінің кампусындағы Пол М. Хеберт заң орталығы өзінің заң бағдарламасын бітірген түлектеріне Луизиана азаматтық құқығының элементтерін ескере отырып, заң ғылымдарының докторы / азаматтық құқық дипломын (D.C.L. немесе DCL деп белгіленеді) табыс етеді. DCL (2003-2006 оқу жылдары бітірген түлектерге BCL ретінде берілген) азаматтық құқық және салыстырмалы халықаралық құқық бойынша 15 қосымша кредиттік сағатты көрсетеді, бұл стандартты JD алу үшін қажетті білімге қоса. Бұл қосымша курстық жүктеме, шамамен бір семестрге тең, әдетте жазғы курстарды кампуста немесе шетелде оқу арқылы, сондай-ақ Заң орталығы ұсынатын басқа да мүмкіндіктерді пайдалану арқылы жүзеге асырылады.