Кіріспе

Құс түрі. Сұр гипоколиус немесе жай ғана гипоколиус (Hypocolius ampelinus) – кішкентай сайрақ құс түрі. Ол Hypocolius туысының жалғыз өкілі және Hypocoliidae тұқымдастығына жеке орналастырылған. Бұл жіңішке денелі, ұзын құйрықты құс Солтүстік Африканың құрғақ жартылай шөлейт аймақтарында, Арабияда, Ауғанстанда, Пәкістанда және Үндістанның батысында кездеседі. Олар үйір-үйірмен ұшып, негізінен жеміспен қоректенеді және қыс айларында оңтүстікке қарай көшіп барады. Көші-қон кезінде Salvadora persica жемісін жеп жүреді.

Сипаттама

Сұр гипоколиус - ұзын құйрықты, шағын қыртысты және жуан, қысқа, иілген мүсікке ие құс. Оның пішіні мен жұмсақ, жібектей қауырсыны құмқұйрыққа ұқсас. Құстардың түсі көбінесе біркелкі сұр немесе қоңыр сұр, ал аталықтарының көздерінің айналасында қара үшбұрышты маскасы болады. Олардың қанаттарында ақ ұштармен қара түсті бас қауырсындары және құйрығында қара жолақ бар. Ересек құстардың ұзындығы шамамен ... сантиметрге жетеді. Құс қозғанда бас қауырсындары көтеріледі. Олар тік, толқын тәрізді емес ұшады және бұталарда секіргенде балғанақтай көрінеді. Аяқтары қысқа және мықты, жалпақ қабыршақтармен жабылған. Мүсіктің табанында көкжиекті қылшықтар байқалады, ал мұрын тесіктері ашық, кішкентай және сопақ пішіндес.

Таксономия

Бұрын түрлердің байланысы белгісіз еді. Алдыңғы авторлар олардың бульбульдермен туыс екенін ұсынған. Олар шашты қанаттармен (воскоёды) туыс сияқты көрінеді, және молекулалық тізбектерге негізделген кем дегенде бір зерттеу олардың солардың қатарына жататынын көрсетеді. 2019 жылғы зерттеу оларды пальмалықтар (Dulidae), шашты қанаттар (Bombycillidae), жібектей ұшқыштар (Ptiliogonatidae), гилоцитреялар (Hylocitreidae) және жойылған Гавай аралдарының балжегіштерінен (Mohoidae) тұратын клада екенін анықтады. Гипоколиедалар (Hypocoliidae) Мохоиделерге (Mohoidae) жақын туыс топ болып табылады (екеуі де шамамен 15-20 миллион жыл бұрын Миоценнің ортасында дамыған), ал Мохоиде және Гипоколиедалардан тұратын клад Миоценнің басында сәл ертерек дамыған Hylocitreidae-ге жақын туыс.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Сұр гипоколиус Таяу Шығыста кеңінен таралған, Ирак, Иран, Ауғанстан, Пәкістан, Түрікменстан аймақтарында көбейеді және көбінесе Арабияның Қызыл теңіз мен Парсы шығанағы жағалауларында, соның ішінде Бахрейнде қыстайды. Түркия, Израиль, Египет және Оманға сирек келмейді. Олар Үндістанның батысындағы Кутч және Джамнагар аймақтарына қысқы келушілер ретінде белгілі, ал Бомбейге жақын Кихимге дейін оңтүстікке қарай шалғынды түрде кездеседі. Құрғақ және жартылай құрғақ аймақтардағы орманды және бұталы жерлерде, әсіресе шөлдерге жақын өзен аңғарларында, сондай-ақ суармалы және егістік жерлерде, ағаштармен, теңіз жағалауында, пальма тоғайларында және бақшаларда кездеседі.

Өсіру

Арабияда көбейту маусымы маусым немесе шілде айында болады. Ұясы тостаған тәрізді және шаш мен жұмсақ түктермен қапталған терең болады. Ұя көбінесе 3-5 фут биіктіктегі құрма ағашының жапырақтарына салынады. Ата да, ана да ұя салуға қатысады. Бір жұмыртқалағында төрт жұмыртқа болады. Жұмыртқалар қоңыр сұрғылт ақ түсті, олардың үстінде дақтар болады. Жұмыртқадан шайқалу кезеңі шамамен 14–15 күнге созылады.

Тамақтандыру

Сұр гипоколиустар жапырақтарда, ағаш тоғдарында, пальма тоғайларында және жеміс бақшаларында тыныш және жүйелі түрде азықтанады, көбінесе жерге түспейді. Олар кейбір жәндіктерді жесе де, негізгі тамақтары жемістер мен жидектерден – шынайы горчица жемістері, тутовник, инжір және құрмадан тұрады. Егер тұтқында ұсталса, олар жеңілде нан жейді.

Шақырулар

Ең көп кездесетін дыбысталу түрі – төмендейтін қысқа дауыстар немесе «клееу» үскіріктері. Басқа да дыбыстардың ішінде кінәлайтын шырылдаулар да болады.