Кіріспе
Абри Винсент Бирдсли (ағылш. Aubrey Vincent Beardsley; 21 тамыз 1872 – 16 наурыз 1898) – ағылшын суретшісі және жазушысы. Оның қара сиямен салған суреттері жапон ағаш өрнектерінен әсер алған, оларда гротеск, декаденттік және эротикалық бейнелер бейнеленген. Ол Оскар Уайльд пен Джеймс МакНилл Уистлер сияқты тұлғаларды қамтитын эстетикалық қозғалыстың маңызды өкілі болды. Бирдсли туберкулезден ерте қайтыс болғанына қарамастан, модерн және плакат стильдерінің қалыптасуына зор үлес қосты. Ол – маңызды Модерн стилінің өкілдерінің бірі.
Aubrey Vincent Beardsley ('/b//ɪər//d//z//l//i/ BEERDZlee; 21 August 187216 March 1898) was an English illustrator and author. His black ink drawings were influenced by Japanese woodcuts, and depicted the grotesque, the decadent, and the erotic. He was a leading figure in the aesthetic movement which also included Oscar Wilde and James McNeill Whistler. Beardsley's contribution to the development of the Art Nouveau and poster styles was significant despite his early death from tuberculosis. He is one of the important Modern Style figures.
Балалық шағы, білім алуы және алғашқы мансабы
Бирдсли 1872 жылдың 21 тамызында Англияның Суссекс графтығындағы Брайтон қаласында дүниеге келді және 24 қазан күні крещениеден өтті. Оның әкесі Винсент Пол Бирдсли (1839–1909) Клеркенвеллдегі зергердің ұлы болды; Винсенттің өзі ешқандай кәсібі болған жоқ (әсіресе туберкулезге байланысты, осы аурудан оның әкесі 40 жасында қайтыс болды), және ол 21 жасқа толғанда анасының әкесінен, жылжымайтын мүлікпен айналысқан адамнан алған мұрасының есебінен жеке табысқа ие болды. Винсенттің әйелі, Эллен Агнус Питт (1846–1932) – Үндістан армиясының хирург-майоры Уильям Питттің қызы. Питттер Брайтонда беделді және танымал отбасы болды, ал Бирдслидің анасы әлеуметтік жағдайы төмен адамға үйленді. Олардың үйлену тойынан кейін көп ұзамай Винсент басқа әйелден – дін қызметкерінің жесірінен алған неке шарты бұзылғандығы үшін өтемақы төлеу үшін өзінің бір бөлігін сатуға мәжбүр болды, ол оған үйленуге уәде бергенін мәлімдеді. Бирдсли дүниеге келген кезде оның отбасы, бір жасқа үлкен әпкесі Мейблмен бірге, Элленнің туған үйінде, Бэкингем жолының 12 нөмірінде тұрды. Винсент Бирдслидің байлығы ұлының туылғаннан кейін көп ұзамай жоғалғандықтан, отбасы 1883 жылы Лондонға көшті, онда Винсент алдымен Батыс Үндістан және Панама телеграф компаниясында, содан кейін пиво зауыттарында кездейсоқ кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. 1884 жылы Обри «балалық музыкалық дарын» ретінде көпшілік алдында пайда болды, ол бірнеше концертте әпкесімен бірге өнер көрсетті. 1885 жылдың қаңтарында ол Брайтон, Хоув және Сассекс гимназиясына оқуға түсті, онда келесі төрт жылды өткізді. Оның алғашқы өлеңдері, суреттері және карикатуралары мектеп журналында – Past and Present-те жарияланды. 1888 жылы ол сәулетшінің кеңсесінде, кейін Guardian Life and Fire Insurance Company компаниясында жұмыс істеді. 1891 жылы сэр Эдвард Берн-Джонс пен Пьер Пювис де Шаваннның кеңесімен ол өнерді кәсіп етіп алды. 1892 жылы ол Вестминстер өнер мектебінде, содан кейін профессор Фред Браунның сабақтарына қатысты. 1894 жылы Люцианның «Нағыз тарихының» жаңа аудармасы, Бирдсли, Уильям Стрэнг және Дж. Б. Кларктың суреттерімен, 251 данадан жеке басылып шықты. Бирдслидің алты жылдық шығармашылық өніміне қолтаңбасының түрімен анықталатын бірнеше кезеңдерді бөлуге болады. Алғашқы кезеңде оның жұмыстары көбінесе қолтаңбасыз. 1891 және 1892 жылдары ол өзінің инициалдары А. В. Б.-ны қолдануға көшті. 1892 жылдың ортасында, Le Morte d'Arthur және The Bon Mots кезеңінде ол жапондық стильдегі белгіні пайдаланды, ол біртіндеп әдеміленіп, кейде үлкен әріптермен жазылған А. Б. әрпімен бірге келді. Оның суреттері ақ фонға қара сурет түрінде болды. Оның кейбір суреттері, жапондық шунга өнерінен шабыттанған, үлкен жыныстық мүшелерді бейнеледі. Оның ең танымал эротикалық суреттері тарих және мифология тақырыптарына арналған; оларға Аристофанның «Лисистратасының» жеке басылымдағы суреттері және Оскар Уайльдтың «Саломе» пьесасының суреттері кіреді, ол 1896 жылы Парижде алғаш рет қойылды. Басқа ірі иллюстрациялық жобаларға Александр Поуптың 1896 жылғы «Құлыптың зорлануы» кітабы кірді. Бирдсли карикатурист болды және Уайльдтың өнердегі ерсітілген әзіл-қалжыңын бейнелейтін кейбір саяси карикатураларды жасады. Бирдслидің жұмысы оның заманының құлдырауын көрсетеді және оның ықпалы зор болды, француз символистерінің, 1890 жылдардағы плакат өнерінің қозғалысы және Папе мен Кларк сияқты көптеген кейінгі модерн суретшілерінің жұмыстарында анық көрінеді. Бирдслидің болжамдық жұмыстарының кейбіреуі «Обри Бирдслидің 50 суреті» атты кітапта жарияланды. Кейінірек олардың жалған екендігі анықталды, оларды Бирдслинің жыныстық қатынасты одан да жұмсақ пайдалануынан гөрі, олардың порнографиялық эротикалық элементтерімен ерекшеленді. Бирдслинің еңбегі оның қайтыс болғаннан кейін де Ұлыбританияда ұзақ уақыт бойы дау тудырды. 1966 жылы Лондондағы Виктория және Альберт мұражайында Бирдслидің гравюраларының көрмесі кезінде Лондондағы жеке галереяға полиция мұражайда көрсетілген сол гравюралардың көшірмелерін көрсеткені үшін рейд жасады, ал иесіне адалдық заңдары бойынша айып тағылды.
Жеке өмір
Бирдсли жеке және қоғамдық өмірде де ерекше тұлға болған. Ол: "Менің бір ғана мақсатым бар – гротеск. Егер мен гротеск болмасам, мен ештеңе емеспін", – деген. Уайлдтың айтуынша, Бердслидің "беті күміс балтадай, шашы көк шөптей" болған. Бердсли киім-кешегіне ерекше көңіл бөлген: көгершін сұр костюм, шляпа, галстук, сары қолғаптар. Ол баспасына таңғы пальто мен мерекелік аяқ киімде келген. Бердсли Оскар Уайльд және басқа да эстетикалық көзқарастағы адамдардан құралған гомосексуалдық топпен байланысты болғанымен, оның жеке өмірінің мәліметтері әлі де даулы. Өзінің "Өмірбаяндық очерктерінде" оны жақсы білген Уильям Б. Йейтс, ол гомосексуал емес екенін айтады. Оның жеке өміріне қатысты болжамдардың бірі – үлкен әпкесі Мейблмен инцест қарым-қатынаста болғаны, ол ағасынан жүкті болып, түсік тастауы мүмкін деген аңыз. Өмірі бойы Бердсли туберкулезбен күрескен. Ол жиі өкпеден қан кетуге ұшырап, жұмыс істеуге немесе үйде болмаса да қиналған. 1897 жылдың наурыз айында Бердсли католик дініне кірді. Келесі жылы, өлімі алдындағы соңғы хаты баспагер Леонард Смитерске және жақын досы Герберт Чарльз Поллитке болды: 1898 жылдың 7 наурызы. Иса – біздің Раббымыз және Соткеріміз. Құрметті дос, сізден «Лисистрата» мен жаман суреттердің барлық данасын жоюды өтінемін. Барлық ұятсыз суреттерді де! Обри Бердсли. Өлім қылықтарында. Екеуі де Бердслидің тілегін елемеді, тіпті Смитерс оның суреттерінің көшірмелерін және жалғандарын сатуды жалғастырды.
Өлім
1896 жылдың желтоқсан айында Беардсли қанағаттандырылмаған қан кетуден зардап шегіп, денсаулығы қауіпті жағдайда болды. 1897 жылдың сәуір айында, католицизмге өтуінен кейін бір ай өткен соң, денсаулығы нашарлағандықтан ол Францияның Ривьера жағалауына көшіп кетті. Ол бір жылдан кейін, 1898 жылдың 16 наурызында Франциядағы Альп Маритим департаментінің Ментон қаласындағы «Космополитан» қонақүйінде туберкулезден қайтыс болды. Оның қасында анасы мен қарындасы болды. Ол 25 жаста еді. Келесі күні Ментон соборында өткен реквиемнен кейін оның мәйіті «Симиетьер дю Трабуке» зиратына жерленді.
БАҚ-тағы бейнелеулер
1982 жылы Джон Селвин Гилберт жазған "Обри" драмасында Бэрдслиді актер Джон Дикс сомдады. Драма 1895 жылғы сәуірде Оскар Уайльдтың тұтқындалуынан бастап, Беардслидің "Сары кітаптан" қызметін жоғалтуына әкелген және 1898 жылы туберкулезден қайтыс болуына дейінгі өмірін қамтиды. 1982 жылы BBC "Бэрдсли және оның туындылары" атты деректі фильмін жасады. Бэрдсли "The Beatles" тобының "Сержант Пеппердің жалғыз жүректер клубы" альбомының мұқабасында бейнеленген. 1977 жылғы қорқыныш фильмі "Өлім төсегі: жейтін төсек" аты аталмаған суретшінің қабірге сіңген рухымен баяндалады, оның туындылары мен өлімі оны Бэрдсли екенін көрсетеді. 2020 жылдың наурызында BBC Four Марк Гейтисс ұсынған "Скандал мен сұлулық: Марк Гейтисс Обри Бэрдсли туралы" бір сағаттық деректі фильмін көрсетті. Бағдарлама Тейт Британиядағы Бэрдсли көрмесімен бірге өтті. Бэрдслидің өнері 2011 жылғы Car Seat Headrest тобының "Beach Life in Death" әнінде қысқаша еске алынады.
Мұра
2019 жылы Ұлттық былғары қауымдастығы халықаралық деңгейде абстрактілі эротикалық өнер тудырушылар үшін Бердсли атындағы сыйлықты орнатып, құрды.
Шығармалары
Бирдсли, Обри, Саймон Уилсон және Линда Гертнер Затлин. 1998 жыл. Обри Бердсли: ғасырлық мерейтойға арналған құрмет. Токио: Art Life Ltd.
Жалпы көздер
Бирдсли, Обри, Саймон Уилсон және Линда Гертнер Затлин. 1998 жыл. Обри Бердсли: жүз жылдық мерейтойға арналған құрмет. Токио: Art Life Ltd. Beerbohm, Макс. 1928 жыл. "Обри Бердсли" "Әртүрлі нәрселер" кітабында. Нью-Йорк, Knopf. Бенковиц, Мириам Дж. 1980 жыл. Обри Бердсли, оның өмірбаяны. Нью-Йорк, Н.Й.: Putnam. Каллоуэй, Стивен. 1998 жыл. Обри Бердсли. Нью-Йорк, Н.Й.: Harry N. Abrams. Довжик, Саша. 2020 жыл. "Обри Бердсли орыс 'Өнер әлемінде'". British Art Studies 18-шы нөмірі. https://doi. org/10.17658/issn.2058 5462/issue 18/sdovzhyk
Доусон, Эрнест. 1897 жыл. Бір минуттық Пьеро. Обри Бердслидің иллюстрацияларымен қалпына келтірілген басылым, CreateSpace, 2012. Филипп Бодридің француз тіліне аудармасы бар екі тілді суреттелген басылым, CreateSpace, 2012.
Флетчер, Иэн. 1987 жыл. Обри Бердсли. Бостон, Массачусетс: Twayne Publishers. Рид, Брайан. 1967 жыл. Обри Бердсли. Нью-Йорк: Bonanza Books. Росс, Роберт. 1909 жыл. Обри Бердсли. Лондон: John Lane. Снодграсс, Крис. 1995 жыл. Обри Бердсли: Гротесктың дендисі. Нью-Йорк, Н.Й.: Oxford University Press. Саймонс, Артур. 1898 жыл. Обри Бердсли. Лондон: At the Sign of the Unicorn. Вайнтрауб, Стэнли. 1967 жыл. Бердсли: өмірбаян. Нью-Йорк, Н.Й.: Braziller. Затлин, Линда Г. 1997 жыл. Бердсли, японизм және викториялық идеалдың бұрмалануы. Кембридж: Cambridge University Press. Затлин, Линда Г. 1990 жыл. Обри Бердсли және викториялық сексуалдық саясат. Оксфорд: Oxford University Press. Затлин, Линда Г. 2007 жыл. "Обри Бердсли және модерннің қалыптасуы". 1890-шы жылдарға бағышталған: Джеймс Г. Нельсонның құрметіне жазылған мақалалар мен басылымдар. Ред. Джонатан Эллисон. Букингемшир: Rivendale Press. Затлин, Линда Г. "Уайльд, Бердсли және Саломе жасалуы". Scholars Library, 2007; алғаш рет The Journal of Victorian Culture 5.2 (2000 жылғы қараша): 341–57 беттерінде жарияланды. Затлин, Линда Г. 2006 жыл. "Обри Бердсли". Еуропа энциклопедиясы 1789–1914. Чикаго: Gale Research.
Beerbohm, Max. 1928. 'Aubrey Beardsley' in A Variety of Things. New York, Knopf. Benkovitz, Miriam J. 1980. Aubrey Beardsley, an Account of his Life. New York, N. Y.: Putnam. Calloway, Stephen. 1998. Aubrey Beardsley. New York, N. Y.: Harry N. Abrams. Dovzhyk, Sasha. 2020. "Aubrey Beardsley in the Russian 'World of Art'". British Art Studies Issue 18. https://doi. org/10.17658/issn.2058 5462/issue 18/sdovzhyk
Dowson, Ernest. 1897. The Pierrot of the Minute. Restored edition with Aubrey Beardsley's illustrations, CreateSpace, 2012. Bilingual illustrated edition with French translation by Philippe Baudry, CreateSpace, 2012
Fletcher, Ian. 1987. Aubrey Beardsley. Boston, MA: Twayne Publishers. Reade, Brian. 1967. Aubrey Beardsley. New York: Bonanza Books. Ross, Robert 1909. Aubrey Beardsley. London: John Lane. Snodgrass, Chris. 1995. Aubrey Beardsley: Dandy of the Grotesque. New York, N. Y.: Oxford University Press. Symons, Arthur. 1898. Aubrey Beardsley. London: At the Sign of the Unicorn. Weintraub, Stanley. 1967. Beardsley: a biography. New York, N. Y.: Braziller. Zatlin, Linda G. 1997. Beardsley, Japonisme, and the Perversion of the Victorian Ideal. Cambridge: Cambridge University Press. Zatlin, Linda G. 1990. Aubrey Beardsley and Victorian Sexual Politics. Oxford: Oxford University Press. Zatlin, Linda G. 2007. "Aubrey Beardsley and the Shaping of Art Nouveau." Bound for the 1890s: Essays on Writing and Publishing in Honor of James G. Nelson. Ed. Jonathan Allison. Buckinghamshire: Rivendale Press. Zatlin, Linda G. "Wilde, Beardsley, and the Making of Salome." Scholars Library, 2007; originally published in The Journal of Victorian Culture 5.2 (November 2000): 341–57. Zatlin, Linda G. 2006. "Aubrey Beardsley." Encyclopedia of Europe 1789–1914. Chicago: Gale Research.