Кіріспе

Құс түрі

Желпіш құйрықты қарға (Corvus rhipidurus) – Шығыс Африка мен Арабия түбегіне тән қарғалар тұқымдасына жататын қызылқұйрық құс.

Сипаттама

Қалқалы қарға толығымен қара түсті, оның мұнығы, аяқтары мен тырнақтары да қара болып келеді, ал жақсы жарықта қауырсыны күлгін-көк түспен жылтылдайды. Ескі қауырсыны сәл мысқылы қоңыр түсті болады. Жоғарғы мойнындағы қауырсындардың түбі ақ, бірақ оны құсты тексергенде ғана немесе күшті жел соққанда көруге болады. Бұл қарғаның мойын қауырсындары басқа қарғаларға қарағанда қысқарақ. Орташа еңірек қарғалардың бірі, оның ұзындығы 47–51 см, қара қарғадан шамамен бірдей немесе сәл үлкен, бірақ мұнығы әлдеқайда жуан, құйрығы қысқа және қанаттары әлдеқайда ірі. Дауысы – құрғақ қарқырау мен бақаның дауысының араласуынан тұрады. Барлық қарғалар сияқты, қалқалы қарға да дауыстық еліктеуге қабілетті; алайда, мұндай мінез-құлық көбінесе тұтқын күйінде және өте сирек жабайы табиғатта байқалады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұл түр Таяу Шығыста, Солтүстік Африкада, Арабияда және оңтүстікке қарай Судан мен Кенияда таралған. Сонымен қатар, Сахараның оңтүстігіндегі Айр массиві арқылы да өтеді. Ол шөлді немесе құрғақ ашық жерлерде, ұя салу үшін тасты беткейлермен бірге мекендейді. Бұл құстардың ең көп ұшатындарының бірі, ол азық іздеу үшін үлкен қашықтықтарға ұшып барады, ал оның үлкен қанаттары жылы ауа ағындарымен сырғанауға, құдайқұс сияқты, бейімделген.

Диета

Тамақ әдетте жерден жиналады және барлық түрдегі жәндіктер мен басқа омыртқасыз жануарларды, жануарлардың нәжірінен алынған дәндерді, өлекселерді және адам тамағының қалдықтарын қамтиды. Сонымен қатар, олар түйелердің терісінен паразиттерді жейтіні және қудаланбаған жағдайда қоқыс жиналатын орындар мен кемпингтер маңында қоқыс іздейтіні байқалған. Барлық түрдегі жемістер оңай жегізіледі. Бұл құс басқа қарға түрлерінен гөрі жылу ағындарымен көтеріліп, ойнақтап ұшады және көбінесе қоңыр мойынды қарғалармен бірге, олармен бір ағашта қонақтайды.

Ұя салу

Бұл түр тау беткейлеріндегі жартастардың тіктеулерінде және жартастардағы қуыстарда ұялайды, бірақ Сомалиде өте сирек жағдайларда ғана ағаштарда ұялайтыны белгілі. Әдетте 2–4 жұмыртқа туады. Үлкен дақтанған көкек (Clamator glandarius) кейде осы түрді өз жұмыртқаларын салу үшін пайдаланады.