Кіріспе
1926-1927 жылдары Финляндияның премьер-министрі Вайно Альфред Таннер (; 12 наурыз 1881 – 19 сәуір 1966; 1895 жылға дейін тегі Томассон) Финляндияның Социал-демократиялық партиясының жетекші тұлғасы және Финляндиядағы кооперативтік қозғалыстың негізін қалаушысы мен көшбасшысы болды. 1926-1927 жылдары Финляндияның премьер-министрі қызметін атқарды. Таннер Хельсинкиде қарапайым теміржол тежегішінің ұлы ретінде дүниеге келді. 1900 жылы Рессу орта мектебін бітіргеннен кейін Suomen Liikemiesten Kauppaopisto бизнес колледжінде (қазіргі Бизнес колледжінің екі алдыңғы мектебінің бірі) оқыды. Сонымен қатар, 1911 жылы заңгер мамандығын алып, заңгерлік білімін аяқтады. Таннер Гамбургтегі Großeinkaufs Gesellschaft Deutscher Consumvereine (GEG) компаниясында тәлімгер ретінде жұмыс істей бастады, ал 1903 жылы Финляндияға оралғаннан кейін, Финляндиядағы ең ірі кооперативтік бөлшек сауда ұйымы Turun Vähäväkisten Osuusliike-нің басқарушысы болды. Кейіннен ол 1907 жылы Хельсинкидегі кооперативтің қадағалау кеңесіне мүше болып тағайындалды, сондай-ақ 1909 жылы Suomen Osuuskauppojen Keskuskunta (SOK) төрағасы және 1915 жылы Elanto компаниясының бас директоры болды. 1927 жылдан 1945 жылға дейін Халықаралық кооперативтік альянстың (ICA) президенті болды. Ол фин азаматтық соғысына қатыспады, бейтараптық саясат ұстанды. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Финляндияның Социал-демократиялық партиясының (СДП) жетекші саясаткеріне айналып, парламенттік жүйенің жақтаушысы болды. Оның ең маңызды жетістігі – Азамат соғысынан кейін СДП-ны жаңғырту болды. Вайно Таннер премьер-министр (1926-1927), қаржы министрі (1937-1939), сыртқы істер министрі (1939-1940) және Қысқы соғыстан кейін сауда және өнеркәсіп министрі (1941-1942) және қаржы министрі (1942-1944) лауазымдарын атқарды. Вайно Таннердің ең маңызды мұрасы – фин жұмысшы табын экстремистік идеологиядан демократиялық жолмен прагматикалық прогреске бағыттауында. Оның басшылығымен социал-демократтар қанды азамат соғысынан кейін он жыл өтпей-ақ азшылық үкімет құруға ие болды. Таннердің азшылық социалистік үкіметі билікте болған кезеңде маңызды әлеуметтік реформалар жүргізді, оның ішінде либералды рақымшылық заңы, импортталған азық-түлікке баж салығын төмендету, зейнетақы және денсаулық сақтану заңдары қабылданды. Президент Реландердің ауруына байланысты премьер-министр лауазымын атқарған Таннер тіпті президент міндетін атқарушы және Бас қолбасшы болды. Осы рөлінде ол ақтардың жеңісінің он жылдығына орай ақ гвардияның парадын қабылдады, бұл сол кезде ерекше оқиға деп есептелді. 1930 және 1940 жылдары социал-демократтар аграрлық партиямен бірнеше коалициялық үкімет құрды. Қысқы соғыста Вайно Таннер сыртқы істер министрі болды. Вайно Таннердің басшылығы елді біріктірген Қысқы соғыс рухын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды. Ұдайы соғыс аяқталғаннан кейін Таннер 1946 жылдың ақпан айында соғыс үшін жауапкершілік таныту үшін сотталып, бес жыл алты айға бас бостандығынан айырылды. Ұдайы соғыстан кейін, әлі түрмеде отырғанда, Таннер АҚШ-тың күшті қолдауына ие болған СДП фракциясының нақты көшбасшысы болды. Бұл фракция 1940 жылдардың көп бөлігінде болған партиялық ішкі тартыстардан кейін жеңіске жетті. Таннер Финляндияның соғыстан кейінгі доктринасын, Паасикиви-Кекконен доктринасын сынға алды, онда Финляндияның сыртқы саясаты қатаң бейтарап және КСРО-мен достық болуы керек еді. Таннер 1951 жылғы парламент сайлауында Финляндия парламентіне өкіл ретінде қайта оралды. Сол кездегі сыртқы істер министрі Аке Гартц Финляндияның Социал-демократиялық партиясының басшысы Эмиль Ског Таннерді партиядан алшақтатуға тырысу керек деп талап етті. Ског қарсылық білдіріп, егер Таннердің кандидатурасы сыртқы саясат себептерімен тоқтатылса, кез келген адамның кандидатурасы алдағы сайлауда кез келген себеппен тоқтатылуы мүмкін екенін айтты. Таннер 1957 жылы СДП төрағасы сайлауында жеңіске жетті. Таннер 1 дауыс айырмасымен жеңіске жетті. Партияның ішкі бөлінісі Таннердің даулы өткеніне байланысты болды, соңынан кейбір өкілдер бөлініп, жұмысшылар мен шағын шаруалардың әлеуметтік-демократиялық одағы (ТПШЛ) деп аталатын жаңа партия құрды. 1972 жылдың желтоқсанында ТПШЛ СДП-мен қайта бірікті. Таннер 1960 жылы СДП төрағасы сайлауында соңғы рет жеңіске жетті және 1962 жылы парламенттік мандатын, ал 1963 жылы СДП төрағалығынан кетті, осылайша 1907 жылы Финляндияның алғашқы парламенттік сайлауында сайланған Эдускунттың соңғы мүшесі атанды. Таннер сонымен қатар Финляндия парламентінің мүшесі болып жеті әртүрлі онжылдықтар бойы қызмет атқарған жалғыз фин саясаткері және президенттікке үш рет кандидат болған төрт фин саясаткерінің (Веикко Веннамо, Пааво Вяйринен және Пекка Хаависто) бірі болды, бірақ жеңіске жетпеді. Аталған Паасикиви-Кекконен доктринасын сынағандықтан, ол Финляндияның кейінгі президенті Урхо Кекконенмен арақатынасы нашарлады, ал Таннер 1966 жылы қайтыс болғаннан кейін Кекконен оның қаназасына қатыспады, себебі ол шаңғы тебуге кеткен еді. Парламенттің ұзақ жыл қызмет еткен мүшесінің батасымен ғана президенттің өкілі және гүл шоғы қаназаға қатысуға рұхсат етілді.
Väinö Alfred Tanner (; 12 March 1881 – 19 April 1966; surname until 1895 Thomasson) was a leading figure in the Social Democratic Party of Finland, and a pioneer and leader of the cooperative movement in Finland. He was Prime Minister of Finland in 1926–1927. Tanner was born in Helsinki as the son of a railway brakesman of modest means. After matriculating from Ressu Upper Secondary School
in 1900, he studied at the business college Suomen Liikemiesten Kauppaopisto (one of two predecessors of the present day Business College Helsinki). He also studied law, graduating as a jurist in 1911. Tanner started work as a trainee at the Großeinkaufs Gesellschaft Deutscher Consumvereine (GEG) in Hamburg, Germany, while still a student, and in 1903, after returning to Finland, became manager of Turun Vähäväkisten Osuusliike, then the largest cooperative retail society in Finland. He was later appointed to the supervisory board of the Helsinki based cooperative Elanto in 1907, and also became chairman of Suomen Osuuskauppojen Keskuskunta (SOK) in 1909 and CEO of Elanto in 1915. He also served as president of the International Co operative Alliance (ICA) from 1927 until 1945. He did not participate in the Finnish Civil War, maintaining a neutral attitude. When the war ended he became Finland's leading Social Democratic Party (SDP) politician, and a strong proponent of the parliamentary system. His main achievement was the rehabilitation of the SDP after the Civil War. Väinö Tanner served as Prime Minister (1926–1927), Minister of Finance (1937–1939), Minister of Foreign Affairs (1939–1940), and after the Winter War Minister of Trade and Industry (1941–1942) and Minister of Finance (1942–1944). Väinö Tanner's legacy is in his directing the Finnish working class from their extremist ideology towards pragmatic progress through the democratic process. Under his leadership the Social Democrats were trusted to form a minority government already less than 10 years after the bloody civil war. Tanner's minority socialist government passed a series of important social reforms during its time in office, which included a liberal amnesty law, reduced duties on imported foods, and pension and health insurance laws. During President Relander's brief illness Tanner, who held the post of prime minister, was even the acting president and Commander In Chief. In this role he even received the parade of the White guards on the 10th anniversary of the White victory. This was perceived as a remarkable development at the time. During the 1930s and 1940s, the Social Democrats formed several coalition governments with the Agrarian party. In the Winter War Väinö Tanner was the foreign minister. Väinö Tanner's leadership was very important in forming the grounds and creating the Spirit of the Winter War which united the nation. After the end of the Continuation War, Tanner was tried for responsibility for the war in February 1946, and sentenced to five years and six months in prison. After the Continuation War, and while still in prison, Tanner became the virtual leader of a faction of the SDP which had strong support from the US. This faction eventually came out on top after a great deal of internal party strife lasting for much of the 1940s. Tanner criticised Finland's post war doctrine known as Paasikivi Kekkonen doctrine, in which Finnish foreign affairs were kept strictly neutral and friendly with the USSR. Tanner managed to return to the Finnish parliament as a representative in the 1951 parliamentary elections. The acting foreign minister at the time, Åke Gartz, insisted that the head of the Finnish Social Democratic Party Emil Skog should try to keep Tanner away from the party. Skog retorted by saying that if Tanner's candidacy was blocked for foreign policy reasons, anyone else's candidacy could be blocked in the upcoming election for any reason. Tanner would go on to win the 1957 SDP chairman election. Tanner won the race by 1 vote. The party was internally divided due to Tanner's controversial past and eventually some representatives seceded and formed a new party called the Social Democratic Union of Workers and Smallholders aka TPSL. TPSL eventually reunited with SDP in December 1972. Tanner won his final SDP chairman election in 1960 and resigned from his parliamentary seat in 1962 and the SDP's chairmanship in 1963, hence becoming the last member of the Eduskunta (Finnish parliament) elected in Finland's first parliamentary election in 1907 to be involved in parliamentary work. Tanner is also the only Finnish politician to have served as a member of the Eduskunta for seven different decades, and is also one of only four Finnish politicians (the others being Veikko Vennamo, Paavo Väyrynen and Pekka Haavisto) to have been a candidate for President of Finland three times without winning. Due to his aforementioned criticism of the Paasikivi Kekkonen doctrine, his relationship with the later President of Finland Urho Kekkonen became extremely strained, and after Tanner died in 1966 Kekkonen did not attend his funeral because he was on a ski trip. Only with the blessing of a long serving parliamentarian was the presidency allowed to be represented by an aide de camp and wreath at Tanner's funeral.
Жеке өмір
Таннер өзінің болашақ әйелі Линдамен (қызметтік аты Антила; 1882–1978) 1907 жылы Студенттердің әлеуметтік-демократиялық бірлестігінің отырысында танысты. Олар 1909 жылы заңды емес некеге тұрды және 1918 жылы, Финляндияда азаматтық неке заңдастырылғаннан кейін, оларды ресми тіркеді. Олардың сегіз баласы болды, олардың бірі, Фи (1912–1984), дәрігер және жазушы болды.