Кіріспе

Канада телеарнасының "Сұрақ кезеңі" (QP;), ресми түрде "Ауызша сұрақтар" деп аталады, Канаданың Төменгі палатасында – сондай-ақ провинциялық заң шығарушы органдарда – парламент мүшелері үкімет министрлеріне (премьер-министрді қоса) күн сайын сұрақтар қоятын уақыт. Төменгі палатаның жинағында көрсетілгендей, "Сұрақ кезеңінің басты мақсаты – Үкіметтен ақпарат алу және оның іс-әрекеттері үшін жауапкершілікке тарту". Бұл формат бойынша басқа парламенттердегі сұрақтар уақытына ұқсас, әсіресе Вестминстер жүйесін ұстанатын парламенттерде. Онтарио және Манитоба заң шығарушы жиналыстарында (сондай-ақ бірнеше басқа провинцияларда) көтерілген сұрақтар ресми түрде "Ауызша сұрақтар" деп аталады. Квебек Ұлттық Ассамблеясында бұл термин "Ауызша сұрақтар мен жауаптар" болып табылады.

Тарих

Бірінші ауызша сұрақ 1-ші Канада Парламенті отырысында, ресми сұрақтарды қарастыру ережелері қабылданбас бұрын орын алды. 1867 жылдың 29 қарашасындағы баяндар тізімінде көрсетілгендей, күн тәртібі талқыланатын уақыттан бұрын баспа комитетінің төрағасына сұрақ қойылған. Ресми ережелердің болмауына байланысты, Канада Төменгі палатасының спикері сұрақтардың нысанына, мазмұнына және қабылдануына қатаң бақылау жасады. Сұрақтар уақытын реттеуге арналған ресми ережелердің алғашқы кодификациясы 1964 жылдың сәуірінде жасалды, содан кейін бірнеше өзгерістер енгізілді. Алайда, спикердің пікірі ең бастысы болып табылады, себебі спикердің іс-әрекеттері жаңа тәртіптік мәселе туындағанда немесе сұрақтар уақытындағы тәжірибе туралы даулар болғанда үлгі ретінде қабылданады.

Қазіргі тәжірибе

Сұрақтар кезеңі 45 минутқа созылады, 30(5) Регламент талаптарына сәйкес, ол сағат 14:15 немесе 11:15-тен кешіктірмей басталады. Әдетте, сұрақтар кезеңі дүйсенбіден бейсенбіге дейін сағат 14:15-те басталады, ал жұма күні сағат 11:15-те басталады. Әр сәрсенбі сайын сұрақтар кезеңі сағат 14:15-тен сәл кейін басталады, себебі сағат 14:00-де "О Канада" ұлттық әнұраны орындалады. Сұрақтар Премьер-Министрге немесе Канада Министрлер Кабинетінің кез келген мүшесіне қойылуы мүмкін, егер Спикер белгіленген ережелерге немесе қабылданған дәстүрге сәйкес сұрақты қабылдамаса, ол жауап береді. Мысалы, бұл заңдастырылмаған болса да, сотта қаралып жатқан ағымдағы құқықтық мәселелер бойынша сұрақтар қоюға болмайды. Канададағы сұрақтар кезеңі, Вестминстер дәстүріндегі сұрақтар уақытының бір түрі ретінде, Ұлыбритания Парламентінің Премьер-Министрге сұрақтар қою практикасына ұқсас; алайда, Канадалық нұсқасы апта сайын емес, күн сайын өтетінін, 30 минут емес, 45 минутқа созылатынын және сұрақтар Премьер-Министрге ғана емес, кез келген кабинет мүшесіне қойыла беретінін атап өту маңызды. Ұлыбритания Парламентінде басқа кабинет мүшелерінің сұрақтар уақыты басқа күндері болады, сондықтан бұл күнделікті оқиға, бірақ ол белгілі бір министрлерге арналған.

Формат

Сұрақтар кезеңі басталғанда спикер оппозиция көшбасшысына сұрақ қоюға рұқсат береді. Бұл сұрақты оппозиция көшбасшысының өкілі де қоюы мүмкін, бірақ бұл Парламент мүшесі міндетті түрде ресми оппозицияның мүшесі болуы керек. Басты сұраққа жауап берілгеннен кейін, басты сұрақ қоюшыға қосымша сұрақтар деп аталатын тағы екі сұрақ қоюға рұқсат етіледі. Бұл сұрақтарды басты сұраққа алынған жауапқа байланысты сол Парламент мүшесі қоюы немесе ресми оппозицияның басқа мүшесіне жүктелуі мүмкін. Ресми оппозиция алғашқы үш сұрағын қолданғаннан кейін, басқа ресми түрде танылған оппозициялық партиялардың жетекшілеріне бастапқы сұрақ пен бір қосымша сұрақтан рұқсат беріледі, партиялардың өкілдігінің мөлшеріне сәйкес ретпен. Канаданың 43-ші Парламентінде ресми оппозиция сөзін аяқтағаннан кейін, Bloc Québécois, содан кейін Жаңа демократиялық партиядан сұрақтар келеді. Сұрақтар кезеңінің қалған бөлігінде ресми түрде танылған партиялардың мүшелері палатадағы партиялық өкілдікке сәйкес кезегімен сұрақтар қояды. Үкіметтік партия мүшелері кейде өздерінің біріне сұрақ қоюы мүмкін. Парламентте ресми түрде танылмаған саяси партиялардың мүшелері мен тәуелсіз депутаттар да сұрақтар қоюға рұқсат ала алады, бірақ ресми түрде танылған оппозициялық партиялардың мүшелеріне қарағанда одан сирек. Министрлер мен Парламент хатшылары сұрақтар қоймайды.

Ережелер

Сұрақтар кезеңі қатыспайтын депутаттардың жиі кездесетін әзіл-қалжыңдары мен келекелеуі салдарынан дүрбелеңді болып саналады, бірақ осы бұзылыстарға қарамастан, Сұрақтар кезеңі шындығында қатаң реттеледі. Партияларға олардың фракциясының мөлшеріне байланысты, алдын ала белгіленген сандарда ғана сұрақтар қоюға рұқсат етіледі және олар спикерге берілген тізімде сол күні партия басшылығы белгілеген нақты ретпен сұрақтар қоюы керек. Сұрақтар мен жауаптардың бәрі уақыт бойынша шектеледі, артық сөйлеуге жол бермеу үшін, ал Палата спикері белгіленген уақыт өткеннен кейін сөйлейтін депутаттардың микрофонын өшіре алады. Партиялар әр сұрақ пен жауап үшін ең көп уақыт лимитін келісе алады; қазіргі уақытта бұл лимит әрқайсы үшін 35 секундқа тең. Парламенттік процедуралардың басқалары сияқты, оппозициялық партиялардың мүшелері сұрақтарды спикер арқылы қоюға тиіс, оларды тікелей емес, мәселеге жауапты министрге бағыттауға тиіс. Сұрақтар қойғанда, мүшелер спикерге «Мырза спикер» немесе «Ханым спикер» деп (француз тілінде «Monsieur le président» немесе «Madame la présidente» деп) жүгінеді. Сұраққа жауап беруге министр міндетті емес, көбінесе министрдің парламенттік хатшысы немесе басқа кабинет мүшесі жауап береді. Бұл әсіресе сұралған министр Сұрақтар кезеңі кезінде Палатада болмағанда және премьер-министрге оның бірі көбірек ақпаратқа ие болған министрлерінің бірі жауап беретін нақты мәселе туралы сұрақ қойылғанда жиі кездеседі. Депутаттар Сұрақтар кезеңі кезінде процедуралық мәселелерді көтеруге рұқсат етілмейді және оларды спикерге жеткізу үшін Сұрақтар кезеңі аяқталғанша күтуі керек.

Екі тілділік

Канададағы екі тілділіктің мәнін көрсететін «Сұрақтар кезеңі» екі тілді форматта өтеді. Сұрақтар ағылшын немесе француз тілінде қойылуы мүмкін, ал жауаптар екі ресми тілдің бірінде берілуі мүмкін. Парламент алғаш құрылғанда ағылшын тілі басым болса да, қазір француз тілі де ағылшын тілімен бірдей қолданылады. «Сұрақтар кезеңінің» ағылшын және француз тілдеріндегі тікелей эфирінде, көптеген жаңалықтар арналарында, сондай-ақ Кабельдік қоғамдық істер арнасында (CPAC) бір мезгілде аударма ұсынылады. «Сұрақтар кезеңінің» стенограммалары, Төменгі палатаның және оның комитеттерінің барлық отырыстары сияқты, екі ресми тілде де Канада Хансардында жарияланады. Жауаптың сұрақ қойылған тілде берілетініне кепілдік жоқ, және бір мезгілде аудармаға сүйенген депутат сұрақтан сәл өзгеше нәрсеге жауап беруі мүмкін. Көбінесе екі тілді депутаттар сұраққа қойылған тілінде жауап береді. Палатадағы депутаттар мен галереядағы көрермендерге ұсынылатын бір мезгілдегі аударма Канада Парламентінің веб-сайтында немесе CPAC сияқты сервистер арқылы да интернетте қолжетімді.

Облыстық эквивалент

Сұрақтар кезеңі провинциялық заң шығарушы органдарда да жүзеге асырылады, онда провинциялық заң шығарушы орган мүшелері провинциялық министрлерден сұрақтар қоя алады. Провинциялық заң шығарушы органдардағы Сұрақтар кезеңі Британдық Колумбия және Манитоба заң шығарушы ассамблеяларында «Ауызша сұрақтар», ал Квебек Ұлттық ассамблеясында «Ауызша сұрақтар мен жауаптар» деп аталады.