Кіріспе
Көтерме тауарлардың өкілдік себетінің бағасы
Көтерме баға индексі (WPI) – көтерме тауарлардың өкілдік себетінің бағасы. Кейбір елдер (мысалы, Филиппин) инфляцияның басты көрсеткіші ретінде WPI өзгерісін пайдаланады. Бірақ қазір Үндістан инфляцияны өлшеу үшін жаңа CPI-ны қабылдады. Алайда, АҚШ енді өндірушілер баға индексін жариялайды. Ол сондай-ақ қор нарығына және бекітілген баға нарықтарына да әсер етеді. WPI Сауда және өнеркәсіп министрлігінің экономикалық кеңесшісі тарапынан жарияланады. Көтерме баға индексі тұтынушылар баға индексімен өлшенетін тұтынушылар сатып алатын тауарлардың бағасына емес, компаниялар арасындағы тауарлардың бағасына назар аударады. WPI мақсаты – өнеркәсіп, өңдеу және құрылыс салаларындағы сұраныс пен ұсынысты көрсететін баға өзгерістерін қадағалау. Бұл макро және микроэкономикалық жағдайды талдауға көмектеседі.
Есептеу
Көтерме сауда баға индексі (КӨИ) 240-тан астам тауардың ішіндегі бірқатар маңызды тауарлардың көтерме бағасына негізделген. Есептеуге алынатын тауарлардың таңдалуы аймақтағы олардың маңыздылығына және КӨИ қолданылатын уақытқа байланысты. Мысалы, Үндістанда 1993-1994 жылғы базалық жылға КӨИ есептеу үшін 435 тауар пайдаланылса, 2011-2012 жылғы жаңа базалық жыл 697 тауарды қолданады. Қазіргі таңдағы базалық жылды Экономикалық кеңесшінің кеңсесі (ЭКК), Сауда және өнеркәсіп министрлігінің өнеркәсіп және ішкі сауданы дамыту департаменті 2004-2005 жылдан 2011-2012 жылға өзгертіп, оны жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) және өнеркәсіптік өндіріс индексі (ӨӨИ) сияқты басқа макроэкономикалық көрсеткіштердің базалық жылымен үйлестірді. Жаңа КӨИ-дегі негізгі тауарлар тобында бұрынғы 98-ге қарағанда 117 тауар бар, ал отын және энергия санаты 16 тауардан тұрады. Жаңа серияда өндірілген өнімдердің 564 түрі бар, бұрын 318 түрі болған. Бұл көрсеткіш әрбір тауардың баға өзгерісін жеке-жеке қадағалайды. Осы жеке өзгерістерге негізделген КӨИ орташа есептеу принципі арқылы анықталады. КӨИ есептеу үшін келесі әдістер қолданылады:
like the gross domestic product (GDP)and Index of Industrial Production (IIP). Under primary article group of the new WPI there are 117 items against earlier 98, while fuel and power category remains static at 16. In the new series, there are 564 items of manufactured products compared to 318 items earlier. The indicator tracks the price movement of each commodity individually. Based on this individual movement, the WPI is determined through the averaging principle. The following methods are used to compute the WPI:
Ласпейрес формуласы – базалық кезеңдегі белгілі салмақтар негізіндегі салмақталған арифметикалық орташа. Он күндік баға индексі – ай ішінде үлкен ауытқулар болатын «үлгілік бағалар» әрбір он күнде телефон арқылы тексеріліп, таңдалады. Осы процедура арқылы алынған деректерді пайдаланып, зерттелмеген басқа «үлгілік бағалар» өзгермейді деген болжаммен «он күндік баға индексі» құрастырылып, жарияланады. Айлық баға индекстері ай ішіндегі үш он күндік «үлгілік бағалардың» қарапайым арифметикалық орташасын есептеу арқылы құрастырылады. 2021 жылдың мамыр айында Көтерме сауда баға индексі (КӨИ) 12,94 пайызға өсті, бұл соңғы он жылдағы ең жоғары көрсеткіш.