Кіріспе
Чарльз Мэтьюс (28 маусым 1776 жыл, Лондон – 28 маусым 1835 жыл, Девонпорт) – ағылшын театр директоры және комедиялық актер, өзінің мінезді сомдау қабілетімен және кестедегі ойын-сауық шеберлігімен замандастары арасында кеңінен танымал болған. Оның "Үйде" атты пьесасы, онда ол барлық рөлдерді өзі ойнаған, алғашқы монологтік қойылым және осы жанрдағы маңызды туынды болды.
Charles Mathews (28 June 1776, London – 28 June 1835, Devonport) was an English theatre manager and comic actor, well known during his time for his gift of impersonation and skill at table entertainment. His play At Home, in which he played every character, was the first monopolylogue and the defining work in the genre.
Ерте өмір
Чарльз Джеймс Мэтьюстың (1804 жылы қайтыс болған) ұлы болып дүниеге келді, ол Страндта Веслиан методист кітапханасының иесі, баспагер және фармацевт болған, сонымен қатар Хантингдон графинясының шіркеулерінің бірінде пастор қызметін атқарды. Чарльз Лондонның Мерчант Тейлор мектебінде оқыды, онда қарапайым балаларға арналған бірнеше орын болды. Одан кейін ол әкесінің бағынында шегіртке болды. Діни нанымдарына байланысты әкесі балаларына театрға баруға тыйым салған. Жастық шағында Чарльз актер Роберт Уильям Эллистонмен танысты; Дрюри Лейн театрына барғаннан кейін ол сол әлемге толыққанды қызығушылық танытты. Чарльз 1793 жылдың қыркүйегінде алғашқы рет сахнада Олд Ричмонд театрында өнер көрсетті. Келесі жылы әкесі оған Дублинде актерлік кәсібін бастауға рұқсат берді, былай деп жазды: "Чарльз, міне, сенің келісім шартың және жиырма гинея. Мен сахнаны жақтамаймын, бірақ тілегіңе қарсылық тартпаймын. Егер адал кәсіпке қайта оралуға ниеттенсең, сен үшін тағы жиырма гинея бар, қажет болса сұрап ал, әкеңнің үйі сен үшін әрқашан ашық." Чарльз ешқашан қосымша 20 гинеяны талап етпеді.
Мансап
Бірнеше жыл бойы Мэтьюс эпизодтық рөлдерді сомдады, бірақ 15 мамыр 1803 жылы ол алғаш рет Лондонның Хеймаркет театрында Камберлендтің «The Jew» пьесасында Джебель және «The Agreeable Surprise» пьесасында Линго рөлдерінде өнер көрсетті. Оның үнемі сәтті өнер көрсетулерінің арқасында ол «Друри Лейн» театрына қабылданды. Оның еліктеу дарыбы киім ауыстырмай-ақ, өзінің ерекшелігін жасыруға мүмкіндік берді. Оның жан-жақтылығы мен өзгешелігі 1808 жылы Лицей театрында бастаған «Үйде немесе Мэтьюс үйде» атты «монодрамалық ойын-сауық» шоуында айқын көрінді. Ли Хант оның кешкі ойын-сауықтарының «әзіл-қалжыңдарының байлығы мен алуантүрлілігі жарты ондаған пьесаны қысқартқандай әсер қалдырды» деп жазды. Шоуда мимика, әңгіме айту, өлеңдер оқу, импровизация, жылдам киім ауыстыру және күлкілі әндер біріктірілді. 1822–1823 жылдары Мэтьюс АҚШ-қа гастрольдік сапар жасады және үлкен жетістікке қол жеткізді, бірақ «Philadelphia Gazette» газеті оны жамандады. Ол газетке қарсы сотқа жүгінген кезде, оған 3000 крона көлемінде өтемақы төленді. Бір автор оны «американдық театрының әкесі және туған жердегі комедияның алғашқысы» деп атады. «Америкаға саяхат» Мэтьюс пен американдық сыншы Джон Нилдің арасында «Еуропалық журнал» мен «Лондондық шолу» басылымдарындағы сын мақалалар алмасуына себеп болды, себебі Нил актердің Жаңа Англия тұрғындарының бейнесін дұрыс емес деп есептеді. Нил: «Ол өзінің ішінде біледі, оның Жонатан бейнесі өте нашар және әлсіз, Америкаға лайық емес, актер ретінде М. М.-ға лайық емес және мүлдем өз еліне лайық емес. Ол жалған және оны біледі», деді. 1823 жылдың күзінде Англияға оралған ол «Адельфи» театрының директоры Фредерик Генри Йейтске қосылды. Сәтті мансабының барысында Мэтьюс, Джон Кембл мен Джон Брэхаммен бірге Джордж IV-тің қонағы ретінде қабылданды. АҚШ-тан оралғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң Мэтьюс «Адельфи» театрының жартысына ие болды. «Адельфимен» байланысы Мэтьюс үшін сындық және халыққа танымал болды, бірақ қаржылық табыс әкелмеді. 1834 жылы ол АҚШ-қа екінші рет гастрольдік сапар жасады. Ол сапарын қысқартты және 1835 жылдың 11 ақпанында Нью-Йорктегі соңғы өнер көрсетуінен кейін ауырып елге қайтып келді. Денсаулығын қалпына келтіре алмаған Мэтьюс 1835 жылдың маусымында Плимут қаласында кедей күйде қайтыс болды және британдық сахнада тағы да өнер көрсету мүмкіндігіне ие болмады.
Жеке өмір
1797 жылы Мэтьюс Эксетер қаласынан Элиза Киркхэм Стронгқа (1772–1802) үйленді. Ол өлеңдер жинағының және бірнеше романның авторы, сонымен қатар актриса болған. Ол 1801 жылы сахнадан кетіп, 1802 жылы қайтыс болды. 1803 жылы Мэтьюс актриса Энн Джексонға (1869 жылы қайтыс болды) үйленді, ол актриса Франсес Мария Келлидің жартылай қарындасы еді. Энн Джексон Мэтьюс Мэтьюстің өмірбаянын жазды. Оның екінші әйелінен туған жалғыз баласы Чарльз Джеймс Мэтьюс болды, ол өзі де табысты актер атанды.
Танымал мәдениетте
Чарльз Диккенстің "Пиквик парақшалары" романындағы Альфред Джингл кейіпкері Мэтьюс тұлғасынан шабыт алған деп есептеледі.