Капитал интенсивтігі және экономикалық өсімнің драйверлері

Кіріспе

Экономикалық ұғым. Капиталдың қарқындылығы – өндіріс факторларына, әсіресе еңбекке шаққандағы тұрақты немесе нақты капиталдың мөлшері. Өндіріс процесінің немесе жалпы экономиканың деңгейінде, оны капитал-еңбек арақатынасы арқылы, мысалы капитал/еңбек изоквантының нүктелерінен есептеуге болады. Капиталдың қарқындылығына керісінше еңбектің қарқындылығы келеді. Капиталды интенсивтілік кейде индустриализммен, ал еңбекті интенсивтілік кейде аграризммен байланыстырылады.

Өсу

Құралдар мен машиналарды қолдану еңбекті тиімдірек етеді, сондықтан капиталдың қарқындылығы (немесе «капиталды тереңдету») еңбек өнімділігін арттырады. Капиталды көп пайдаланатын қоғамдар ұзақ мерзімде жоғары тұрмыс деңгейіне ие болуға бейім. Роберт Солоудың есептері экономикалық өсімді негізінен капитал мен еңбектің кірісі емес, технологиялық прогресс (өнімділік өсуі) қозғалтатынын көрсетті. Алайда, соңғы экономикалық зерттеулер бұл теорияны жоққа шығарды, себебі Солоу инвестиция мен еңбек кірісіндегі өзгерістерді дұрыс ескермеді. Гарвард университетінің профессоры Дейл Йоргенсон, 2000 жылы Америка экономикалық қауымдастығының президенті, мынадай қорытынды жасады: «Грилише мен мен капитал мен еңбектің сапасының және инвестициялық тауарлардың сапасының өзгеруі Солоу қалдығының көп бөлігін түсіндірді. Біз 1945–1965 жылдар аралығында капитал мен еңбектің үлесі өсудің 85 пайызын құрағанын, ал өнімділіктің өсуіне бар болғаны 15 пайызын жатқызуға болатынын бағаладық. Бұл Кузнец пен Солоудың қағидаларын қолдана отырып жасалған, өнімділікті зерттеудің кенеттен ескіруіне әкелді». Джон Росс экономикадағы инвестиция деңгейінің ұзақ мерзімді корреляциясын талдады, ол Англиядағы өнеркәсіптік революция кезінде ЖІӨ-нің 5,7%-ынан бастап, соғыстан кейінгі Германияның «экономикалық кереметі» кезінде ЖІӨ-нің 25%-ына дейін, ал бүгінгі таңдағы ең жылдам дамып келе жатқан Үндістан мен Қытайдың ЖІӨ-нің 35%-дан астам деңгейіне дейін өсті. G7 және басқа ірі экономикаларды қарастыра отырып, Йоргенсон мен Ву мынадай қорытындыға келді: «әлемдік өнімнің өсуінде кіріс өсімі өнімділік өсуінен әлдеқайда басым болды. 1989–1995 жылдары өнімділіктің өсуі жалпы өсімнің бес бөлігінің біреуін ғана құрады, ал кіріс өсімі шамамен төрт бөлігін құрады. Сол сияқты, 1995 жылдан кейін кіріс өсімі өсімнің 70 пайыздан астамын құрады, ал өнімділік 30 пайыздан аз бөлігін құрады». Жоргенсон мен Ву бір адамға шаққандағы өнімнің айырмашылықтары туралы былай деді: «бір адамға шаққандағы өнім деңгейіндегі айырмашылықтар негізінен өнімділіктің өзгеруіне қарағанда, бір адамға шаққандағы кіріс айырмашылықтарымен түсіндіріледі». Кейбір экономистер Кеңес Одағы Солоудың өсу моделінен сабақ алмады деп мәлімдеді, себебі 1930 жылдардан бастап Сталин үкіметі экономиканы мемлекеттік бағыну арқылы капитал жинақтауды күштеп іске асыруға тырысты. Алайда, Солоудың есептеулері жарамсыз болып шықты, сондықтан бұл дұрыс түсіндірме емес. Қазіргі зерттеулер экономикалық өсудің басты факторы – өнімділіктің өсуі емес, еңбек пен капитал кірісінің өсуі екенін көрсетеді. Сондықтан, капитал жинақтаудан басқа факторлар да Кеңес Одағының экономикалық дағдарысына үлкен үлес қосуы мүмкін. Еркін нарық экономистері капитал жинақтауды үкімет басқаруы керек емес, оның орнына нарық күштері анықтауы керек деп санайды. Ақшаның тұрақтылығы (сенімділікті арттырады), төмен салық ставкалары және кәсіпкерлерге көбірек еркіндік беру капитал жинақталуын ынталандырады. Австрия мектебі кез келген саланың капитал сыйымдылығының себебі – сол саланың және тұтынушылар сұранысының күрделілігінде деп санайды.

The use of tools and machinery makes labor more effective, so rising capital intensity (or "capital deepening") pushes up the productivity of labor. Capital intensive societies tend to have a higher standard of living over the long run. Calculations made by Robert Solow claimed that economic growth was mainly driven by technological progress (productivity growth) rather than inputs of capital and labor. However recent economic research has invalidated that theory, since Solow did not properly consider changes in both investment and labor inputs. Dale Jorgenson, of Harvard University, President of the American Economic Association in 2000, concludes that: 'Griliches and I showed that changes in the quality of capital and labor inputs and the quality of investment goods explained most of the Solow residual. We estimated that capital and labor inputs accounted for 85 percent of growth during the period 1945–1965, while only 15 percent could be attributed to productivity growth This has precipitated the sudden obsolescence of earlier productivity research employing the conventions of Kuznets and Solow.' John Ross has analysed the long term correlation between the level of investment in the economy, rising from 5 7% of GDP at the time of the Industrial Revolution in England, to 25% of GDP in the post war German 'economic miracle', to over 35% of GDP in the world's most rapidly growing contemporary economies of India and China. Taking the G7 and other largest economies, Jorgenson and Vu conclude: 'the growth of world output between input growth and productivity input growth greatly predominated Productivity growth accounted for only one fifth of the total during 1989 1995, while input growth accounted for almost four fifths. Similarly, input growth accounted for more than 70 percent of growth after 1995, while productivity accounted for less than 30 percent.' Regarding differences in output per capita Jorgenson and Vu conclude: 'differences in per capita output levels are primarily explained by differences in per capital input, rather than variations in productivity'. Some economists claimed that the Soviet Union missed the lessons of the Solow growth model, because starting in the 1930s, the Stalin government attempted to force capital accumulation through state direction of the economy. However, Solow's calculations have been proven invalid, so this is a poor explanation. Modern research shows the main factor for economic growth is the growth of labor and capital inputs, not increases in productivity. Therefore, other factors besides capital accumulation must have been big contributors to the Soviet economic crisis. Free market economists tend to believe that capital accumulation should be not be managed by government, but instead be determined by market forces. Monetary stability (which increases confidence), low taxation, and greater freedom for the entrepreneur would then promote capital accumulation. The Austrian School maintains that the capital intensity of any industry is due to the roundaboutness of the particular industry and consumer demand.

Өлшем

Капиталды қарқындылық дәрежесін номиналды түрде өлшеу оңай. Бұл – капиталдық құралдардың жалпы ақшалай құнының жалпы мүмкін болатын өнімге қатынасы. Дегенмен, бұл көрсеткіш нақты экономикалық қызметпен байланысты болуы міндетті емес, себебі ол инфляцияның салдарынан өсуі мүмкін. Содан кейін мына сұрақ туындайды: капитал тауарларының "нақты" көлемін қалай өлшеуге болады? Кітаптағы құнын (тарихи бағасын) пайдалануға бола ма? Немесе алмастыру құнын? Немесе болашақ пайданың дисконтталған қазіргі құнымен негізделген бағасын? Әлде капиталдық құралдардың жалпы ағымдағы ақшалай құнын капитал тауарларының орташа бағасымен "дефляциялау" керек пе? Бұл капиталға қатысты дау капиталды қарқындылық өлшемінің табыстың таралуынан тәуелсіз еместігін көрсетеді, сондықтан пайда мен жалақы арақатынасының өзгеруі өлшенген капиталды қарқындылықтың өзгеруіне алып келеді.