Кіріспе

Уэльсте туған актриса (1755–1831) Сара Сидонс (туған аты Кембл; 5 шілде 1755 – 8 маусым 1831) және Сидонс осының ортасында болды. Портреттерде актрисалар аристократтарша киінген, жаңадан өнеркәсіптелген газеттер актрисалардың есімдері мен суреттерін таратып, олардың жеке өмірі туралы әңгімелер жұртқа жетіп жатты. Көп адам Сидонстың өнерін тікелей көрмесе де, оның аты соншалықты танымал болғандықтан, оның жарияланғанда "көпшілік оны бұрыннан білетіндей күй кешті". Олардың сахнадағы рөлдері мен жеке өмірбаяндары арасындағы шекара нашарлағандықтан, көптеген актрисалар осы шектен шыққан әйелдік бейнелерді пайдаланып, сахнада да, сахнадан тыс да көрінетін образ жасады.

Ерте өмір

Сиддонс Сара Кембл Уэльстің Брекнокшир окрусындағы Брекон қаласында, Роджер Кемблдің, рим-католик, және Сара "Сэлли" Уордтың, протестанттың үлкен қызы болып дүниеге келді. Сара мен оның әпкелері анасының дінінде, ал ағалары әкесінің дінінде тәрбиеленді. Роджер Кембл – Уорвикшир комедиялық труппасының директоры болды. Театр труппасына Кембл отбасының көптеген мүшелері кіргенімен, Сиддонстың ата-анасы бастапқыда оның таңдаған мамандығына қарсы болды. Сол кезде әйел үшін актерлік өнер құрметті мамандыққа айнала бастаған еді. Сиддонс леди Мэри Берти Грейтхидтің Уорвикке жақын орналасқан Гайс Клиффте қызметшісі, кейін серігі болды. 1777 жылы ол провинциялар бойынша "сапармен" шықты. Келесі алты жыл бойы ол провинциялық труппаларда, әсіресе Йорк пен Бат қалаларында жұмыс істеді. Баттың Олд Орчард Стрит театрындағы алғашқы өнер көрсетуі 1778 жылдың күзінде аптасына 3 фунт стерлинг жалақымен болды (1778 жылғы 3 фунт стерлингтің қазіргі шамамен құны <есептелген сома> немесе шамамен $). Оның жалақысы оның өнерлері танымал бола бастаған сайын және ол Бристольдегі Корольдік театрға, Кинг-стритте (қазіргі Бристольдің Ескі Вик театры), Джон Палмер басқаратын театрға шыққанда артты. Сиддонс күйеуі мен балаларымен бірге Бат қаласындағы 33 The Paragon мекенжайындағы грузин стиліндегі үйде тұрды, соңғы өнер көрсетуіне дейін, 1782 жылдың мамырында. Оның сөзінің толық мәтіні 1782 жылдың 4 шілдесінде "Батх Хроникал" және "Апталық газетте" жарияланды. Оның аналық бейнесін көрсету – ол өзінің мансабы бойында, әсіресе 1782 жылдың 10 қазанындағы Дрюри Лейндегі келесі өнер көрсетуінде, дебюттік өнерлерінен өзгеше нәрсе болды. Ол Гарриктың Томас Саузерннің "Изабелла, немесе апатты неке" пьесасының бейімделуіндегі басты рөлді ойнағаннан кейін бірден сенсация тудырды. Ол өте жақсы ойнады, "Оның үйдегі қайғы-қасіреттің қайғылы бейнесі сенсация туғызды, көрермендерді жасқа толтырып, сыншыларды асыра мақтауға шақырды".

Карьерасының ортасы: Белгілі рөлдер

Сидонс 1786 жылы Лидстегі Театрда өнер көрсетіп, провинцияларда актерлік өнерін жалғастырды және әр рөлін терең түсінуді ұстанып келді. Оның Леди Макбет және Изабелла рөлдерін сомдауы, әсіресе, кейіпкерді жаңаша қарауға жол ашты. Сидонс замандастарына қарағанда мәтіндік дәлдікке басымдық беріп, оны дамытқандығы үшін мақталады: "Сидонс пьесаның толық мәтінімен танысып, сахна сыртында отырып, толық қойылымды тыңдайтын, сондай-ақ өнерлестеріне және орындауға көмектесетін мәтіндік тұстамаларға ерекше назар аударатын". Ол Леди Макбеттің құмарлық сезімдерін көрсете отырып, эмоцияларының күшімен көрермендерін әсерге алды. Леди Макбетті зұлым патшайым ретінде бейнелеудің орнына, Сидонс оны аналық сезімімен және нәзік әйелдік қасиеттерімен көрсетті. Оның осы рөлді таңдауы қызығушылық тудырды, себебі жыныс алмастыру рөлдері "әдетте, ер адам киіміндегі рөлдерге қарағанда қиын және талаптырақ" болып саналды. Орындаушы пьесаның соңына дейін мінезді сақтап тұруы керек, ал ер адам киіміндегі рөлдер көбінесе қысқа болып, кейіпкердің қарама-қарсы жынысты бейнелеудегі сәтсіздігінен комедиялық эффект тудыратын. Бір реттік жағдай емес, "Сидонс Гамлетті үш онжылдық бойы, әрқашан провинцияларда, Лондонда емес, қайта-қайта, бірақ үзіліспен ойнады, ол елу жасқа жеткенше". Сара Сидонс алғаш рет 1775 жылы Вустерде, ал 1777 жылғы наурызда Манчестерде ағасы Джон Филип Кемблдің қасында Лаэртс рөлінде ойнады. Бристоль театрында 1781 жылы Гамлет рөлін сомдады. Ол Ливерпульде де осы рөлді қайталады. Дублинде ол 1802-03 маусымында және 1805 жылы тағы бір рет Гамлетті ойнады. Ол соңғы қойылымды өзінің досы және әріптесі актер Уильям Галиндоға 1802 жылғы сәтті қойылымды қайта жандандыру ретінде ұсынды, онда өзі Гамлет, ал Галиндо Лаэртс рөлінде ойнады. 1805 жылғы қайта қойылған бұл қойылым 1810 жылы бес жыл өткен соң "The Dublin Satirist" газетінде карикатуралық түрде жарияланды.

Танымал тұлға және "Әйел жұлдыз"

Бұл оның Дрюри-Лейннің даусыз патшайымы болған жиырма жылдығының бастауы еді. Оның танымал статусы "мифтік" және "монументальді" деп сипатталды, ал 1780-ші жылдардың ортасына қарай Сидонс өзін мәдени икона ретінде орнықтырды. Ширер Уэст Сидонстың жеке және қоғамдық бейнесінің құлдырауына арналған талдауында, Сидонстың ағасы, актер және режиссер Джон Филип Кембл, оның беделін сақтап қалу үшін "кейбір пьесалардағы әдепсіздіктерді жою және жарамсыз мінез-құлықты басу мақсатымен, мәтіндердің үзінділерін қайта жазды" деп жазды. Кейбір ғалымдар Сидонстың даңқы мен жетістіктері оңайға түскендей көрінсе де, шындығында ол "күрделі құрылымдалған процесс" болды деп санайды. Ол өзінің танымалдығын арттырып, имиджін қорғайтын рөлдерді ғана таңдады. Сахнадағы кейіпкерлері мен сахнадан тыс өмірі арасындағы шекараны шеберлікпен бүркемелеп, Сидонс кейде пьесаларды көпшілік алдында оқыды, ал шотланд ақыны және драматургі Джоанна Бейли 1813 жылы өткен бірнеше қойылымдар туралы ойларын жазды. Сидонстың "табиғи құмарлықтан асып түсетін жиі дауыс көтерілістеріне" қарамастан, Бейли сэр Уолтер Скоттқа: "Жалпы алғанда, бұл керемет және күшті актерлік өнер болды; және ол тоқтаған кезде, біздің буын ешқашан осындай нәрсені қайтадан көре алмаймыз" деп хат жазды. Мэри Гамильтонның күйеу жігітімен хат алмасуы "суретші студиясынан театр сахнасына" үздіксіз ауысуды көрсетті, он сегізінші ғасырда бір-бірімен байланысқан және атақтылықтың идеясын қалыптастыруға үлкен үлес қосқан практикалық кеңістіктерді ашып берді. Бір замандас биограф: "Арбалар суретшінің есігіне ағылып келді; және олардан шыққан әрбір сұлу әйел сурет алдында жыламаса да, олардың барлығы, кем дегенде, ақ орамалдары осы сезімталдық білдірісіне дайын тұрды" деп еске алды.

Карьераның соңына таман және зейнеткерлікке шыққанда: физикалық әлсіреуі

Кемпбеллдің өмірбаянында көрсетілгендей, Сиддонс алты жылдан кейін бұл рөлге қайта оралды, ал 1802 жылы Дрюри-Лейн театрын тастап, оның қарсыласы – Ковент-Гарден театрына өтті. Сиддонс 1812 жылы сахнадан ресми түрде зейнетке шықты, бірақ ерекше жағдайларда қайтадан ойнады. 1816 жылы Уэльс ханшайымы Шарлотта Леди Макбетті көргісі келгендіктен, Сиддонс зейнеттен шықты. Уильям Хазлитт кейінгі естеліктерінде оның қойылымында 1785 жылғыдай сәнділік болмағанын айтты: "оның дауысының аппараты баяулаған, әр сөйлем арасында тым ұзақ үзіліс болды [және] ұйықтаған сахна бұрынғыдан қиын әрі жасанды болды". Осының салдарынан, Лиза Фрименнің сөзіне сүйенсек, Сиддонстың "көрікті беделі ол қалыптастырған шынайылық эстетикасымен қақтығысты".

Өлім және жерлеу

Сара Сиддонс 1831 жылы Лондонда қайтыс болды. Ол Паддингтон Гриндегі Сент-Мэри бейістігіне жерленді. Оны құдайша, патшайымдай, сұлу деп сипаттаған. Оның даңқы бүгінге дейін жетіп келді.

Басқа ескерткіштер

Сидонс мұнарасы, шамамен 1777 жылы Ирландиядағы Корк портына жақын, Ростелланның су жиегінде салынған әшекей мұнара. Сара Сидонс үйі (Ескі үй), Глостерширдегі Лоуэр Лидбрукте оның балалық шағын өткізген үйі деп есептеледі. 1923 жылы Лондон метрополитені Сара Сиддонс, №12 деп аталған электр локомотивін пайдалануға енгізді. Локомотив 1961 жылға дейін Лондон метрополитенінің Metropolitan желісінде қызмет етті. Бордо түспен боялған, ол қазір бастапқы жиырма локомотивтің ішінде жұмыс жасай алатын жалғыз локомотив болып сақталды. Әйелдердің жетістіктері тек қыздарға арналған орта мектепте аталып өтті, мектеп үйлері танымал ағылшын әйелдерінің құрметіне аталды. 1980 жылы ол Солтүстік Вестминстер қауымдастық мектебінің бөлігіне айналды, ал 2006 жылы тұрғын үйлер салу үшін сатылмас бұрын жабылды. 2019 жылы «Сара Сидонс мектебін еске алу» Facebook тобында 540-тан астам мүше болды. 2020 жылы Вустердегі оның алғашқы кәсіби өнері көрсетілген жерде мемориалдық тақта ашылды.