Кіріспе
Кәсіпорынның бизнес-процестері мен өнімділік көрсеткіштерін саладағы басқалармен салыстыру процесі. Бенчмаркинг – бизнес-термин, ол бизнес-процестер мен өнімділік көрсеткіштерін саладағы ең жақсы үлгілермен және басқа компаниялардың ең озық тәжірибелерімен салыстыруды білдіреді. Әдетте сапа, уақыт және құн өлшенеді. Бенчмаркинг нақты бір көрсеткішті пайдалана отырып өнімділікті өлшеу үшін қолданылады (бірлік өлшемге жұмсалатын құн, бірлік өлшемге жұмсалатын өнімділік, бірлік өлшемге жұмсалатын цикл уақыты немесе бірлік өлшемге жұмсалатын кемшіліктер), нәтижесінде өнімділіктің салыстырмалы көрсеткіші алынып, ол басқалармен салыстырылады. Бұл процесс "үздік тәжірибелерді салыстыру" немесе "процестерді салыстыру" деп те аталады және басқаруда қолданылады. Онда ұйымдар өз процестерінің әртүрлі аспектілерін үздік тәжірибелі компаниялардың процестерімен салыстыра бағалайды, әдетте салыстыру үшін арнайы құрылған топтар шеңберінде. Бұл ұйымдарға жақсарту жоспарларын жасауға немесе нақты үздік тәжірибелерді бейімдеуге мүмкіндік береді, әдетте өнімділіктің кейбір аспектілерін арттыру мақсатымен. Бенчмаркинг бір реттік шара болуы мүмкін, бірақ көбінесе ұйымдар өз тәжірибелерін үнемі жақсартуға ұмтылатын үздіксіз процесс ретінде қарастырылады. Жобаларды басқаруда бенчмаркинг жобаларды іріктеу, жоспарлау және жүзеге асыруға да көмектесе алады. Үздік тәжірибелерді салыстыру процесінде басқару өз саласындағы немесе ұқсас процестері бар басқа саланың ең жақсы компанияларын анықтап, зерттелгендердің ("эталон") нәтижелері мен процестерін өз нәтижелерімен және процестерімен салыстырады. Осылайша олар эталонның қаншалықты жақсы орындалғанын және, ең бастысы, осы компаниялардың табысқа жетуіне себеп болған бизнес-процестерді біледі. Білім беруді өлшеу жөніндегі ұлттық кеңестің мәліметінше, эталондық бағалаулар – мұғалімдердің оқу жылы бойында оқушылардың оқу бағдарламасының белгілі бір саласындағы прогресін бақылау үшін қолданатын қысқаша бағалаулар. Бұлар уақытша бағалаулар деп те аталады. 1994 жылы "Benchmarking" атты алғашқы техникалық журналдардың бірі жарық көрді.
the business term
Benchmarking is the practice of comparing business processes and performance metrics to industry bests and best practices from other companies. Dimensions typically measured are quality, time and cost. Benchmarking is used to measure performance using a specific indicator (cost per unit of measure, productivity per unit of measure, cycle time of x per unit of measure or defects per unit of measure) resulting in a metric of performance that is then compared to others. Also referred to as "best practice benchmarking" or "process benchmarking", this process is used in management in which organizations evaluate various aspects of their processes in relation to best practice companies' processes, usually within a peer group defined for the purposes of comparison. This then allows organizations to develop plans on how to make improvements or adapt specific best practices, usually with the aim of increasing some aspect of performance. Benchmarking may be a one off event, but is often treated as a continuous process in which organizations continually seek to improve their practices. In project management benchmarking can also support the selection, planning and delivery of projects. In the process of best practice benchmarking, management identifies the best firms in their industry, or in another industry where similar processes exist, and compares the results and processes of those studied (the "targets") to one's own results and processes. In this way, they learn how well the targets perform and, more importantly, the business processes that explain why these firms are successful. According to National Council on Measurement in Education, benchmark assessments are short assessments used by teachers at various times throughout the school year to monitor student progress in some area of the school curriculum. These also are known as interim government. In 1994, one of the first technical journals named Benchmarking was published.
Тарих
Бенчмарк термині қару-жарақ және оқ-дәрі тарихынан бастау алады, бұл бизнес терминінің мақсатына ұқсас: салыстыру және өнімділікті арттыру. Оқ-дәрілік қарулардың пайда болуымен садақшы садақ пен жебелерін қолдануды тоқтатты, енді олар қаруды қолдануды үйренуге тиіс болды. Жаңа қару нысанада бұрын жебе түскен жерге із қалдырды, ал садақ қолданылмағандықтан, әскер атағы мергенге, яғни белгі қойған адамға өзгерді. Қарудың алғашқы кезеңдерде жақсартуы, оқ атушылардың қабілетіне байланысты болды. 19-шы ғасырдың ортасында қару-жарақ өнеркәсібінің өндірістік деңгейге көтерілуімен, оқ-дәрілерді жаппай өндіру қолмен зарядтаудың орнын басты. Енді, жоғары дәлдіктің мылтығы мен оның патроны стандартталғаннан кейін, мергеннің дәлдігі шектеуші факторға айналды. Мылтықтар мен оқ-дәрілердің әртүрлі сапасы мен сипаттамаларына байланысты, оларды сынау қажеттігі туындады. Мылтық арнайы стендке бекітіліп, нысанаға бірнеше бірдей оқ атып, оқтардың таралуын өлшеуге мүмкіндік берді. 2008 жылы The Global Benchmarking Network, 22 елдегі бенчмаркинг орталықтарының желісі, бенчмаркинг бойынша кең ауқымды зерттеу жүргізді. 20 жақсарту құралының ішінде миссия және көзқарас мәлімдемелері мен клиенттердің (тапсырыс берушілердің) сауалнамалары 77% ұйымдар тарапынан ең көп қолданылды, одан кейін SWOT-талдау (күшті жақтары, әлсіз жақтары, мүмкіндіктері және қауіптері) – 72%, және бейресми бенчмаркинг – 68%. Өнімділік бенчмаркингі 49% жағдайда, ал үздік тәжірибе бенчмаркингі 39% жағдайда қолданылды. Келесі үш жылда өнімділік бенчмаркингі, бейресми бенчмаркинг, SWOT-талдау және үздік тәжірибе бенчмаркингі ең көп танымалдылыққа ие болады деп күтілуде. Қазіргі уақытта осы құралдарды қолданбайтын ұйымдардың 60% -тан астамы, оларды келесі үш жылда қолдануға ниетті екенін білдірді. Бенчмаркинг негізінен SWOT-талдауына сүйенетін болады және болашақта да 4-5 жыл бойы қолданылатын болады.
Техникалық/өндірістік салыстыру
Бастапқыда жаңа жағдайларда ең жақсы нәтижеге қол жеткізу мақсатында қолданыстағы корпоративтік стратегияларды салыстыру үшін пайдаланылған әдіс (жоғарыда қараңыз), жақында техникалық өнімдерді салыстыруға дейін кеңейтілді. Бұл процеске әдетте "техникалық бенчмаркинг" немесе "өнім бенчмаркингі" деп аталады. Оның қолданылуы автомобиль өнеркәсібінде ("автомобильдік бенчмаркинг") ең жақсы дамыған, онда әлемде қол жетімді ең жақсы технологияларды қолдану арқылы пайдаланушылардың нақты күтулеріне сай келетін өнімдерді ең төменгі құнмен жасау өте маңызды. Деректер қолданыстағы автомобильдер мен олардың жүйелерін толықтай бөлшектеу арқылы алынады. Мұндай талдаулар бастапқыда автомобиль өндірушілер мен олардың жеткізушілері өз күштерімен жүргізген. Бірақ, осы талдаулардың қымбатқа түсуіне байланысты, олар көбінесе осы салаға мамандандырылған компанияларға аутсорсингке тапсырылады. Аутсорсинг әр компанияның шығындарын күрт төмендетуге (құн бөлісу арқылы) және тиімді құралдарды (стандарттар, бағдарламалық жасақтама) дамытуға мүмкіндік берді.
Түрлері
Бенчмаркинг ішкі (ұйым ішіндегі әртүрлі топтар немесе командалардың өнімділігін салыстыру) немесе сыртқы (белгілі бір саланың немесе салалардың компанияларымен өнімділікті салыстыру) болуы мүмкін. Осы екі негізгі санатта бенчмаркингтің үш арнайы түрі бар: 1) Процесс бенчмаркингі, 2) Өнімділік бенчмаркингі және 3) Стратегиялық бенчмаркинг. Оларды былай егжей-тегжейлі қарастыруға болады: Процесс бенчмаркингінде бастамашы компания бизнес-процестерін зерттеуге және бағалауға, бір немесе бірнеше бенчмаркингтік компаниялардың ең жақсы тәжірибесін анықтауға және оны қабылдауға бағытталған. Егер мақсат – шығындар мен тиімділікті салыстыру болса, іс-әрекеттерді талдау қажет; бұл аутсорсингті қарастыруға болатын кеңсе процестеріне жиі қолданылады. Процестерді қайта құру немесе жақсарту қажет болғанда бенчмаркинг тиімді, әрине, зерттеу құны күтілетін пайдадан аспауы тиіс. Қаржылық бенчмаркинг – қаржылық талдау жүргізіп, нәтижелерді жалпы бәсекеге қабілеттілік пен өнімділікті бағалау үшін салыстыру. Инвесторлар көзқарасымен бенчмаркинг – инвесторлар үшін баламалы инвестициялық мүмкіндіктер ретінде қарастырылатын, салыстыруға болатын компанияларды қосып, бенчмаркингтің ауқымын кеңейту. Мемлекеттік сектордағы бенчмаркинг – мемлекеттік басқаруды жақсарту және инновацияларды дамыту құралы болып табылады, онда мемлекеттік ұйымдар қызмет сапасын, тиімділігін және нәтижелілігін арттыру үшін күш-жігер мен ресурстар жұмсайды. Өнімділік бенчмаркингі бастамашы компанияға өнімдер мен қызметтерін нысаналы компаниялармен салыстыру арқылы бәсекеге қабілеттілігін бағалауға мүмкіндік береді. Өнім бенчмаркингі – жаңа өнімдерді жобалау немесе қолданыстағы өнімдерді жаңарту процесі. Бұл процеске кейде кері инженерия кіреді, яғни бәсекелестердің өнімдерін олардың күшті және әлсіз жақтарын анықтау үшін бөлшектеу. Стратегиялық бенчмаркинг – басқалар қалай бәсекелесетінін бақылауды қамтиды. Бұл түр әдетте салалық емес, яғни басқа салаларды қарастыру қажет, мысалы, PIMS (маркетингтік стратегияның пайдаға тигізетін әсері) көмегімен стратегиялық бенчмаркинг. Функционалдық бенчмаркингте компания нақты функцияның жұмысын жақсарту үшін бенчмаркингті бір функцияға шоғырландырады. Адам ресурстары, қаржы және есеп, сондай-ақ ақпараттық-коммуникациялық технологиялар сияқты күрделі функцияларды шығын мен тиімділік тұрғысынан тікелей салыстыру қиын болуы мүмкін және дұрыс салыстыру үшін оларды процестерге бөлу қажет. Ең жақсы компанияны бенчмаркинг – белгілі бір функцияны ең жақсы орындайтын жетекші бәсекелес немесе компанияны зерттеу. Операциялық бенчмаркинг – штаттық кезеңнен бастап өнімділікке, кеңседегі жұмыс ағынына және орындалған процедуралардың талдауына дейін барлық аспектіні қамтиды. Энергия бенчмаркингі – энергетикалық өнімділікті бағалау және салыстыру мақсатында салыстырмалы қызмет түрлерінің энергетикалық өнімділік туралы мәліметтерін жинау, талдау және байланыстыру процесі. Субъектілерге процестер, ғимараттар немесе компаниялар кіруі мүмкін. Бенчмаркинг бір ұйымдағы субъектілер арасында ішкі, немесе құпиялылық шектеулеріне бағынысты, бәсекелес субъектілер арасында сыртқы болуы мүмкін.
Process benchmarking the initiating firm focuses its observation and investigation of business processes with a goal of identifying and observing the best practices from one or more benchmark firms. Activity analysis will be required where the objective is to benchmark cost and efficiency; increasingly applied to back office processes where outsourcing may be a consideration. Benchmarking is appropriate in nearly every case where process redesign or improvement is to be undertaking so long as the cost of the study does not exceed the expected benefit. Financial benchmarking performing a financial analysis and comparing the results in an effort to assess your overall competitiveness and productivity. Benchmarking from an investor perspective extending the benchmarking universe to also compare to peer companies that can be considered alternative investment opportunities from the perspective of an investor. Benchmarking in the public sector functions as a tool for improvement and innovation in public administration, where state organizations invest efforts and resources to achieve quality, efficiency and effectiveness of the services they provide. Performance benchmarking allows the initiator firm to assess their competitive position by comparing products and services with those of target firms. Product benchmarking the process of designing new products or upgrades to current ones. This process can sometimes involve reverse engineering which is taking apart competitors products to find strengths and weaknesses. Strategic benchmarking involves observing how others compete. This type is usually not industry specific, meaning it is best to look at other industries, i. e. Strategic Benchmarking with the help of PIMS (Profit impact of marketing strategy). Functional benchmarking a company will focus its benchmarking on a single function to improve the operation of that particular function. Complex functions such as Human Resources, Finance and Accounting and Information and Communication Technology are unlikely to be directly comparable in cost and efficiency terms and may need to be disaggregated into processes to make valid comparison. Best in class benchmarking involves studying the leading competitor or the company that best carries out a specific function. Operational benchmarking embraces everything from staffing and productivity to office flow and analysis of procedures performed. Energy benchmarking process of collecting, analysing and relating energy performance data of comparable activities with the purpose of evaluating and comparing performance between or within entities. Entities can include processes, buildings or companies. Benchmarking may be internal between entities within a single organization, or subject to confidentiality restrictions external between competing entities.
Құралдар
Бенчмаркинг бағдарламалық жасақтамасы үлкен және күрделі көлемдегі ақпаратты ұйымдастыру үшін қолданылуы мүмкін. Бағдарламалық пакеттер бәсекелестік талдау және салыстырмалы талдау тұжырымдамасын кеңейте алады, сондай-ақ мұндай үлкен және күрделі көлемдегі ақпаратты немесе стратегияларды басқаруға мүмкіндік береді. Мұндай құралдар салыстырмалы бағалаудың әртүрлі түрлерін қолдайды (жоғарыда көрсетілгендей) және жоғарыда аталған шығындарды едәуір төмендетуге болады. Бенчмаркинг жүйелерінің жаңа технологиясы деректерді маңызды салыстырмалы тұжырымдарға айналдыру кезеңін автоматтандырады, кейде тіпті осы тұжырымдарды ағылшын тіліндегі сөйлемдермен түсіндіреді.
Метриялық салыстырмалы бағалау
Салыстырудың тағы бір тәсілі – жоғары және төмен өнімділік көрсететін бірліктерді анықтау үшін жиынтық шығын немесе өндіріс ақпаратын пайдалануды қамтиды. Метрикалық салыстыруда қолданылатын ең көп таралған сандық талдау түрлері – деректерді қоршау талдауы (DEA) және регрессиялық талдау. DEA нарықта тиімді компанияның қандай деңгейдегі шығындарға жете алатынын бағалайды. Инфрақұрылымды реттеуде DEA шығындары тиімді шекараға жақын компанияларға/операторларға қосымша табыс беру үшін қолданылуы мүмкін. Регрессиялық талдау орташа компанияның қандай деңгейге жете алатынын бағалайды. Регрессиялық талдау арқылы орташа көрсеткіштен жақсы нәтиже көрсеткен компаниялар марапатталатын болса, орташадан нашар нәтиже көрсеткендерге санкция қолданылуы мүмкін. Мұндай салыстыру зерттеулері стандарттық салыстырулар жасау үшін қолданылады, бұл сыртқы бағалаушыларға сала операторларының өнімділігін бағалауға мүмкіндік береді. Статистикалық әдістердің, соның ішінде стохастикалық шекаралық талдаудың көмегімен мектептер, ауруханалар, су және электрмен жабдықтау салаларындағы жоғары және төмен өнімділік көрсеткіштері анықталды. Метрикалық салыстырудың ең үлкен қиындығы – компаниялар немесе бөлімшелер арасында қолданылатын метрикалық анықтамалардың әртүрлілігі. Басшылық пен басымдықтардың өзгеруіне байланысты анықтамалар бір ұйымның ішінде уақыт өте келе өзгеріп отыруы мүмкін. Ең пайдалы салыстырулар салыстырылатын бірліктер арасында метрикалық анықтамалар ортақ болғанда және олар өзгермесе, жақсартуларға қол жеткізіледі.
Әлеуметтік медиа және салыстырмалы талдау
Әлеуметтік желілер қазіргі бизнес-процестерге көбірек еніп келеді. Осыған орай, салыстырмалы бағалау да осы үрдістен тыс қалмайды. Олардың ішкі қасиеттеріне байланысты, әлеуметтік желілер салыстырмалы бағалауға маңызды әсер етеді деп айтуға болады. Осының артықшылықтары мынадай: Бірлескен салыстырмалы бағалау – бұл, шын мәнінде, әлеуметтік әрекет, ал әлеуметтік желілер осы әлеуметтік байланыс үшін көптеген жаңа және тиімді мүмкіндіктер ұсынады. Әлеуметтік желілер ақпараттың жаңа қосымша көздерін және деректерді жинау арналарын ашады. Салыстырмалы бағалау көбірек бизнеске бағытталған болып келеді, ал әлеуметтік желілер жеке жобалармен жұмыс істеуден өзгеше, үздіксіз қарым-қатынас пен жұмысты қолдайды.