Кіріспе
АҚШ поштасының бас директоры және саудагер (1838–1922) оның дүкені
his department store
Джон Ванамакер (11 шілде, 1838 – 12 желтоқсан, 1922) – американдық саудагер, діни, қоғамдық және саяси қайраткер. Кейбір адамдар оны жарнаманы қолдаушы және «маркетингтің пионері» деп санайды. 1889 жылдан 1893 жылға дейін Бенджамин Харрисон басқармасында АҚШ пошта бас директоры қызметін атқарды.
Ерте өмір және білім
Ванмакер 1838 жылдың 11 шілдесінде Оңтүстік Филадельфияның Грейс-Ферри ауданында дүниеге келді. Оның әкесі – кірпіш шебері Джон Нельсон Ванмакер, ол Нью-Джерси штатының Кингвуд қаласының тумасы, ал анасы – фермер мен қонақүй иесінің қызы Элизабет Дешонг Кохерспергер болды. Оның анасының әулеті Францияның Эльзас аймағындағы Риттершофеннен және Швейцарияның Берн кантонынан бастау алады.
Мансап
19 жасында Ванамейкер Филадельфия YMCA-ға жұмысқа алынды және YMCA ұлттық ұйымындағы алғашқы хат хатшысы қызметін атқарды.
Дүкендер бизнесі
1861 жылы Уанамейкер өзінің бірінші дүкенін қайнағасы Нейтан Браунмен серіктестікте ашты. "Ок Холл" деп аталған дүкен Филадельфия қаласындағы 6-шы және Маркет көшелерінің қиылысында, Джордж Вашингтон президенттік қызметін атқарган кездегі тұрғын үйі мен кеңселерінің жанында орналасқан. "Ок Холл" Уанамейкердің сол кездегі революциялық принципіне – "Бір баға және тауарды қайтаруға болады" – негізделген. 1869 жылы ол 818 Chestnut Street мекенжайында екінші дүкенін ашты, ал қайнағасының қайтысы мен өзінің артылып бара жатқан беделінің арқасында компанияны John Wanamaker & Co. деп атады. 1875 жылы ол қолданыстан шыққан теміржол депосын сатып алып, оны үлкен дүкенге айналдырды, оған John Wanamaker & Co. "The Grand Depot" деген ат берді. Уанамейкер дүкені Филадельфиядағы алғашқы универмаг болып саналады.
Ванамейкер ғимараты
Ванамейкер ғимараты – Филадельфиядағы 12 қабаттан тұратын, граниттен салынған үлкен дүкен. Оны Чикаголық сәулетші Дэниел Х. Бернхэм жобалап, 1910 жылы аяқтаған. АҚШ президенті Уильям Говард Тафт оны 1911 жылдың 30 желтоқсанында ашып берді. Дүкен "The Grand Depot" орнында салынды, ол Филадельфия қалалық әкімшілігінің қарсысындағы 13-ші және Маркет көшелерінің қиылысында, толық бір кварталды алып жатыр. Бүгінге дейін сақталған жаңа дүкен, Ванамейкер ғимараты, Филадельфияның мәдени ошағына айналды. Бастапқыда ғимараттың барлық бөлігі дүкен және компания кеңселеріне арналған болатын. Ғимарат Филадельфия мәдениетінің маңызды бөлігі болып табылады. 2018 жылы жоғарғы кеңселік бөлігі "Wanamaker Office Building" деген атпен сатылды.
Үлкен сот
Ванамейкер ғимаратының ең танымал ерекшелігі – жеті қабатты, мәрмәрмен қапталған орталық атриумы, ол "Ұлы зал" деп аталады. Ұлы зал Филадельфия тұрғындарының сүйікті орнына айналды, оны Ванамейкердің бүркіті және Ванамейкердің Ұлы залындағы орган ерекшелендірді. Ұлы зал бірнеше фильмде көрсетілген, оның ішінде 1977 жылғы "Nasty Habits", 1987 жылғы "Mannequin", 1981 жылғы "Blow Out" және 1995 жылғы "12 Monkeys" фильмдерінде.
Ванамейкер орган
Ванмакер Гранд Корт Органы Джордж Эшдаун Одсли жобалаған және Лос-Анджелес өнер орган компаниясы 1904 жылғы Сент-Луис әлемдік көрмесі үшін салған. Аспаптың 10 059 түтігі болған, оның құрылысына 105 000 доллар жұмсалған, 1904 жылғы 105 000 доллар бүгінгі күнгі шамамен <есептелген сомаға> тең. Ванмакер 1909 жылы органды сатып алып, оны 13 жүк вагонымен Сент-Луис қаласынан тасытқан. Филадельфияда органның орнатылуы екі жылға созылды. Ол алғаш рет 1911 жылдың 22 маусымында Англия королі V Георгтың тәж киюімен бірге ойналды. 1911 жылдан 1917 жылға дейін органға 8000-нан астам түтік қосылды. 1930 жылға қарай тағы 10 000 түтік орнатылды, соның нәтижесінде бүгінгі күні түтіктердің жалпы саны 28 750-ге жетті. Аспап американдық симфониялық мектеп стилінде жасалған, ол дәстүрлі орган мүмкіндіктерін симфониялық оркестрдің дыбыстық өрнектерімен және әсемдігімен үйлестіруге арналған. Жыл сайын, әдетте маусым айында, "Ванмакер Орган күні" тойланады. Бұл тегін фестиваль көбінесе күні бойы жалғасады.
Ванамейкер бүркіті
Джон Ванамакер 1904 жылы Луизиана сатып алу көрмесінде Август Галлдың қола құс мүсінін көрсеткеннен кейін оны сатып алды. 2500 фунт салмақты мүсін дүкеннің әсем алаңының орталық нүктесі болып табылады. Мүсіннің ауыр болуына байланысты ол болаттық қабырғаның үстіне орналастырылған. "Ванамакердің бүркіті" деп белгілі болған бұл мүсін танымал кездесу орнына айналды және "Бүркітте кездесейік" деген сөз Филадельфияда кең таралған тіркес болды.
Рождестволық жарық шоуы
1955 жылдың қарашасында дүкен жарық дизайнері Фредерик Йостқа маусымдық көрмелер жасауды тапсырды. Йост Grand Court үшін "Мерекелік жарық шоуын" жасады, бұл алдыңғы жылдарға қарағанда көбірек заманауи көрініс болды. Осыдан бері жарық шоуы Филадельфиялықтардың әр буыны үшін жыл сайынғы дәстүрге айналды. 21-ші ғасырда жарық шоуы жаңартылды, бірақ бастапқы көрінісі мен сезімін сақтап қалды. 2006 жылдан бері "Macy's Dickens Village" дүкеннің үшінші қабатында орналасқан, бұл 1985 жылы Strawbridge's дүкенінде басталған Рождестволық дәстүрді жалғастыруда. Ол оны индустрия стандарты ретінде танымал етті. Сондай-ақ ол қазір стандартты бизнес практикаға айналған "ақшаны қайтару кепілдігін" енгізді. Ол қызметкерлеріне тегін медициналық көмек, білім беру, демалыс орындары, зейнетақы және пайданы бөлісу жоспарларын, мұндай жеңілдіктер стандартты болып саналғанға дейін ұсынды. Дегенмен, еңбек белсенділері оны кәсіподақ құруға қарсы күрескен адам ретінде біледі. 1887 жылы Еңбекшілер орденінің ұйымдастыру науқаны кезінде ол өзінің детективтері арқылы анықталған алғашқы он екі кәсіподақ мүшесін жұмыстан шығарды. Ванамейкер газетте жарты беттік (1874) және толық беттік (1879) жарнама орналастырған алғашқы саудагер болды. Бастапқыда ол өзі жарнама мәтінін жазды, бірақ кейін әлемдегі алғашқы толық уақытты копирайтер Джон Эмори Пауэрсті жұмысқа алды. Пауэрс қызмет еткен кезеңде Ванамейкердің кірісі 4 миллион доллардан 8 миллион долларға дейін екі есеге өсті. Ванамейкердің айтуынша: "Мен жарнамаға жұмсаған ақшаның жартысы ысырап болады, бірақ қай жартысы екенін білмеймін".
Пошта бас директоры
1889 жылы Уанамейкер жинақшылдықты ынталандыру үшін Бірінші Пенни үнем банкін құрды. Сол жылы ол президент Бенджамин Харрисонның тағайындауымен АҚШ пошта басқармасының басшысы болып тағайындалды; замандас газеттер оны лауазымды сатып алғаны үшін айыптады. Достары Уанамейкерді алғашқы ескерткіш марканы енгізгенімен және пошта қызметінде көптеген тиімділіктерді жасағанымен еске алады. Ол АҚШ-та тегін ауылдық пошта қызметін ұйымдастыруды бастады, бірақ бұл жоспар 1896 жылға дейін іске асырылмады. 1890 жылы Уанамейкер Конгрессті лотерея билеттерін пошта арқылы сатуға тыйым салатын заң қабылдауға көндірді, содан кейін ол заң бұзушыларды қатаң жазалады. Бұл әрекеттер АҚШ-тағы барлық штаттық лотереяларды тоқтатты, олар 1964 жылы қайта пайда болды, бұл ішінара ұйымдасқан қылмысты жоюға бағытталған күш ретінде болды. Уанамейкердің пошта басқармасындағы қызметі дау-дамайларға толы болды. Төрт жылдық мерзімінде ол 30 000-ға жуық пошта қызметкерін жұмыстан босатты, себебі саяси әкімшіліктер ауысқанда жақтастарына жаңа лауазымдар беру әдеттегі жағдай еді. Осы қызметкерлердің көптеп ауысуы үлкен шатасуға, тиімсіздікке және азаматтық қызметті жақтаушы Теодор Рузвельтпен, оның партияласымен қарым-қатынасқа әкелді. 1890 жылы Уанамейкер ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарында ең нашар сапалы маркалар деп сынаған маркалар сериясын тапсырыс берді, олардың басылу сапасы мен материалдары нашар болды. Оның кітапханасы Лев Толстойдың «Кройцер сонатасы» ромасының алдын ала нускасын тапсырыс бергенде, баспагер тек стандартты жеңілдік мөлшерлемесін ұсынды. Ол жауап ретінде кітапты адалдыққа қарсы деп айыптап, АҚШ поштасы арқылы тасымалдауға тыйым салды. Осы әрекеті үшін көптеген ірі АҚШ газеттері оны сынады. 1891 жылы ол хат тасушылардың формаларын өзгертуге бұйрық берді және барлық формаларды Балтимордағы бір компаниядан тапсырыс бергені үшін айыпталды, оған қаржылық байланысы бар деген күдік болды. 1893 жылы Чикагодағы Әлемдік көрмеде ол АҚШ поштасының келесі бір ғасыр бойы дилижанстар мен жылқы арқылы жөнелтілетінін болжады, пойыздардың, автомобильдердің және жүк көліктерінің әсерін ескере алмады. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Уанамейкер АҚШ-тың Германиядан Бельгияны жүз миллиард долларға сатып алуын ұсынды, бұл соғыстың салдарынан туған құрбандықтарды тоқтатудың балама жолы ретінде қарастырылды. Уанамейкер 1888 және 1920 жылғы президенттік сайлауларда президенттік сайлаушы болып сайланды. Уанамейкер президент Бенджамин Харрисонның кабинетінің соңғы тірі мүшесі болды.
Қайырымдылық
Ванамейкер Филадельфиядағы кедейлерге көмек бағдарламаларына қайырымдылығымен танымал болды. Ол 1878 жылы үйсіздер үйі мен асханадан тұратын "Sunday Breakfast Rescue Mission" миссиясын құрды. "Sunday Breakfast Rescue Mission" миссиясы содан бері кеңейіп, қызмет көлемін арттырды және Филадельфиядағы баспанасыз азаматтарға қолдау көрсетуде. Ол өнер туындыларын және ежелгі заттарды әуесқойша жинаған. Ол Пенсильвания университетінің Археология және Антропология мұражайына бірнеше қайырымдылық жасады. Осы қайырымдылықтардың ішінде Помпей және Геркуланум қалаларының қираған орындарынан табылған заттардың қоладан жасалған көшірмелерінен тұратын "Ванамейкер қолалары" деп аталатын коллекция болды, оны Ванамейкер мұражай үшін Неапольдегі Чиурацци құю зауытына тапсырыс беріп жасатқан.
Өлім
Ванамейкер 1922 жылдың 12 желтоқсанында қайтыс болды. Оның қосылу рәсімі 1922 жылдың 14 желтоқсанында Бетания Пресвитериан шіркеуінде өтті. Ол Филадельфиядағы Әулие Джеймс шіркеуінің ауласындағы Ванамейкер отбасының мазарында жерленді. Ол қайтыс болған кезде оның мүлкі 100 миллион АҚШ доллары (бүгінгі шақтағы құнымен) деп бағаланды, ол үш тірі баласы мен немерелері – Мэри "Мини" Ванамейкер Уорбертон (Баркли Уорбертон ханым), Патрисия "Пэдди" В. Эстель және Элизабет Ванамейкер МакЛеод арасында тең бөлінді. Олардың әрқайсысы маңызды акциялар, жылжымайтын мүлік және ақшалай қаражат алды. Екінші ұлы Родман дүкендер бизнесінің жалғыз мұрагері аталды. Родман Ванамейкер 1928 жылы қайтыс болды, бизнесті 36,7 миллион долларлық (бүгінгі шақтағы құнымен) сенімдік қорға тапсырды. Родман Американың кәсіби гольфшылар қауымдастығын және Миллроуз ойындарын құрғандығымен танылады. Аға Ванамейкердің үлкен ұлы Томас Б. Ванамейкер 1908 жылы Парижде қайтыс болды.
Мұра
Оның елдік үйі, Пенсильвания штатының Челтенхэм қалашығындағы Линденхерст сарайы, Вашингтон-лейннің төменгі жағында Йорк-роудта орналасқан. Бастапқы үйді Нью-Йорк қаласының сәулетшісі Э. А. Саргент жобалаған; Президент Харрисон Линденхерст сарайында Уанамейкерді аралады. 1907 жылы Викториялық Линденхерст үйі өртеніп, Уанамейкердің өнер коллекциясының көп бөлігін жойғанда неоклассикалық сарай салынды. Женкинтауннан төмен орналасқан, қазір жоқ темір жол станциясы, Челтен Хиллз, оның үлкен сарайынан басқа, меншігінде салынған. Бұрынғы иелігінің бір бөлігі Салус университетінің кампусына айналды. Родман Уанамейкердің өсиеті бойынша құрылған сенімгерлік жүйесімен басқарылатын Уанамейкер дүкендерінің желісіне отбасылық траст ие болды. 1978 жылы бизнес Картер Хоули Хейл, Inc. компаниясына сатылды. 1986 жылы 15 дүкен тізбегі Вудвард және Лотропқа сатылды, ал орталық дүкен Лорд және Тейлор деп қайта аталды. 1994 жылы Вуди банкротқа ұшырады, соған қоса 1995 жылғы 21 маусымда Май дүкендері компаниясына сатылатын Уанамейкер дүкендері де банкрот болды. 2006 жылдың тамызында Филадельфиядағы флагмандық дүкен Lord & Taylor-дан Macy's-ке айналдырылды. Уанамейкерді және басқа да өнеркәсіптік магнаттарды құрметтейтін қола бюсттер Чикаго өзені мен Чикагоның орталығында орналасқан Мерчандайз Март арасында тұр. Жарнамаға қаншалықты жауап болатынын анықтаудың қиындығын көрсететін кең таралған сөз Уанамейкерге жатқызылады: "Мен жарнамаға жұмсаған ақшаның жартысы ысырап болады; проблема сол, қай жартысы екенін білмеймін". 1908 жылдан бастап Уанамейкер Анна Джарвистің ұлттық Аналар күнін ресми түрде тану науқанын қаржыландырды. 1914 жылғы 8 мамырда АҚШ Конгресі мамыр айының екінші жексенбісін Аналар күні деп белгілеген заң қабылдады, ол кейіннен халықаралық мерекеге айналды. Джарвис пен Уанамейкерді құрметтейтін Пенсильванияның тарихи белгісі Филадельфия қалалық әкімшілігінде, Уанамейкердің дүкенінен көшеден қарсы жағында орналасқан. Уанамейкердің атақ-даңқы өзінің гүлденген кезінде бүкіл әлемге танымал болды. Джордж Бернард Шоудың 1912 жылғы "Пигмалион" пьесасында Альфред Дулиттлге "Езра Уанафеллер" деген американдық қайырымдылықшы миллионер мұра қалдырады, ол Уанамейкердің есімін Джон Д. Рокфеллердің есімімен біріктіреді. Уанамейкердің Филадельфия, Кейп Мей Пойнт және Бей-Хед қалаларында (Нью-Джерси штаты), Нью-Йорк, Флорида, Лондон, Париж және Биарриц қалаларында үйлері болды. Оның Филадельфиядағы 2032 Уолнат көшесіндегі қалалық үйі ағылшын сарайына ұқсас жобаланған және Велт филармониялық органына ие болды. Ол осы резиденцияда қайтыс болды. Бұл ғимараттың қасбеті бүгінгі күнге дейін сақталған. 1980 жылы Уолнат көшесіндегі іргелес жерде жаңа Уанамейкер үйінің биік құрылысын салу кезінде бастапқы Уанамейкер үйінің қасбеті оның сақталуын қамтамасыз ету үшін мұқият бақыланды. Бұл бақылауды инженерлік фирма, Бухер және Джеймс, Инк. жүргізді, сондай-ақ кәсіби жер өлшеуші Дэйл Леонард қатысты. Оның жақын досы Томас Эдисон оның жерлеу рәсіміне құрметті көпіршік тас алып келді (барлығы 150 адам болды). Уанамейкер Эльвин қаласында Уильямсон кәсіптік колледжінің (алғашқыда "Вильямсон механикалық кәсіптер тегін мектебі") құрылуына зор үлес қосты. Ол өзінің досы және ұстазы Исайя Вансант Уильямсонның есімімен аталды. Уильямсон 1889 жылы мектепті құрғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды. Уанамейкер мектептің алғашқы қамқоршылар кеңесінің төрағасы болды, ол Уильямсонның мектепке қатысты көрінісі мен жоспарларын жүзеге асырды. Кеңес алғашқы кампус ғимараттарының дизайны үшін конкурс өткізді және әйгілі Филадельфия сәулетшісі Фрэнк Фурнесті (Фурнес, Эванс және Компания) таңдады. Уанамейкер мектепте көптеген жолдармен еске алынды, ең көрнектісі Джон Уанамейкердің шеберлер тегін мектебінде, ол оқу-сауық шеберханаларын қамтиды және колледждің жүрегі болып саналады. Оның құрметіне жатақхана, қорлар мен топтар да аталды. Уанамейкер Уильямсонның өмірбаянын жеке түрде жазды, ол "Исайя В. Уильямсонның өмірі" деген атпен 1928 жылы қайтыс болғаннан кейін жарияланды. Уанамейкер Пенсильвания масоны болды. Джон Уанамейкер масондық гуманитарлық медалі 1993 жылғы желтоқсанда Пенсильванияның Ұлы ложасының тоқсандық мәжілісінде қабылданған шешіммен құрылды. "Уанамейкер медалі" деп те аталатын медаль масон емес адамға (еркек немесе әйел) масондық бауырластықтың идеалдарын және философиясын қолдайтын адамға беріледі. Ұлы шебердің қалауы бойынша медаль Джон Уанамейкердің биік идеалдарын бейнелейтін адамға табыс етіледі – қоғамдыққа қызмет ететін, барлық адамдарды жақсы көретін және жақсылық жасауға ұмтылатын адамға. Медаль Пенсильвания Ұлы ложасының шешімімен құрылған марапаттың жоғары беделін сақтау үшін сирек табыс етіледі. Уанамейкер Филадельфиядағы Бенджамин Франклин саябағының жоспары мен құрылысына зор үлес қосты.
Wanamaker owned homes in Philadelphia, Cape May Point and Bay Head in New Jersey, New York City, Florida, London, Paris, and Biarritz. He had a townhouse at 2032 Walnut Street in Philadelphia, which was designed similar to an English manor house and held a Welte Philharmonic Organ. He died in this residence. The facade of this building is still extant. During the 1980 construction of the new Wanamaker House high rise on the adjacent property on Walnut Street, the facade of the original Wanamaker house was closely monitored to ensure its preservation. This monitoring was performed by the Engineering firm, Boucher and James, Inc. Dale Leonard, professional land surveyor. Thomas Edison, a close friend, was an honorary pallbearer at his funeral (there were 150 of them). Wanamaker was instrumental in the foundation of the Williamson College of the Trades (originally, 'Williamson Free School of Mechanical Trades') in Elwyn, PA. It was named for his friend and mentor, Isaiah Vansant Williamson. Williamson died in 1889, shortly after he founded the school. Wanamaker was the chairman of the school's first board of trustees, who realized Williamson's vision and planning for the school. The board held a competition for the design of the original campus buildings and selected famed Philadelphia architect, Frank Furness (Furness, Evans & Company). Wanamaker has been memorialized in many ways at the school, most conspicuously in The John Wanamaker Free School of Artisans, which encompasses the instructional trade workshops and is considered the heart of the college. A dormitory, foundations, and groups are also named in his honor. Wanamaker privately wrote a biography of Williamson titled, Life of Isaiah V. Williamson, which was published posthumously in 1928. Wanamaker was a Pennsylvania Mason. The John Wanamaker Masonic Humanitarian Medal was created by resolution of the Grand Lodge of Pennsylvania at the December Quarterly Communication of 1993. The medal, also called "The Wanamaker Medal" is to be awarded to a person (male or female) who, being a non Mason, supports the ideals and philosophy of the Masonic Fraternity. At the discretion of the R. W. Grand Master, the medal is awarded to one who personifies the high ideals of John Wanamaker–a public spirited citizen, a lover of all people, and devoted to doing good. The medal has been presented sparingly to maintain the great prestige associated with an award created by resolution of the Pennsylvania Grand Lodge. Wanamaker was instrumental in the vision and planning of the Benjamin Franklin Parkway in Philadelphia.