Кіріспе

1974 жылы Джон Берридің түсірген «Клаудин» фильмі – Джон Берридің режиссерлігімен түсірілген 1974 жылғы американдық романтикалық комедиялық драма. «Клаудин» сценарийін Лестер Пайн мен Тина Пайн жазды, оны «Үшінші әлем киносы» шығарды, ал «20th Century Fox» таратты. Басты рөлдерді Джеймс Эрл Джонс, Диаханн Кэрролл және Лоуренс Хилтон Джейкобс сомдады. Фильм 1974 жылдың 22 сәуірінде кең экрандарға шықты, ол шамамен 6 миллион долларлық табыс әкелді, сол кезге қарағанда бұл сәтті фильм болды. «Блэксплойтинг» дәуірінде қара нәсілді киноның жаңа бейінін көрсеткені үшін фильм жоғары бағаланды.

Сюжет

Фильм Клодин Прайстың, алты баласы бар, әлеуметтік көмек алуда өмір сүретін Харлемдегі жалғыз басты қара нәресте ананың, қоқыс жинаушы Руперт "Руп" Маршаллмен махаббатын табатын оқиғасын баяндайды. Жұптың қарым-қатынасы кедейлік, әлеуметтік қамсыздандыру жүйесінің шектеулері және оның балаларының, әсіресе үлкен ұлы Чарльздың қарсылығынан қиындаған, ол Руп бұрынғы күйеулері сияқты анасын тастап кетеді деп санайды. Рупертті Клаудиннің үйіне шақырғанда, балалар оған қатыгездікпен қарайды. Фильм барысында әлеуметтік қызметкер Клаудиннің үйіне келіп, жұмыс істейтін-болмағанын және біреумен кездесіп жүрген-болмағанын сұрайды. Клодин әрқашан жұмыссыз және жалғызбастымын деп мәлімдейді, ол өзіне аса қажет жәрдемақыны барынша алу үшін. Егер Клодиннің жұмысы болса немесе біреумен кездесіп, жігітінен сыйлық алса, әлеуметтік қызметкер оның жәрдемақысынан ақшаны немесе сыйлықтарды шегеріп, Клодинді өтірік айтуға мәжбүр етеді. Күйеуінің болуы одан да жаман, ол әйелдің барлық артықшылықтарынан айырылып қалуы мүмкін. Клодин үй шаруасын атқарады, бірақ оның аз жалақысы әлеуметтік көмексіз отбасын асырай алмайды. Клодиннің жан күйзелісі мен қаржы мәселесі одан да көбейеді. Осы қиындықтарға қарамастан, Клодин мен Руптың қарым-қатынасы жалғасуда, балалар оған жылы жүзбен қарайды. Балаларға Клодинмен тұрғанын жарияламас бұрын, Рупертке өз балаларының асырау ақысын төлеуге қатысты сот бұйрығы үшін құжаттар беріледі; оның жұмыс жалақысы айырманы төлеу үшін бекітіледі. Руперт қатты ашуланып, бірнеше күнге жоғалып кетеді де, басқалармен байланысын үзіп қояды. Ол үйінен көшіп кетеді, жұмысқа бармайды, балалар дайындаған Әкелер күнін тойлауға да бармайды. Чарльз ақырында Рупты барда мас күйінде тауып, оған қарсы шығады. Чарльз Рупертке ашулы, өйткені ол анасын ешқандай түсіндірмесіз тастап кетті, екеуі барда ұрысып қалды. Кейін Руперт Клодиннің пәтерінің алдында пайда болады, оның жоқтығын түсіндіреді және олар татуласады. Бірнеше қиындықтардан кейін және әлеуметтік қамқорлыққа қатысты қаржы мәселелерін талқылағаннан кейін, ерлі-зайыптылар үйленуді шешеді. Тойдың ортасында Чарльз пәтерге қашып кіреді, оның артынан саяси демонстрациядағы әрекеттері үшін полиция қууда. Ерлі-зайыптылар мен қалған балалар Чарльз артынан жүгіріп, рәсімнен шығып, полиция вагонына отырды. Фильмнің соңында бүкіл отбасы Рупертпен бірге көрші-қоныста қол ұстасып, қуана-қуана жүріп жатыр.

Актерлік құрам

Актер/актриса Рөлі Дианн Кэрролл Клаудин Прайс Джеймс Эрл Джонс Руперт "Руп" Б. Маршалл Лоуренс Хилтон Джейкобс Чарльз Прайс (Лоуренс Хилтон Жак ретінде) Таму Блэквелл Шарлин Прайс Дэвид Крюгер Пол Прайс Иветта Кертис Патрис Прайс Эрик Джонс Франсис Прайс Сокорро Стивенс Лурлен Прайс Адам Уэйд Оуэн Элиза Лоти Мисс Кабак Рокси Рокер Миссис Уинстон

Негізгі кейіпкерлер

Клодин Прайсты Диаханн Кэрролл ойнайды. Клодин – алты баланың сүйікті, 36 жасар жалғыз анасы. Ол әлеуметтік жәрдем бағдарламасының көмегінсіз балаларын өсіре алмайды. Оның балалары – Чарльз, Шарлин, Пол, Патрис, Фрэнсис және Лурлин. Клодин екі рет үйленген, екі рет тасталып кеткен, ал Рупертпен танысқанға дейін екі жігітпен кездескен. Ол Нью-Йорк қаласының Гарлем ауданындағы шағын, тозығы жеткен пәтерде тұрады. Клодин бай, егде жастағы ақ әйелдің үй шаруасы болып жұмыс істейді, ол Клодинді ұнатпайтын сияқты және оған өте аз жалақы төлейді. Клодин Рупертпен кездесе бастайды, ал фильмнің соңында олар үйленеді. Руперт Б. Маршалл рөлін Джеймс Эрл Джонс ойнайды. Руперт – өз пәтерінде жалғыз тұратын көңілді қоқыс жинаушы. Ол Клодин жұмыс істейтін үйге қоқыс жинауға келгенде оны кездестіреді. Оның бұрынғы екі некеден бірнеше баласы бар. Ол балаларын көре алмайды, бірақ төмен жалақысымен жұмыс істейтін кезінде оларға қолдан келгенше қаржылық көмек көрсетеді. Уақыт өте келе ол Клодиннің балаларының құрметі мен назарын жеңіп алады, содан кейін олар оны отбасыларына қабылдауға шешім қабылдайды. Чарльз Прайс – Клодиннің үлкен ұлы, оның рөлін Лоренс Хилтон Джейкобс ойнайды. Чарльз – қара нәсілділердің әлеуметтік жағдайын жақсарту үшін күресетін белсенділер тобының мүшесі. Чарльз анасының Рупертпен қарым-қатынасына қарсы, себебі ол Руперттің Клодинді жүкті қылып, өз әкесі мен басқалар сияқты тастап кетеді деп санайды. Чарльз кіші балаларын өзінің бауырлары деп санамайды, өйткені Клодиннің әртүрлі адамдардан балалары болғанын жек көреді. Сондықтан бір күні ол анасына балалы болғысы келмейтінін және анасының жағдайына ұқсас жағдайға түсіп қалмас үшін вазектомия жасағанын мойындайды. Шарлин Прайс – Клодиннің үлкен қызы, оның рөлін Таму Блэквелл ойнайды. Клодин қызының жүктілігін жасырғанын білгенде, ашуға мініп, оны күшпен ұрып, шаш щеткасымен сабап жібереді. Клодин Шарлиннің өзінің өмірін құртқан ерте жүктілік тұзағына түсіп қалғанына қатты қайғыдайды. Бірақ көңілі тез тынышталып, қызы үшін ең жақсысын істеуге бел буады.

Әлеуметтік қамсыздандыру және жұмыспен қамту

Фильмде Клодин мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы алады. Ол өзінің және алты баласының қажетті жағдайларын қамтамасыз етуге шамалы ғана ақша алады, олар Харлемдегі кедей ауданда тұрады. Клодин жоғары орта тапқа жататын ақ нәсілді әйелдің үй шаруасын жұмысын істейді, бірақ оның жәрдемақысы қысқартылмауы үшін мұны жасырады. Кедейлікте өмір сүретін отбасының үздіксіз күресі – фильмнің негізгі тақырыбы.

Неке және отбасылық өмір

Клодин отбасына өте қажетті көмек пен Руппен жаңа отбасы құру арасында таңдау жасауға мәжбүр. Ол үкіметтің қаржылық көмек бағдарламаларының, мысалы, асыраушы балалары бар отбасыларға көмек (AFDC) сияқты ережелеріне байланысты жалғыз ана болуды таңдайды. Некеге тұю оған және оның отбасына махаббат пен тұрақтылық сыйлар еді, бірақ сонымен бірге оның қазіргі кірісі оларға қажетті деңгейден төмендейді. Бұл фильмдегі маңызды тақырып, ол "әлеуметтік жәрдемақы алатын патшайым" туралы қалыпты көзқарасқа қарамастан, бұл ананың еңбекқор емес немесе расми емес екенін, керісінше қиын жағдайды шешуге тырысып жатқанын көрсетеді.

Жүйелік экономикалық теңсіздік

Фильмде кездесетін үшінші тақырып – жалпы қара қоғамның әл-ауқаты. Әлеуметтік жәрдем жүйесі, кейде оқыс, кейде қалыс көрініс тапқан, фильмде үнемі сөз болады. Тіпті Клодиннің кіші балалары да әлеуметтік жәрдемнің не екенін біліп, Руперттен көмек ала ма деп сұрайды. Руперттен басқа, әлеуметтік жәрдем жүйесіне ашық қарсы шығатын жалғыз адам – Клодиннің үлкен ұлы Чарльз. Чарльз – қара адамдардың әлеуметтік әділдігін қорғайтын белсенді топтың мүшесі. Ол анасы сияқты әйелдердің кедейліктен және тәуелділіктен арылу үшін күресіп жатқанын түсінгенмен, Чарльз әлеуметтік жәрдем жүйесіне қарсы, себебі ол адамдарды жарамсыздыққа итермелеп, өз күштерімен өмір сүруге ынталандырмайды деп санайды. Чарльз қара адамдар үшін жұмыс орындарын көбейтуге сенімді, осылайша олар ақша тауып, әлеуметтік жәрдем жүйесінен шыға алады.

Түсірілім

Фильмнің түсірілімі 1973 жылдың тамызында басталды. Бұл фильм Гарлем ауданындағы Sugar Hill-де түсірілді; Клаудиннің пәтері Эджкомб даңғылы мен 142-ші көшеге жақын жерде орналасқан. Клаудин мен оның отбасы Рупертпен бірге серуендеп бара жатқан соңғы кадр, негізгі түсірілім аяқталғаннан кейін бірнеше апта өткен соң түсірілді. "Хоганның батырлары" мен "Автожуу" фильмдерінен танымал актер Иван Диксон фильмнің соңында, Клаудин полиция машинасына отырғанда оны ұстап тұрған көпшілік арасында көрінеді. Ол қызыл көйлек киген. Диксон Дианн Кэрролл мен Джеймс Эрл Джонстың көп жылдық досы болған.

Кастинг

Актриса Диана Сэндс бастапқыда Клодин рөліне бекітілген, бірақ түсірілімдер басталғаннан кейін бір апта өткен соң Сэндс ауырып, одан әрі түсіріле алмады. Өмірінің соңғы күндерінде Сэндс Кэрроллға қоңырау шалып, оның орнына осы рөлді оған беруді өтінді. Сисили Тайсон да Клодин рөлін қабылдаудан бас тартқан.

Саундтрек

Кертис Мейфилд фильмнің музыкасын жазды және саундтрегін өндірді, вокалын Гладис Найт және Піпс тобы орындады. «Клаудин» фильмінің саундтрегі Buddah Records лейблінде жарық көрді, ал фильмнің тақырыптық әні «On & On» 1974 жылы Billboard Pop Singles Chart тізімінде Knight and the Pips үшін #5 хит болды.

Кассалық жинақ

Фильм Солтүстік Америкада 3 миллион доллар тапты.

Сыни жауап

The New York Times газетінің Винсент Канби жазғандай, «Клаудин» әдеттегі телекомедиядан көп айырмашылығы жоқ, бірақ танымал жанрға мәртебе беретін бірінші қатарлы американдық комедия. Оның көптеген телекомедиялардан өзгешелігі – қызығушылықтар мен таланттардың айырмасы. Бұл сондай-ақ қара адамдардың өміріне арналған тұңғыш көркем фильм, онда олардың үміттері, күресі, жеңілістері мен көңілсіздіктері көрсетілген, олар суперполицейлер, супермузыканттар, супержұлдыздар, суперпроституткалар немесе супернаркоторговцалар емес. Chicago Tribune газетінің Джин Сискел фильмге 4 жұлдыздың 3-ін беріп, «Кэролл мен Джонс шебер актерлер, олар оқиғаға өмір мен сенімділік сыйлайды. Олардың қарым-қатынасы күлкілі де нәзік, олардың бірге болуын қалаудан өзге амал жоқ» деп жазды. The New Yorker журналының Пенелопа Гиллиат оны «жағымды, қайғылы, көтеріңкі және батыл фильм» деп атады. The Washington Post газетінің Гари Арнольд Джонстың «ойнақы, жеңіске жеткен өнеріне» жоғары баға берді, бірақ фильмді «жағдайлық және романтикалық комедия, тұрмыстық және романтикалық мелодрама, сондай-ақ үлкен әлеуметтік пікірлердің шатасуы» деп тапты, ал кейіпкерлердің біріне немесе екіншісіне авторлардың ойларын білдіру үшін оқиға уақытында тоқтатылып тұрады. The Monthly Film Bulletin журналының Том Милн фильмді «қаралардың ішкі жан дүниесі біздікіндей» деген қате көзқарасы үшін сынады, ол: «Ақ актерлерді қара актерлерге ауыстырып, сәнді ашық көріністерді аздап жұмсартсақ, бұл бақытты отбасылар мен осы қиын әлемде өмір сүру мен махаббаттың қиындықтары туралы Дисней фильмдерінің біріне ұқсайтын еді» деді.

Үй медиасы

Claudine фильмі 2003 жылдың 14 қаңтарында DVD форматында шықты. 2020 жылдың 13 қазанында The Criterion Collection компаниясы фильмді Blu-ray және DVD форматында қайта шығарды, сонымен қатар фильмнің жаңа 4K сапасында қалпына келтірілгенін хабарлады.