Камакура кезеңінің әйгілі саяхатшысы Ходзё Масако

Кіріспе

Ходзо Масако (北条政子) – Камакура дәуірінің алғашқы жылдарында маңызды билікке ие болған жапон саясаткері, ол замандастары арасында "монах шогуны" деген лақап атымен белгілі болды. Ол Минамото но Ёритомоның әйелі және Минамото но Ёрие мен Минамото но Санетомоның анасы, олар Камакура сёгунатының бірінші, екінші және үшінші шогун атанды. Ол Ходзо Токимасаның үлкен қызы және Ходзо Йошитокидің қарындасы, екеуі де Камакура сёгунатының шиккендері болды.

Ерте өмір және неке (11571182)

Ходжо Масако (нағыз аты белгісіз, кейінгі зерттеушілер оны әкесінің аты Токимасаның құрметіне Масако деп атаған) 1157 жылы дүниеге келді, Идзу провинциясының ықпалды Ходжо кланының басшысы Ходжо Токимаса мен оның әйелі Ходжо но Макидің үлкен баласы. Масаконың ата-анасы он шақты жаста болғандықтан, оны көптеген қызметшілер мен күтушілер тәрбиеледі. Масако соғыс пен қырқыстар толы әлемге келді. Жапонияның астанасы Киотода Хоген көтерілісі толыққанды жүріп жатты. Император Тоба мен император Сутоку келесі император кім болуы керек деген үшін күресіп жатыр. Ходжо кланы, Ходжо әулеті Тайра әулетінен тараған болса да, императорлық отбасымен байланысты болғандықтан, көтерілістен қалысқанды жөн көрді. 1159 жылы Хэйдзи көтерілісінде Тайра но Киёмори бастаған Тайра кланы, Жо Ширакаваның қолдауымен Минамото кланын жеңді. Минамото кланының басшысы Минамото но Йошитомо өлімге кесілді, ал оның ұлдары мен қыздары өлтірілді немесе монастырларға жіберілді. Оның аман қалған ұлдары Минамото но Ёсицунэ мен Минамото но Нориори дінге келуге мәжбүр болды, ал Минамото но Ёритомо он үш жасында Ходжо Токимасаның иелігіндегі Идзуге жер аударылды. Осы оқиғалар болып жатқанда Масако шамалы ғана сәби еді. Киёморидің басшылығымен Тайра осы кезден бастап Жапонияны тиімді түрде бақылауға алды. Масако он бес баланың ең үлкені болды, әкесінің қалауына қарсы. Сол жылы көңілі толмаған император Го Ширакаваның ұлы Мочихито, Жапонияда қалған Минамотоның мүшелерін Тайраны құлатуға шақырды. Мочихито Тайраның таққа отырудан бас тартқанын, оны жартылай Тайра болған Антоку императорына беруді көздегенін ойлады. Минамото но Ёритомо өзін Минамотоның басшысы деп санады және жауап берді. Ол Ходжо мен Ходжо Токимасаның, тіпті Масаконың толық қолдауын алды. Минамотоның билік орталығы Сагами провинциясындағы Идзудің шығысында орналасқан Камакура қаласы болды. Минамото мен Тайра арасындағы соңғы соғыс – Генпей соғысы басталды. 1180 жылы Масаконың ағасы Мунетоки Исибашияма шайқасында қаза тапты, ал Йошитоки Ходжо кланының мұрагері атанды. 1181 жылы Тайра но Киёмори қайтыс болды, Тайраны ұлы Тайра но Мунемори басқарды. 1182 жылы Масако мен Ёритомоның тұңғыш ұлы Минамото но Йорие дүниеге келді.

Hōjō Masako (her real name is unknown, she was called Masako after her father's name Tokimasa by later researchers) was born in 1157, eldest child of Hōjō Tokimasa, leader of the influential Hōjō clan of Izu province, and his wife, Hōjō no Maki. Masako's parents were still in their teens, so she was raised by many ladies in waiting and nannies. Masako was born into a world of war and strife. In Kyoto, the capital of Japan, the Hōgen Rebellion was in full swing. Cloistered Emperor Toba and Emperor Sutoku warred over who would be the next emperor. The Hōjō clan wisely chose to stay out of the rebellion, even though the Hōjō family was descended from the Taira clan and thus was related to the imperial family. During the Heiji Rebellion in 1159, the Taira clan under Taira no Kiyomori, defeated the Minamoto clan with the support of Cloistered Emperor Go Shirakawa. Minamoto no Yoshitomo, leader of the Minamoto clan, was executed while his sons and daughters were either executed or sent to nunneries. Of his surviving sons, Minamoto no Yoshitsune and Minamoto no Noriyori were forced into priesthood, while Minamoto no Yoritomo, at the age of thirteen, was exiled to Izu in the domain of Hōjō Tokimasa. While this was happening, Masako was barely an infant. The Taira under Kiyomori were from this point on in effective control of Japan. Masako was the oldest child of fifteen. against her father's wishes. The same year a disillusioned Imperial Prince Mochihito, son of Emperor Go Shirakawa, called on members of the Minamoto still remaining in Japan to overthrow the Taira. Mochihito thought the Taira had denied him the throne to offer it to Emperor Antoku, who was half Taira. Minamoto no Yoritomo considered himself the head of the Minamoto and responded. He had the full support of the Hōjō and Hōjō Tokimasa, not to mention Masako. The Minamoto center of power was the city of Kamakura, to the east of Izu in Sagami Province. The Genpei War, the final war between Minamoto and Taira had begun. In 1180, Masako's elder brother Munetoki was killed at Battle of Ishibashiyama and Yoshitoki became heir of Hōjō clan. In 1181, Taira no Kiyomori died, leaving the Taira in the hands of his son Taira no Munemori. In 1182, Masako and Yoritomo had their first son, Minamoto no Yoriie.

Генпей соғысы және оның салдары (11821199)

1183 жылы Йоритомоның қарсыласы және туысы Минамото но Йосинака Киотоны басып алып, Тайраны (және император Антокуды) Шикокуға қашқындыққа мәжбүр етті. Көп ұзамай Минамото императоры Го Тоба таққа отырғызылды. Йоритомоның жағына соғысқа қосылған жартылай ағалары Минамото но Йошицуне мен Минамото но Нориори, Йосинаканы астанадан қуғынға шығарып, оны өлтіріп, Йоритомоның (және Ходжоның) атынан Киотоны иеленді. 1185 жылы Тайралар Дан но ура шайқасында жеңіліске ұшырады, осымен соғыс аяқталды. Мұнемори өлім жазасына кесілді, ал қалған Тайралар қашып бара жатқанда, оның ішінде жас император Антоку та суға батып қайтыс болды. Йоритомо енді Жапонияның даусыз басшысы болды, ал оның әйелі Ходжо Масако мен оның отбасы күйеуіне осы қиын жолда қолдау көрсетті. Йоритомоның әйеліне деген адалдығы және оның күйеу ағаларына деген наразылығы, сондай-ақ үш ағаның арасындағы билік күресі нәтижесінде Йошицуне мен Нориори тұтқындалып, жазаланды. Йоритомо император Го Ширакаваның билігін және орталық үкіметтің провинциялардағы бақылауын әлсірету үшін адал ізбасарларына шуго және жито атақтарын берді, ал Киотоның мәні салтанатты рәсімдерге дейін төмендеді, ал билік Камакураға көшті. 1192 жылы Го Ширакаваның қайтысынан кейін Йоритомо өзін шогун деп жариялап, Жапонияны ресми түрде басқару құқығын алды. Ол енді елдегі ең билеуші және ең құдіретті адам болды. Сол жылы Масако мен Йоритомоның тағы бір ұлы Минамото но Санетомо дүниеге келді.

Йоритомоның өлімі және отбасылық қақтығыс (11991205)

1199 жылы Минамото но Ёритомо қайтыс болды. Оның орнын ұлы Минамото но Ёрие иеленді. Ол он сегіз жаста болғандықтан, Ходжо Токимаса өзін Ёрие үшін шиккен немесе регент деп жариялады. Масако да күшті жағдайда болды, өйткені оның ұлы шогун болды. Әйелі қайтыс болған соң, ол шашын қырқып, буддалық монахқа айналды, дін қызметкері Гёюдан тонзура алды. Бірақ ол монастырьға бармай, саясатқа қатысып жүрді. Әкесі Токимаса мен інісі Йошитокимен бірге Масако он сегіз жасар Ёрие үшін регенттер кеңесін құрды. Шогунның өзі басы бұйрық болды, анасының туыстарына қарсы болды және әйелінің туыстары, Хики кланы мен оның қарындасының күйеуі Хики Ёсикадзуды жақсы көріп, оларды жақтады. Ходжо Масако Ёсикадзу мен Ёрие құрған қастандық туралы естіп, өзінің ұлын Токимасаға тапсырды. Токимаса Ёриеге зиян келтірмеді, бірақ 1203 жылы Ёсикадзуды өлімге жіберді. Содан кейін шогун Ёрие ауыр сырқатқа шалдығып, Идзу провинциясына кетіп қалды. Ол 1204 жылы Токимасаның бұйрығымен өлтірілді. Масако бұл туралы білген жоқ. Хики кланының мүшелерін өлтіру және тазалау кезінде Ёриедің үлкен ұлы және мұрагері, Масаконың немересі Минамото но Ичиман да өлім жазасына кесілді, өйткені ол Хики кланымен байланысты болды. 1203 жылы Масаконың Ёритомодан туған екінші ұлы Минамото но Санетомо, Токимаса регенттігімен үшінші шогун болды. Санетомо әкесінен үлкен ағасына қарағанда анасына жақын болды және шогун болып тағайындалған кезде әлі бала еді. Ал оның ағасы, шогун тағынан бас тарғаннан кейін ересек болды. Дегенмен, Масако мен Йошитоки, Ходжоның мұрагері, әсіресе 1204 жылы аналары Ходжо но Маки қайтыс болғаннан кейін әкелеріне ашулы болды. Масаконың әпкесінің күйеуі Хатакеяма Шигетада Токимасаның бұйрығымен өлім жазасына кесілді, тіпті Йошитоки, Масако және Токифуса оның "қарсылық" айыптары бойынша кінәлі емес екенін Токимасаға айтқаннан кейін де. 1205 жылға қарай Ходжо Токимаса Камакурадағы ең қуатты адам болды. Масако Токимаса Санетомоны өлтіріп, оның орнына өзінің одақтастарының біреуін қоюды жоспарлап отыр деген қауесетті естіді, сондықтан Масако мен Йошитоки дереу Токимасаға орнынан түсіп, дін қызметкері болуға бұйырды, әйтпесе олар көтеріліс шығарады. 1205 жылы Ходжо Токимаса биліктен бас тартты және Камакурадағы монастырьға жіберілді, онда ол шашын қырқып, монах болды және 1215 жылы қайтыс болды.

In 1199, Minamoto no Yoritomo died. He was succeeded as shōgun by his son, Minamoto no Yoriie. Since he was only eighteen, Hōjō Tokimasa proclaimed himself shikken or regent for Yoriie. Masako also had a strong position since her son was shōgun. Since her husband was dead, she shaved her head and became a Buddhist nun, receiving a tonsure from the priest Gyōyū. However, she did not take up residence in a monastery or a nunnery, and still involved herself in politics. Along with her father Tokimasa and her brother Yoshitoki, Masako created a council of regents for the eighteen year old Yoriie. The headstrong shōgun hated his mother's family and preferred his wife's family, the Hiki clan, and his father in law, Hiki Yoshikazu. Hōjō Masako overheard a plot that Yoshikazu and Yoriie were hatching, and turned in her own son to Tokimasa, who did not hurt Yoriie but had Yoshikazu executed in 1203. Now, Shōgun Yoriie was very sick and retired to Izu Province. He was murdered in 1204, no doubt by Tokimasa's orders. Masako had not been aware of this. During the murders and purges of the Hiki clan, Minamoto no Ichiman, Yoriie's eldest son and heir and Masako's grandson, was also executed since he was part Hiki himself. In 1203, Masako's other son by Yoritomo, Minamoto no Sanetomo, became the third shōgun with Tokimasa as regent. Sanetomo was closer to his mother than his elder brother was, and still a child when appointed shōgun, by contrast his brother, who was forced to abdicate as shōgun was now an adult. Nonetheless, Masako and Yoshitoki, the heir to the Hōjō, were angry with their father, especially after their mother, Hōjō no Maki, died in 1204. Masako's sister's husband, Hatakeyama Shigetada, was wrongfully executed on Tokimasa's orders even after Yoshitoki, Masako, and Tokifusa told Tokimasa he was not guilty of the "treason" charges. Hōjō Tokimasa was by 1205 the most powerful man in Kamakura. Masako heard rumors that Tokimasa was planning to execute Sanetomo and replace him with one of his allies, so Masako and Yoshitoki immediately ordered Tokimasa to step down and go into priesthood or they would rebel. Hōjō Tokimasa abdicated in 1205, and was sent off to a monastery in Kamakura, where he shaved his head and became a monk, dying in 1215.

Кейінгі жылдары (12051225)

Токимаса 1205 жылы Минамото но Санетомо сёгун болған кезде қызметтен алынды. Ходжо кланының орны бұрынғысынша берік болды. Масаконың інісі Ходжо Йошитоки Санетомоның шиккені болды, ал Масаконың өзі сараймен келіссөздер жүргізуші ретінде ықпалды лауазымда қалды. 1218 жылы Масако императорлық үкіметтен Кіші Екінші Дәрәжелі қызметтік шеніне ие болды. Ол кеңесші кеңес құру жұмысын жалғастырды. Масако мен Ходжо Йошитоки келесі сёгун ретінде Фудзивара но Йорицуне деп белгілі Куджо Йорицунеді таңдады. Йорицуне әлі бала болғандықтан, Масако өмірінің соңына дейін де-факто сёгун рөлін атқара алды. Камакура сёгунатының ресми жылнамасы – Азума Кагами, Масаконың вассалдарды шақырып, Акита бекінісінің вице-губернаторы Адачи Кагемори арқылы оларға былай дедіргенін хабарлайды:

Регент Йошитоки және оның үлкен ұлы Ходжо Ясутоки көтеріліске жауап ретінде Киотоны қайтарып алып, Го Тобаның жер аударылуына себеп болды. Масако кеңесші кеңесте билікті нығайтуды, императорлық және аристократиялық отбасылар арасындағы қарым-қатынастарды басқаруды, сот істерін жүргізуді және соғыстан кейінгі сыйлықтарды беруді жалғастырды. Әйелдердің биліктегі құқығы мен заңдылығы мойындалған дәуірде Масаконың үстемдігі Ходжо кланына 1333 жылы үкімет құлағанға дейін Камакура сёгунатына үстемдік етуге мүмкіндік берді. Ходжо Масако 1225 жылы 69 жасында қайтыс болды. Оқшауланған өмір салтынан, оны ама сёгун, яғни "қарт кешір сёгун" деп атады. Азума Кагами оны Қытайдың Лю және Жапонияның Цзингу императрицаларымен теңестірді.

Шығармашылықта

Шима Ивашита 1979 жылғы «Куса Моэру» Тайга драмасында Ходжо Масако рөлін ойнады. 2022 жылғы «Шогунның 13 әміршісі» Тайга драмасында Масако рөлін Эико Койке сомдады.