Portuguese mathematician (1502–1578)
the racing driver
Педро Нуньес (ˈpeðɾu ˈnunɨʃ; латынша: Petrus Nonius; 1502 – 11 тамыз 1578) – португал математигі, космограф және профессоры, бәлкім, жаңа христиан (жұдайы тегінен) отбасынан шыққан. Өз заманының ең ұлы математиктерінің бірі саналатын Нуньес, навигация мен картографияға математикалық құралдарды алғаш рет қолданғандығымен ең белгілі. Басқа жетістіктерінің қатарында ол локсодрома идеясын алғаш ұсынған және бірнеше өлшеу құралдарын, соның ішінде нониусты (одан Вернье шкаласы шығарылған) ойлап тапқан, ол өз латынша тегімен аталған.
Pedro Nunes (ˈpeðɾu ˈnunɨʃ; Latin: Petrus Nonius; 1502 – 11 August 1578) was a Portuguese mathematician, cosmographer, and professor, probably from a New Christian (of Jewish origin) family. Considered one of the greatest mathematicians of his time, Nunes is best known for being the first to approach navigation and cartography with mathematical tools. Among other accomplishments, he was the first to propose the idea of a loxodrome, and was the inventor of several measuring devices, including the nonius (from which the Vernier scale was derived), named after his Latin surname.
Өмір
Нунестің ерте білімі, өмірі немесе отбасылық тарихы туралы көп мәлімет жоқ, тек ол Алкасер-ду-Сал қаласында дүниеге келгені, оның тегі еврей болуы мүмкін екені және оның немерелері португал инквизициясы яһуди дінін жақтап, жасырын түрде ұстанғаны үшін айыпталып, бірнеше жыл түрмеде отырғаны белгілі. Ол 1517 жылдан 1522 жылға дейін Саламанка университетінде оқыды. Шамамен 1529 жылы Лиссабонға оралып, университетте оқытуды бастады. Медициналық білімін жалғастырғанмен, Лиссабон университетінде мораль, философия, логика және метафизика салаларында түрлі оқытушылық қызметтер атқарды. 1532 жылы медицина ғылымының докторы дәрежесін алды. 1537 жылы Лиссабондағы португал университеті Коимбраға қайта оралғанда, ол математикадан сабақ беру үшін қайта құрылған Коимбра университетіне көшті және 1562 жылға дейін осы лауазымды иеленді. Бұл Коимбра университетіндегі жаңа лауазым болды және, мүмкін, теңіз саяхатының техникалық талаптары бойынша білім беру мақсатында құрылған: Португалияның теңіз саудасын бақылау арқылы байлыққа ие болған дәуірінде бұл өте маңызды мәселе болды. Математика 1544 жылы жеке лауазымға айналды, бұл оның алғашқы жарияланған еңбегі "Tratado da Esfera" еңбегінде көрсетілгендей, осы кезеңнің қиын космографиясы туралы терең білімді көрсететін түсіндірмелермен және толықтырулармен байытылған. Сәйкесінше, ол ғылымның lingua franca болған латын тілінен бөлек, португал және испан тілдерінде де ("Livro de Algebra") еңбектерін жариялады.
Little is known about Nunes' early education, life or family background, only that he was born in Alcácer do Sal, his origins are possibly Jewish and that his grandchildren spent a few years behind bars after they were accused by the Portuguese Inquisition of professing and secretly practicing Judaism. He studied at the University of Salamanca, maybe from 1517 until 1522. He returned to Lisbon c. 1529 and started teaching at the University. He continued his medical studies but held various teaching posts within the University of Lisbon, including Moral, Philosophy, Logic and Metaphysics. He obtained his doctorate in medicine in 1532. When, in 1537, the Portuguese University located in Lisbon returned to Coimbra, he moved to the re founded University of Coimbra to teach mathematics, a post he held until 1562. This was a new post in the University of Coimbra and it may have been established to provide instruction in the technical requirements for navigation: clearly a topic of great importance in Portugal at this period, when the control of sea trade was the primary source of Portuguese wealth. Mathematics became an independent post in 1544. as is shown by his first published work “Tratado da Esfera”, enriched with comments and additions that denote a profound knowledge of the difficult cosmography of the period. Accordingly, he not only published works in Latin, at that time science's lingua franca, aiming for an audience of European scholars, but also in Portuguese, and Spanish (Livro de Algebra).
Навигация
Нунестің еңбектерінің көбі навигацияға қатысты болды. Ол тұрақты бағытты сақтайтын кеме Жер бетіндегі екі нүкте арасындағы ең қысқа жол – үлкен шеңбер бойымен емес, оның орнына локсодрома деп аталатын спиральды жолмен қалай жүретінін бірінші болып түсіндірді. Бұл сызықтар – сонымен қатар румб сызықтары деп те аталады – меридиандармен тұрақты бұрыш сақтайды. Яғни, локсодромалық қисықтар Нунес байланысының – сонымен қатар навигаторлық байланыс деп те аталатын – құрылысына тікелей байланысты. Нунес теңіз картасын қорғаған трактатында теңіз картасындағы параллельдер мен меридиандар түзу сызықтар түрінде көрсетілуі керек екенін айтты. Бірақ ол осыдан туындайтын мәселелерді қалай шешуге болатынын білмеді, және бұл жағдай Меркатор өзінің атымен аталатын проекцияны жасағанға дейін жалғасты. Меркатор проекциясы – қазірге дейін қолданылып келе жатқан жүйе.
Much of Nunes' work related to navigation. He was the first to understand why a ship maintaining a steady course would not travel along a great circle, the shortest path between two points on Earth, but would instead follow a spiral course, called a loxodrome. These lines —also called rhumb lines— maintain a fixed angle with the meridians. In other words, loxodromic curves are directly related to the construction of the Nunes connection —also called navigator connection. In his Treaty defending the sea chart, Nunes argued that a nautical chart should have its parallels and meridians shown as straight lines. Yet he was unsure how to solve the problems that this caused: a situation that lasted until Mercator developed the projection bearing his name. The Mercator Projection is the system which is still used.
Геометрия
Нуньес сонымен қатар, кез келген берілген орналасқан жер үшін ең қысқа көлеңке ұзақтығын және оның мерзімін анықтау мәселесін шешті. Олар ең қысқа күннің мәселесін шеше алды, бірақ оның мерзімін анықтауға қол жеткізе алмады, мүмкін, өйткені олар сол кезде жаңа ғана дамыған дифференциалдық есептеудің күрделі мәліметтеріне батып кеткен болуы мүмкін. Бұл жетістік Нуньестің максимум және минимум мәселелерін шешудегі алғашқы қадам болғанын көрсетеді, бұл келесі ғасырда дифференциалдық есептеуді пайдалану арқылы ғана кең таралған талапқа айналды.
Nunes also solved the problem of finding the day with the shortest twilight duration, for any given position, and its duration. They could find a solution to the problem of the shortest day, but failed to determine its duration, possibly because they got lost in the details of differential calculus which, at that time, had only recently been developed. The achievement also shows that Nunes was a pioneer in solving maxima and minima problems, which became a common requirement only in the next century using differential calculus.
Космология
Ол, баламаса, Птолемей жүйесіне (Жер мен Күннің салыстырмалы қозғалысын сипаттайтын геоцентрикалық модель) маңызды жақсартулар енгізген соңғы көрнекті математик болды. Уақыт өте келе, ұзақ және күрделі процесте геоцентрикалық модель Николай Коперник ұсынған гелиоцентрикалық жүйеге ауыстырылды. Нуньес Коперниктің еңбектерін білгенімен, жарияланған еңбектерінде оған тек қысқаша ғана сілтеме жасады, мақсаты математикалық қателерді түзеу болды. Нуньестің көптеген жетістіктері оның сфералық тригонометрияны терең түсінуі және Птолемейдің Евклид геометриясын оған бейімдеуге қойған қабілетінің арқасында мүмкін болды.
He was probably the last major mathematician to make relevant improvements to the ptolemaic system (a geocentric model describing the relative motion of the Earth and Sun). With time, in a slow and complex process, the geocentric model was replaced by the heliocentric system proposed by Nicolaus Copernicus. Nunes knew Copernicus' work but referred only briefly to it in his published works, with the purpose of correcting some mathematical errors. Most of Nunes' achievements were possible because of his profound understanding of spherical trigonometry and his ability to transpose Ptolemy's adaptations of Euclidean geometry to it.
Өнертабыстар
Нунес курсты түзетумен байланысты бірнеше практикалық теңіз мәселелерімен айналысты, сондай-ақ кеменің орнын анықтауға арналған дәл құралдарды жасауға тырысты. Бұл жұмыстарды Пьер Вернье 1631 жылы одан әрі жетілдірді, нониусті Вернье шкаласына дейін жетілдірді, ол бір тұрақты және бір жылжымалы шкаладан тұрады. Вернье өзінің өнертабысы жетілдірілген нониус екенін айтқан, және ұзақ уақыт бойы ол Францияда да "нониус" деп белгілі болды. Сонымен қатар, Эдвард Райт та осымен айналысты.
Nunes worked on several practical nautical problems concerning course correction as well as attempting to develop more accurate devices to determine a ship's position. These were eventually improved further by Pierre Vernier in 1631, which reduced the nonius to the Vernier scale that includes two scales, one of them fixed and the other movable. Vernier himself used to say that his invention was a perfected nonius and for a long time it was known as the “nonius”, even in France. and Edward Wright.