Кіріспе

Суда белсенді қозғалатын су организмдерінің жиынтығы. Нектон немесе нектондар (nekton) – су қабатында белсенді және үздіксіз өздігінен қозғала алатын (яғни жүзе алатын) су организмдерін білдіреді. Бұл терминді неміс биологы Эрнст Геккель судың ішінде белсенді жүзушілер мен су ағынымен пассивті түрде тасымалданатын планктонды ажырату үшін ұсынған. Жалпы, нектондық организмдердің Рейнольдс саны жоғары (1000-нан астам), ал планктондық организмдердің саны төмен (10-нан кем) болады. Дегенмен, кейбір организмдер өмірін планктондық дернәсіл ретінде бастап, кейін өмір бойында нектондық жас және ересек организмдерге айналуы мүмкін, бұл кейде белгілі бір планктонды нектон түріне жатқызуды қиын жасайды. Осы себепті кейбір биологтар бұл терминді қолданбайды.

Тарих

Бұл терминді алғаш рет 1891 жылы неміс биологы Эрнст Геккель өзінің "Планктондық зерттеулер" мақаласында ұсынды және қолданды, онда ол оны планктонмен салыстырды – су қоймасында пассивті түрде қалқып, ағысымен жүзетін немесе белгілі бір деңгейде қозғалатын организмдердің жиынтығы, негізінен ұсақ балдырлар мен бактериялар, теңіз жануарларының ұсақ жұмыртқалары мен дернәсілдері, сондай-ақ протозоалар және басқа да ұсақ жемшілер. Бүгінде бұл термин кейде қолданыстан шығып қалған деп есептеледі, себебі ол көбінесе осы екі топтың арасындағы нақты, сандық айырманы анықтауға мүмкіндік бермейді. Су қабатының мекендеуі теңіз жануарларының эволюциясы үшін өте маңызды және қажетті. Девон кезеңіндегі Нектон революциясы (ДНР), "балықтар дәуірі" ретінде белгілі, осы кезеңде карбон кезеңінде нектонның сексеннен астам пайызы кеңінен таралған болатын, бұл палеозой эрасында болған. Кейбір биологтар енді оны қолданбайды.

Анықтама

Нектондар ірілеу болып келеді және көбінесе биологиялық жоғары Рейнольдс сандарымен (>103 және одан жоғары, тіпті 109-ға дейін) жүзуге бейім, онда инерциялық ағындар басым болады және айналымдар (воронкалар) оңай пайда болады. Ал планктон, керісінше, ұсақ болып келеді және егер жүзсе, онда биологиялық төмен Рейнольдс сандарымен (0,001-ден 10-ға дейін) жүзеді, онда судың тұтқырлығы үстемдік етеді және ағындар қайтымды болады. Медузалар және басқа да организмдер өте кішкентай кезінде планктон ретінде қарастырылады және төмен Рейнольдс санымен жүзеді, ал жетіліп, жоғары Рейнольдс санымен жүзуге жеткенде нектонға жатады. Нектондардың классикалық мысалдары саналатын көптеген жануарлар (мысалы, мола мола, кальмар, марлин) өмірін планктонның ұсақ өкілдері ретінде бастайды, содан кейін өскен сайын нектонға біртіндеп ауысады делінеді.