Кіріспе

Бұлшықеттер тобы

Ротаторлық манжетка – бұлшықеттер тобы және олардың шеміршектері, адам иығын тұрақтандырып, оның кең амплитудалы қозғалысын қамтамасыз етеді. Жеті иық-қол бұлшықтарының төртеуі ротаторлық манжетканы құрайды. Бұл төрт бұлшықет:
жоғарғы омыртқа бұлшықеті
ішкі омыртқа бұлшықеті
кішкентай дөңгелек бұлшықеті
ішкі бауыры бұлшықеті.

Жаз

Ротаторлық манжета бұлшықтарының соңғы бөлігіндегі сіңірлер жыртылуы мүмкін, бұл ауырсынуға және қолдың қозғалысын шектеуге әкеледі. Ротаторлық манжетаның жыртылуы иықтың жарақаттануынан немесе сіңірлердің, ең көп кездесетіні акромион астында орналасқан супраспинатус сіңірінің "тозуынан" пайда болуы мүмкін. Ротаторлық манжетаның зақымдануы көбінесе қайталанатын жоғары қозғалыстарды немесе күшті тартымды талап ететін қозғалыстармен байланысты. Мұндай жарақаттар көбінесе қайталанатын лақтырулар жасайтын спортшыларға, мысалы бейсболшыларға, софтболшыларға, американдық футбол ойыншыларына (әсіресе квотербектерге), өрт сөндірушілерге, жанкүйерлерге, ауыр атлеттерге (әсіресе, скамейкадағы жаттығуларда қолданылатын ауыр салмақтарды көтеретін спортшыларға), регбишілерге, волейболшыларға (олардың иықпен жасалатын қозғалыстарынан), су полосы ойыншыларына, родео командасының арқан тартушыларына, доп лақтырушыларға, жүзушілерге, боксшыларға, каякшыларға, жекпе-жек спортымен айналысатындарға, крикеттегі жылдам добылаушыларға, теннисшілерге (олардың подача қозғалысынан) және боулинг доптарының салмағымен қолдың қайталанатын иықпен жасалатын қозғалысынан боулинг ойыншыларына жиі кездеседі. Бұл жарақаттар сонымен қатар оркестр дирижерлеріне, хор дирижерлеріне және барабаншыларға (қайтадан да, иықпен жасалатын қозғалыстарға байланысты) жиі әсер етеді. 4–6 аптадан кейін жағдайдың жақсаруымен, оңалту процесіне белсенді жаттығулар енгізіледі. Белсенді жаттығулар физиотерапевттің көмегінсіз иық буынының қозғалысын қамтамасыз ету арқылы күштілікті арттыруға және қозғалыс ауқымын кеңейтуге мүмкіндік береді. Белсенді жаттығуларға супраспинатус, инфраспинатус және субскапулярис бұлшықтарын нығайту үшін қолданылатын маятник тәрізді жаттығулар жатады. Хокинс-Кеннеди тестінің сезімталдығы импинджментті анықтауда шамамен 80%-дан 90%-ға дейін жетеді. Инфраспинатус және супраспинатус тестінің нақтылығы 80%-дан 90%-ға дейін. Зерттеулер гипотермия (суықпен емдеу) және жаттығу терапиясының бірге қолданылуы операция күтуден гөрі тиімді екенін көрсетеді және субакромиалдық импинджмент синдромын хирургиялық емес емдеудің ең жақсы нәтижесін ұсынады. Жақсы нәтиже көрсеткен пациенттер тобы стероид емес қабынуға қарсы препараттарды (НСПЗҚ) және анальгетиктерді бақылау тобына қарағанда едәуір аз мөлшерде қолданды.

Қабыну және фиброз

Ротаторлық аралық – иықтағы үшбұрышты кеңістік, ол сырттан коркохумеральды байланысымен, іштен жоғарғы гленохумеральды байланысымен функционалдық тұрақтандырылады және ішкі буындық бицепс tendon арқылы өтеді. Бейнелеу кезінде оның негізі – қабық сүйек процесі, жоғары жағы – үстіңгі тіршек tendon, төменгі жағы – ішкі тіршек tendon болып табылады. Осы аралықта жабысқақ капсулиттің өзгерістері ісіну және фиброз түрінде көрінеді. Аралықтағы патология гленохумеральды және бицепстің тұрақсыздығымен де байланысты. Жабысқақ капсулит немесе "қатаң иық" көбінесе ротаторлық манжеттің зақымдануынан кейінгі хирургиялық иммобилизация нәтижесінде туындайды. Қолда бар емдеу опцияларына қысқа мерзімді ауырсынды жеңілдету үшін ішкі буынға кортикостероидты инъекциялар, ал ұзақ мерзімді ауырсынды жеңілдету үшін электротерапия, мобилизация және үй жаттығулары бағдарламалары кіреді.

Ауырсынуды емдеу

Ротаторлық манжетаның жыртылуына емдеу ретінде демалыс, мұз салу, физиотерапия және/немесе операция қарастырылады. Мануалды терапия және жаттығулар туралы мәліметтерді қарау кезінде бұл емдердің плацебодан артық екенін көрсететін нақты дәлелдер табылған жоқ. Алайда, "бір сынақтан алынған жоғары сапалы мәліметтер 22 аптада мануалды терапия мен жаттығулардың функцияны плацебоға қарағанда сәл ғана жақсартатынын, ал пациент үшін маңызды басқа нәтижелер (мысалы, жалпы ауырсыну) бойынша плацебодан ешқандай айырмашылығы жоқ екенін, сондай-ақ, салыстырмалы түрде жиі, бірақ жеңіл жағымсыз әсерлерге себеп болатынын көрсетті". Ротаторлық манжетаға суперспинатус, инфраспинатус, терес минор және субскапулярис сияқты бұлшық еттер кіреді. Жоғарғы қол дельтоидтар, бицепс және трицепстен тұрады. Операциядан кейін ротаторлық манжетаның дұрыс жазылуы үшін, сонымен қатар бұлшық еттердің нашарлауын болдырмау үшін қадамдар жасалып, сақтық шаралары қолданылуы керек. Операциядан кейінгі алғашқы аптада (операциядан кейін бір апта ішінде) ауырсынды мұз қаптамасымен емдеуге болады. Сонымен қатар, иықты салқындатып қана қоймай, оған қысым түсіретін коммерциялық құрылғылар да бар ("компрессивті криотерапия"). Бірақ, бір зерттеуде бұл құрылғыларды қарапайым мұз қаптамасымен салыстырғанда операциядан кейінгі ауырсынуда ешқандай айтарлықтай айырмашылық байқалған жоқ.

Тұрақты пассивті қозғалыс

Физиотерапия ауырсынды басқаруға көмектеседі, бірақ үнемі пассивті қозғалыс бағдарламасын қолдану ауырсынды одан да азайтады. Төмен қарқындылықтағы көмектесетін пассивті қозғалыс тіндерді зақымдамай, сәл созуға мүмкіндік береді. Үнемі пассивті қозғалыс иықтың қозғалу амплитудасын жақсартады және адамға қосымша ауырсыздық сезінбестен қозғалу амплитудасын кеңейтуге мүмкіндік береді. Қозғалыстарға ақырындап кірісу адамға бұлшықеттерді атрофиядан сақтап, оларды жұмыс істеуді жалғастыруға мүмкіндік береді, сонымен қатар күнделікті өмірге қажетті функцияның ең төменгі деңгейін сақтайды. Бұл жаттығулар бұлшықеттердің жыртылуына да жол бермейді, бұл күнделікті функцияны одан әрі нашарлатады.

Хирургиялық операция

Хирургиялық тәсілдерге акромиопластика (ротаторлық манжетаның tendon-дарына түсетін қысымды азайту үшін сүйектің бір бөлігі алынып тасталады), қабыну немесе ісінген бурсаны алып тастау және субакромиалдық декомпрессия (тендон-дарға көбірек орын беру үшін зақымдалған тіндерді немесе сүйектерді алып тастау) жатады. Маңызды әлсіздікке әкелетін жедел, травматикалық ротаторлық манжетаның жыртылуы бар пациенттерге хирургиялық араласу ұсынылуы мүмкін. Операция ашық немесе артроскопиялық жолмен жасалуы мүмкін, бірақ артроскопиялық тәсіл көбірек танымал. Физиотерапия төрт кезеңнен өтеді, әр кезеңде қозғалыс артады. Кезеңдердің қарқыны мен интенсивтігі жарақаттың ауырлығына және пациенттің белсенділік қажеттіліктеріне тікелей байланысты. Бірінші кезеңде иық буыны immobilizatsiya-ланады. Жарақат алған иыққа бау салынып, операциядан кейін 4-6 апта бойы иықты иіп немесе қолды көтеруден аулақ болу керек (Brewster, 1993). Иық буынының қозғалысын шектеу, жыртылған tendon-ның толыққанды жазылуына мүмкіндік береді. Бұл жаттығулар ротаторлық манжетадағы subscapularis, supraspinatus, infraspinatus және teres minor бұлшықеттерінің тұрақтылығын, күшін және қозғалыс амплитудасын арттыруға бағытталған. Пациенттер үш кезеңді ортотерапиядан өту арқылы ауырсынды басқаруға және ротаторлық манжетаның толық қозғалысын қалпына келтіруге көмектеседі. Бірінші кезеңде жеңіл созулар мен пассивті қозғалыстар жасалады, ал адамдарға қосымша ауырсынуды болдырмау үшін 70 градустан жоғары көтерілмеу ұсынылады. Бұл режимнің екінші кезеңі пациенттерден ротаторлық манжетаны қоршап тұрған бұлшықеттерді күшейтуге арналған жаттығуларды орындауды талап етеді, сонымен қатар бірінші кезеңде жасалған пассивті жаттығулармен бірге тіндерді шамадан тыс жүктеместен созуды жалғастыру керек. Жақсы мысалдар – pushup-тар және иықтарды көтеру. Осыдан кейін бірнеше аптадан соң пациенттің күнделікті әрекеттеріне біртіндеп жаңа жаттығулар қосылады. Бұл бағдарламаға ешқандай дәрі-дәрмек немесе хирургиялық араласу қажет емес және жақсы балама болып табылады. Ротаторлық манжета мен жоғарғы бұлшықеттер адамдардың күнделікті өміріндегі көптеген міндеттерге жауап береді. Қозғалысты шектемеу үшін дұрыс жазылуды сақтау және оған қол жеткізу қажет, бұл қарапайым қозғалыстар арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.